Her meskende vardı, felaket getirdi! Zeytinyağı sandılar, İspanya’da 20 bin kişi zehirlendi
Derleyen: Betül Yasemin Kökbek / Milliyet.com.tr – Takvimler 1981 yılını gösteriyordu. O yıl İspanya’da yaşanacak olanlar çağdaş Avrupa tarihinin en büyük besin zehirlenmesi felaketlerinden biri olarak geçecekti. Yaklaşık 20 bin kişinin hastalanmasına ve yüzlerce kişinin hayatını kaybetmesine sebep olan bu olay gerçek bir skandal olduğu kadar sonrasında yaşananlar Avrupa’da besin güvenliği siyasetlerinin şekillenmesine ve güzelleşmesine öncü kabul edildi. 1981 yılında İspanya’da ne oldu ve dahası binlerce kişiyi zehirleyen, her konutta bulunan o eser neydi?
ÖNCE SALGIN HASTALIK SANDILAR
Her şey birden teğe oldu, 1981 yılının bahar aylarında bilhassa Madrid, Valladolid ve León üzere kentlerde yaşayan yüzlerce kişi ani halde ortaya çıkan teneffüs sorunları, yüksek ateş, kas ağrıları ve ciltte meydana gelen değişiklikler nedeniyle hastanelere akın etti. O denli ki dakikalar içinde hastaneler dolup taşmaya başladı. Kısa müddet içinde hadiselerin sayısı süratle artınca sıhhat otoriteleri alarma geçti. Gerçek bir sorun vardı fakat bunu anlamak için birinci başta başları karıştı. Tabipler bunun yeni bir bulaşıcı hastalık olabileceğini düşündü. Hastaların büyük kısmında şiddetli akciğer iltihabı, nefes darlığı, kas güçsüzlüğü ve ağır ağrılar görülüyordu. Bazı hastalarda ciltte kalınlaşma ve hudut sistemiyle ilgili problemler da ortaya çıkıyordu. Öyleyse bu bulaşıcı bir hastalıktan farksızdı. Lakin buna karar vermeden evvel bir dizi araştırma yapıldı ve incelemelerin sonucunda hastalığın bulaşıcı olmadığı görüldü. Bu durum araştırmaları öbür bir tarafa, yani hastaların tükettiği besinlere yönlendirdi. Lakin farklı kentlerde birbiriyle hiçbir etkileşimi olmayan bu yüzlerce insan birebir anda hangi gıdayı tüketmiş ve bundan etkilenmiş olabilirdi ki?
Epidemiyologlar ve sıhhat takımları haftalar süren araştırmaların akabinde hastaların ortak bir noktada buluştuğunu fark etti: ‘Birçok kişi tıpkı cins yemeklik yağı kullanıyordu!’. Bu yağlar çoklukla mahalle pazarlarında yahut seyyar satıcılardan, zeytinyağı olduğu düşünülerek satın alınmıştı. Yapılan laboratuvar tahlilleri ise çok daha çarpıcı bir gerçeği ortaya çıkardı. Kelam konusu eserler aslında zeytinyağı değildi. Yağların büyük kısmı, endüstride kullanılmak üzere üretilmiş ‘kolza yağından’ elde edilmişti. Bu yağ, insan tüketimine uygun olmaması için kimyasal unsurlarla süreç görmüş durumdaydı.
KOLZA YAĞINI ZEYTİNYAĞI DİYE SATMIŞLAR!
Soruşturma ilerledikçe olayın ardında büyük bir yasa dışı ticaret ağı olduğu ortaya çıktı. Sanayi için üretilmiş kolza yağı, kimi bireyler tarafından yasa dışı yollarla temin edilmiş, akabinde çeşitli süreçlerden geçirilerek yemeklik yağ görünümü verilmişti. Rengi ve kokusu değiştirilen bu yağ, zeytinyağıymış üzere şişelenerek pazarlarda ve küçük satış noktalarında satılmıştı. Tüketiciler ise farkında olmadan bu eseri yemeklerinde kullanmıştı. İçeriğinde bulunan ziyanlı kimyasal bileşikler kısa müddette insan sıhhatini önemli biçimde tehdit eden ve binlerce kişinin etkilendiği kitlesel bir zehirlenmeye sebep oldu.
Yetkililerin açıkladığı datalara nazaran olaydan yaklaşık 20 bin kişi etkilendi. Birinci aylarda 300’den fazla insan ömrünü yitirdi. Lakin felaketin tesirleri sadece bu kayıplarla hudutlu kalmadı. Hayatta kalan binlerce kişi yıllarca süren sıhhat meseleleriyle gayret etmek zorunda kaldı.
Hastalarda en sık görülen belirtiler ortasında şiddetli akciğer iltihabı, teneffüs zahmeti, kaslarda güç kaybı, ağır ağrılar ve hudut sistemi hasarı yer aldı. Birtakım hastalarda cilt dokusunda kalınlaşma ve bağışıklık sistemi bozuklukları da görüldü. Uzmanlar, bu durumun uzun müddetli ve kalıcı sıhhat problemlerine yol açtığını belirtti. 1981’de yaşanan bu büyük sıhhat krizi, İspanya’da besin güvenliği sisteminin esaslı biçimde tekrar düzenlenmesine yol açtı. Yetkililer bilhassa yemeklik yağların üretimi, dağıtımı ve satışına yönelik çok daha sıkı kontroller getirdi. Ürünlerin üretim basamağından tüketiciye ulaşana kadar izlenebilmesini sağlayan yeni takip sistemleri devreye alındı.
Ayrıca olaydan etkilenen bireyler için uzun periyodik sıhhat hizmetleri ve tazminat programları oluşturuldu. Devlet, felaketten ziyan gören binlerce kişinin tedavisi ve toplumsal takviye alabilmesi için yıllarca süren özel programlar yürüttü. 1981’de yaşanan ‘Sahte zeytinyağı skandalı (Fake olive oil scandal)’ bugün hâlâ besin sahtekârlığının ne kadar büyük sonuçlar doğurabileceğinin en çarpıcı örneklerinden biri olarak gösteriliyor. Uzmanlara nazaran bu felaket, sırf İspanya’da değil, tüm Avrupa’da besin güvenliği standartlarının güçlendirilmesinde değerli bir dönüm noktası oldu.
Kaynak : Milliyet
