Süreksiz bir durum mu, hastalık habercisi mi? Kulak çınlamasına dikkat!

Tıpta “tinnitus” olarak bilinen kulak çınlaması, dışsal bir uyaran olmaksızın kişinin kulaklarında yahut beyninde ses algılaması durumudur; halk arasında gelip süreksiz bir durum olarak görülen “biri beni andı” inancından farklı olarak, bireyin bilhassa yalnız kaldığında, iş yaparken yahut uykuya dalarken daima hissettiği ve dert uyandıran bir yapıya sahip olan bu sesler, nadiren dışarıdan da işitilebilen cinste olsa da en yaygın hadiselerde sadece hastanın kendisi tarafından algılanan sübjektif bir tecrübe olarak ortaya çıkar.

Kulak çınlamasının en temel kaynaklarından biri, iç kulakta yer alan ve halk arasında “salyangoz” olarak isimlendirilen yapı içerisindeki işitmeden sorumlu hassas tüylü hücrelerin hasar görmesidir; ses dalgalarını elektrik sinyallerine dönüştürerek beyne iletmekle misyonlu olan bu hücreler, yüksek sese maruz kalma ya da yaşlanma üzere sebeplerle ziyan gördüğünde beyne daima ve temelsiz sinyaller göndererek kişinin kesintisiz bir çınlama sesi algılamasına yol açar.

Özellikle yüksek gürültüye maruz kalan bireylerde bu hassas tüylü hücrelerin ziyan görmesi ya da yok olması sesin algılanma biçimini değiştirirken, ses dalgalarının beyne iletimindeki azalmayı telafi etmek isteyen beynin sinirlerde fazladan aktivite oluşturması, ortamda gerçek bir ses olmamasına karşın spontan bir çınlama algısı yaratır; lakin bu noktada beynin ilgili bölgelerinin sesi sürece stili bireyden şahsa değiştiği için, tıpkı seviyede çınlaması olan iki bireyden biri uykusuzluk ve yoğun dert yaşayabilirken oburunun bu sese vakitle alışabilmesi, tinnitusun kişisel tesirlerinin büsbütün şahsî algı ve ruhsal faktörlere bağlı olduğunu gösterir.

Kulak çınlamasında bilhassa dikkat edilmesi gereken kimi kritik durumlar bulunurken; tek taraflı çınlamalar nazofarenks tümörlerinden işitme sonu tümörlerine kadar önemli hastalıkların habercisi olabileceği için derinlemesine araştırılmalı, nabız atışı halinde ritmik olarak hissedilen çınlamalarda ise kesinlikle damarsal anomaliler ve vasküler hastalıklar açısından ayrıntılı bir inceleme yapılmalıdır.

Kulak çınlamasına baş dönmesi, ani işitme kaybı, yüz felci, kulak akıntısı yahut öbür nörolojik semptomların eşlik etmesi altta yatan farklı ve önemli hastalıkların ipucu olabileceğinden şikayetler her vakit bir bütün olarak incelenmeli; bazen tüm ayrıntılı tetkiklere karşın görünürde bariz bir sebep saptanamayıp standart işitme testleri büsbütün olağan çıksa bile, çınlamanın devam etmesi durumunda iç kulaktaki hücreler ile işitme sonunun birleşim noktalarında birinci etapta fark edilemeyen hasarlar olabileceği düşünülerek süreç daha ileri teknolojik testlerle titizlikle değerlendirilmelidir.

Tedavide temel maksadın her vakit sesi büsbütün ortadan kaldırmak olmadığı, öncelikle çınlamaya eşlik eden yahut buna kaynaklık eden yapısal bir hastalık varsa ona yönelik bir tedavi planı oluşturulması gerektiği vurgulanmaktadır.

Altta yatan bir hastalığın tedavi edilmesinin mümkün olmadığı durumlarda temel gaye, beynin sesi algılama seviyesini ve buna bağlı gelişen tasayı azaltmak olurken; işitme kaybı da yaşayan hastalarda süreç daha kolay ilerleyebilmekte ve bu bireylere hem işitme kaybını gideren hem de içindeki frekans sistemleriyle tinnitusu maskeleyen özel işitme aygıtları önerilebilmektedir. Hastanın çınlama frekansı ve şiddeti belirlendikten sonra aygıta tanımlanan beyaz gürültü sesleri yahut kişinin sevdiği müzikler arka plana yerleştirilerek çınlama sesi muvaffakiyetle maskelenir; bu sayede hem işitme yetisi düzeltilir hem de çınlama algısı hafifletilerek ömür kalitesi artırılır. İşitme kaybı bulunmayan hastalarda ise öncelikle çınlamanın sistemi ayrıntılıca anlatılarak kişinin duyduğu sesin tehlikeli bir beyin hastalığıyla alakalı olmadığı gösterilir; zira sadece bu bilgilendirme ve kaynağı manaya süreci bile hastanın telaşını dindirerek büyük bir rahatlama sağlayabilmektedir.

Kulak çınlamasının hayat kalitesini önemli ölçüde etkileyebildiği, uyku problemlerine ve yoğun korkuya yol açabildiği durumlarda bilişsel terapi üzere prosedürlerden sıklıkla yararlanılırken; klinik ortamda uygulanan çeşitli ölçekler ve anketler aracılığıyla çınlamanın kişinin günlük hayatını ne derece etkilediği titizlikle değerlendirilmekte ve gerekli görülen tablolarda hastalar psikoloji yahut psikiyatri takviyesine yönlendirilmektedir.

İlaç tedavisinde son derece dikkatli olunması gerekirken, şayet bir vitamin ve mineral eksikliği ya da sistemik bir hastalık kelam hususuysa öncelikle bu temel sıkıntıların tedavi edilmesi büyük değer taşımakta; bu çeşit yapısal sorunların bulunmadığı durumlarda ise kulak çınlamasını büsbütün ortadan kaldıran kesin tesirli bir ilaçtan bahsetmek mümkün olmamakla birlikte, birtakım hastalarda kullanılan ilaçların ruhsal rahatlama sağlayan plasebo tesiri gösterebildiği bilinmektedir.