Üstün zekâlı çocuklarda şaşırtan bağ! Kortizol düzeyini düşürüyor, toplumsal bağları güçlendiriyor

Betül Yasemin Kökbek / Milliyet.com.tr – Çocuğunuz yaşıtlarından çok daha süratli mı öğreniyor, daima sorular soruyor yahut muhakkak mevzulara yoğun bir ilgi mi gösteriyor? Güçlü hafıza, süratli öğrenme, gelişmiş sorun çözme marifetleri, yoğun merak ve yaratıcı düşünme üzere özellikler üstün zekânın işaretleri arasında gösteriliyor. Fakat uzmanlara nazaran her üstün zekâlı çocuk bu özelliklerin tamamını birebir formda göstermeyebiliyor. Kimi çocuklar zihinsel olarak yaşlarının çok üzerinde hususları kavrarken, hislerini yönetme ve toplumsal bağlantılar konusunda kendi yaşlarına mahsus gereksinimler taşıyabiliyor. Bu sebeple çocuğun bilişsel, duygusal ve toplumsal gelişiminin bir bütün olarak kıymetlendirilmesi değer taşıyor. Tam da bu noktada, bir evcil hayvanla kurulan münasebetin kimi çocuklar için destekleyici bir rol oynayabileceği belirtiliyor. Bu bir halk efsanesi mi yoksa bilimsel olarak evcil hayvan beslemek üstün zekalı çocukların gelişimi için nitekim kıymetli mi? Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Doç. Dr. Songül Derin mevzuya ait bilinmeyen ayrıntıları Milliyet.com.tr’ye anlattı.

ÇOCUKLARIN SOSYAL ETKİLEŞİMİNİ ARTIRIYOR

Açıklamalarına evcil hayvanların üstün potansiyelli çocuklar üzerindeki tesirlerini direkt inceleyen araştırmaların şimdi hudutlu olduğunu bu sebeple eldeki bulguların kıymetli bir kısmını çocuklarda insan-hayvan etkileşimi üzerine yapılan genel araştırmalardan geldiğini söyleyerek başlayan Doç. Dr. Songül Derin, “Evcil hayvanların çocuklar açısından en kıymetli özelliklerinden biri, bağlantının akademik muvaffakiyete ya da toplumsal performansa dayanmaması“ dedi. Bir köpeğin, kedinin yahut öbür bir evcil hayvanın çocuğun notlarıyla, zekâ seviyesiyle ya da başarısıyla ilgilenmediğini bu durumun, kendisini vakit zaman ‘farklı’ hisseden bir çocuk için rahat ve yargılanmadığını hissettiği bir bağ alanı oluşturabileceğinin altını çizdi. Üstelik hayvanların kimi çocuklar için toplumsal bir köprü de olabileceğinin altını çizen Doç. Dr. Songül Derin, “Örneğin bir köpekle parka çıkmak, çocukların öteki çocuklarla konuşmasını yahut ortak bir ilgi alanı üzerinden bağlantı kurmasını kolaylaştırabiliyor. Bu durum elbette her çocukta tıpkı halde ortaya çıkmıyor. Evcil hayvanın toplumsal maharetleri otomatik olarak geliştirdiğini söylemek yerine, birtakım çocuklar için toplumsal etkileşimi kolaylaştırabilecek bir ortam sağlayabileceğini söylemek daha doğru“ sözlerini kullandı.

“Bir hayvanla yaşamak çocuğun öteki bir canlının muhtaçlıklarını daima olarak dikkate alması, fark etmesi hayvanın acıkması, korkması, yorulması yahut oyun istemesi; çocuğun sadece kendi isteklerine değil, karşısındaki canlının davranışlarına da dikkat etmesini sağlıyor. Hayvanın vücut lisanını ve davranışlarındaki değişimleri gözlemlemek de sözsüz iletişimi fark etmek açısından doğal bir öğrenme fırsatı sunabiliyor. Araştırmalarda hayvanlarla yapılandırılmış etkileşimlerin çocukların his tanıma ve kimi sosyal-duygusal hünerleriyle bağlantılı olabileceğine dair bulgular bulunuyor. Fakat bu sonuçların bütün çocuklara yahut bilhassa üstün potansiyelli çocuklara direkt genellenemeyeceği de unutulmamalı.” Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Doç. Dr. Songül Derin

KORTİZOL DÜZEYİNİ AZALTIYOR!

Öte yandan birtakım çocukların hislerini beşerlerle konuşmak yerine bir hayvanın yanında daha rahat söz edebildiğini, evcil hayvanın sessizce yanında bulunması, çocuğa hislerini toparlamak için sakin bir alan sağlayabileceğinin altını çizen uzman isim, insan-hayvan etkileşimi üzerine yapılan araştırmalar da bilhassa köpeklerle etkileşimin gerilimle alakalı birtakım fizyolojik göstergelerde değişikliklerle irtibatlı olabileceğini gösterdiğini söyledi. Doç. Dr. Songül Derin, “Bazı çalışmalarda etkileşim sonrasında kortizol seviyelerinde azalma gözlenirken, sonuçların her çocukta birebir olmadığı ve tesirin etkileşimin biçimine, mühletine ve çocuğun özelliklerine nazaran değişebildiği belirtiliyor. Bu sebeple evcil hayvanı bir ‘terapi’ ya da ruhsal meseleleri çözen bir araç olarak görmek hakikat değil. Fakat birtakım çocuklar için günlük hayatta rahatlatıcı ve destekleyici bir bağlantı sağlayabilir“ açıklamasında bulundu.

