Sıcak hava uykuyu da vuruyor! Kalitesiz uyku önemli sıhhat problemlerine taban hazırlıyor

Memorial Antalya Hastanesi Girişimsel Nöroloji Bölümü’nden Uzm. Dr. Elif Sarıönder Gencer, yetersiz ve kalitesiz uykunun baş ağrısı, bellek zayıflaması, dikkat dağınıklığı ve kronik yorgunluk üzere belirtilere sebep olduğunu belirtti. Toplumda yaygın olan yanılgının bilakis uykunun, beynin fonksiyonlarını askıya aldığı pasif bir dinlenme hali olmadığını, bilimsel datalara nazaran uykunun bedenin en kapsamlı biyolojik tamirat sürecini kapsadığını söyledi. Gencer, “Yetişkin bir bireyin geceleri 7 ila 9 saat arasında kesintisiz ve kaliteli uyumasının tıbbi bir teklif değil; fizyolojik bir zorunluluktur. Bilimsel literatür, kronik uyku yetersizliğinin sadece yorgunlukla sonlu kalmayıp pek çok önemli sıhhat meselesiyle direkt bağlı olduğunu ortaya koymaktadır” dedi.

Uykunun kıymeti hakkında bilinmesi gerekenleri anlatan Uzm. Dr. Elif Sarıönder Gencer, “Derin uyku evrelerinde beyin; gün uzunluğu biriken ziyanlı atık maddeleri; bilhassa de Alzheimer hastalığıyla ilişkilendirilen proteinleri özel bir paklık sistemi aracılığıyla uzaklaştırır. Öğrenilen bilgiler kalıcı belleğe aktarılır, gerilim hormonları yine dengelenir ve bağışıklık sistemi güçlenir. Kısaca tabir etmek gerekirse: uyku, beynin ve tüm organların kendini yenilediği en kritik periyottur. Uykusuzluğun sebep olduğu rahatsızlıklar arasında kalp-damar hastalıkları riskinde bariz artış, tip 2 diyabet ve obezite eğilimi, bağışıklık sisteminin zayıflaması, depresyon ve anksiyete bozukluklarının tetiklenmesi, zihinsel fonksiyon kaybının hızlanması ve unutkanlık, trafik kazaları başta olmak üzere dikkat gerektiren alanlarda kusur oranının yükselmesine sebep olmaktadır” sözlerini kullandı.

Sağlıklı bir uyku başlayabilmesi için beden iç sıcaklığının yaklaşık 1 ila 1,5 derece düşmesi gerektiğinin altını çizen Gencer, “Bu düşüş, beyefendisine “uyku vakti geldi” sinyalini veren en temel tetikleyicilerden biridir. Ortam sıcaklığı yüksek olduğunda beden bu ısı düşüşünü gerçekleştiremez; münasebetiyle hem uykuya dalmak güçleşir hem de uyku yüzeysel kalır. Sıcak havalarda yaşanan uyku sıkıntılarının esas sebepleri ise beden ısısının düşememesi, terleme ve sık uyanma, kalp suratının yükselmesi, gece neminin artması ve geç saatlere uzanan aydınlık gelmektedir. Beden ısısının düşememesi sebebiyle yüksek ortam sıcaklığı derin uyku evresine geçişi direkt mahzurlar. Beyin, beden ısısı gereğince düşmeden derin uyku moduna geçemez.

Gece boyunca aşırı terleme bireyi sık sık uyandırır; uyku bütünlüğünü bozarak sabah yorgun uyanılmasına taban hazırlar. Sıcaklık arttıkça kalp, bedeni soğutmak için daha süratli çalışır. Bu fizyolojik uyarılma hâli, hudut sisteminin dinlenme moduna geçişini geciktirir. Yüksek nem oranı terlemenin buharlaşmasını mahzurlar ve bedenin kendini soğutma kapasitesini daha da kısıtlar. Yaz aylarında günün uzaması, akşam saatlerinde güneş ışığına maruziyeti artırır. Bu durum melatonin salgısını geciktirir ve uyku başlangıç saatini olumsuz etkiler” formunda konuştu.

Sıcak havalarda uyku kalitesini korumak için tekliflerde bulunan Uzm. Dr. Elif Sarıönder Gencer, “Yatmadan 1 ila 2 saat evvel odayı havalandırın. Klima kullanılıyorsa 18-20 derece arasında ayarlanmalı; direkt üzerinize üflemeyecek formda konumlandırılmalıdır. Sıcak havalarda soğuk duş cazip gelse de ılık duş tercih edilmelidir. Ilık su, beden yüzey sıcaklığını düşürerek iç ısının azalmasına katkı sağlar ve uykuya geçişi kolaylaştırır. Pamuklu, keten yahut bambu içerikli çarşaf ve yastık kılıfları ısıyı hapsetmez, nem idaresini takviyeler. Sentetik gereçler terlemeyi artırarak, uyku konforunu bozar. Sıcak havalarda kâfi sıvı tüketimi zaruridir. Bununla birlikte yatmadan 1-2 saat evvel aşırı sıvı alımından kaçınılması, gece tuvalete kalkma gereksinimini azaltarak uyku sürekliliğini korur.

Sindirim süreci beden ısısını yükseltir; sıcak havalarda bu tesir çok daha besbelli hissedilir. Yatmadan en az 2-3 saat evvel hafif ve sindirimi kolay besinler tercih edilmelidir. Yatmadan 2-3 saat öncesine kadar yapılan yoğun fizikî aktivite hem beden ısısını hem de kortizol seviyesini yükselterek uykuya geçişi geciktirir. Yaz aylarının uzayan aydınlığına karşı kalın perde yahut karartma perdesi kullanın. Işık maruziyetinin azaltılması, melatonin salgısının vaktinde başlamasını destekler” dedi.

Vatandaşların uykuya dalma yahut uyku bozukluğu üzere durumlardan sıhhat kuruluşun başvurmaları gerektiğini söyleyen Uzm. Dr. Elif Sarıönder Gencer “Haftada üç yahut daha fazla gece uykuya dalma ya da uykuyu sürdürme zahmeti, kâfi müddet uyunmasına karşın gündüzleri aşırı uyku hali ve fonksiyonellikte azalma, uyku sırasında horlama yahut nefes durması şikayeti, bacaklarda huzursuzluk ve hareket ettirme isteğiyle bariz rahatsızlık, uyku meselelerine eşlik eden depresyon, yoğun korku yahut ruh hali değişiklikleri üzere durumlarda kesinlikle sıhhat kuruluşuna başvurun. Bu belirtiler, altta yatan ve tıbbi müdahale gerektiren bir uyku bozukluğuna işaret ediyor olabilir” formunda konuştu.