Bazı üstün potansiyelli çocukların ilgi alanlarının yaşıtlarından farklı olması yahut kendilerini gereğince anlaşılmış hissetmemeleri sebebiyle toplumsal açıdan yalnızlık yaşayabileceğine değinen Doç. Dr. Songül Derin, evcil hayvanın bu çocuk için sistemli ve karşılıklı bir münasebet alanı oluşturabildiğine işaret etti. “Çocuk hayvanla konuşabilir, onunla oyun oynayabilir yahut sırf yanında vakit geçirebilir. Çocuklarda evcil hayvanlarla kurulan bağlantılar ile toplumsal dayanak ve yalnızlık arasında olumlu kontaklar bulunduğunu gösteren araştırmalar olsa da burada da dikkatli olmak gerekiyor“ diyen Derin, bir evcil hayvanın tek başına yalnızlık meselesini çözeceğini söylemenin mümkün olmadığını, bilhassa üstün potansiyelli çocuklarda vakit zaman kullanılan ‘varoluşsal yalnızlık’ kavramının evcil hayvanlarla bağlantısına dair ise direkt bilimsel ispatların şimdi kâfi olmadığını hatırlattı.

“Evcil hayvanın olumlu tesirlerinden kelam ederken değerli bir gerçek gözden kaçırılmamalı: Her çocuk hayvanlarla yaşamaktan hoşlanmayabilir. Birtakım çocuklar tüylere, kokulara, seslere yahut dokunmaya karşı hassas olabilir. Havlayan bir köpek ya da daima hareket eden bir hayvan birtakım çocuklar için rahatlatıcı olmak yerine gerilim kaynağı hâline gelebilir. Mükemmeliyetçi ve sorumluluk duygusu yüksek çocuklarda da farklı bir risk ortaya çıkabilir. Hayvanın hastalanması yahut bakımında yaşanan küçük bir aksaklık, çocukta gereğinden fazla suçluluk duygusu yaratabilir. Bu sebeple hayvan seçerken sadece çocuğun özellikleri değil, hayvanın karakteri, güç seviyesi, bakım gereksinimleri ve hayat şartları da dikkate alınmalı.” Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Doç. Dr. Songül Derin

‘SORUMLULUK ALMAYI ÖĞRENEBİLİRLER’

Açıklamalarını sonlandırmadan evvel bilimsel araştırmaların bugünkü noktası, evcil hayvanların üstün potansiyelli çocuklar için özel ve kanıtlanmış bir gelişim aracı olduğunu söylemeye şimdi müsaade vermediğini ileten Doç. Dr. Songül Derin, çocuklarda insan-hayvan etkileşimi üzerine yapılan çalışmaların; gerilimin düzenlenmesi, toplumsal etkileşim, sorumluluk ve sosyal-duygusal tecrübeler açısından kimi olumlu sonuçlara işaret ettiğinin altını çizdi. Doç. Dr. Derin, “Dolayısıyla bir evcil hayvan, üstün potansiyelli bir çocuğun hayatındaki tüm zahmetleri ortadan kaldıracak bir tahlil değil. Fakat çocuğun muhtaçlıkları, ailenin şartları ve hayvanın özellikleri birbiriyle uyumlu olduğunda, çocuk için yargılanmadan bağ kurabileceği, öbür bir canlının muhtaçlıklarını fark edebileceği ve günlük hayat içinde sorumluluk almayı öğrenebileceği özel bir arkadaşlık alanı oluşturabilir” açıklamasında bulundu.

Evcil hayvan sahiplenme kararının, sırf çocuğun gelişimine sağlayabileceği muhtemel katkılar üzerinden değil, çocuğun bir hayvanla yaşamaya istekli olup olmadığı, hayvanla kuracağı bağın onun muhtaçlıkları ve duyusal özellikleriyle uyumlu olup olmadığı ve ailenin hayvanın hayat uzunluğu bakımını üstlenmeye hazır olup olmadığı da dikkate alınarak verilmesi gerektiğinin altını çizdi.

“Çocuğun gereksinimleri ile hayvanın muhtaçlıklarının örtüşmediği bir durumda alınan karar, sırf hayvanın refahını değil, çocuğun duygusal düzgün oluşunu da olumsuz etkileyebilir. Sonuçta kıymetli olan sadece çocuğun ‘üstün zekâlı’ olması değil; nasıl bir çocuk olduğu, nasıl bir hayvanla ahenk sağlayabileceği ve bu alakanın her iki taraf için de sağlıklı ve sürdürülebilir olup olmadığıdır.” Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Doç. Dr. Songül Derin

Kaynak : Milliyet