Titanik’ten bile daha derinde! Bulutların üstünde yangın, suların altında gizem: 38 yıl evvel ne oldu?

Derleyen: Oğuzcan Atış / Milliyet.com.tr – Güney Afrika Havayolları’nın 295 numaralı uçuşu, Tayvan’ın başşehri Taipei’den Güney Afrika’nın Johannesburg kentine yapılması planlanan onlarca standart uçuştan yalnızca biriydi. Uçuşta misyon alacak olan Helderberg adı verilen uçak, kabininde yolcu ve kargo taşıyabilecek biçimde tasarlanmış ve ‘Combi’ olarak isimlendirilen bir Boeing 747 varyantıydı. Kabin içindeki yolcu ile kargo kısmı başka olan bu uçaklar, o periyotta havayolu şirketlerinin kargo taşıma operasyonlarında daha esnek hareket edebilmesini sağlıyordu ve yolcu yoğunluğunun az olduğu uçuşlarda kargo yükünü artırarak uçuşları daha maliyet aktif bir noktaya taşıyordu. Taipei’den kalkacak olan uçak evvel Hint Okyanusu’ndaki küçük ada ülkesi Mauritius’a inecek ve burada yapacağı kısa bir duraklamanın akabinde Güney Afrika’ya hakikat seyrine devam edecekti. Uçak, 14.23’te Taipei’den 140 yolcu, 6 palet kargo ve 19 uçuş görevlisiyle havalandığında en azından planlanan buydu. 

Boeing 747 ‘Combi’

Bu yıllar, Güney Afrika’nın da büyük bir siyasi değişimin eşiğinde olduğu yıllardı. 1948 yılından bu yana beyaz azınlığın siyahi çoğunluğu ırkçı maddelerle sistemli olarak ayrıştırdığı ve sosyoekonomik haklardan yoksun bıraktığı Apartheid rejimine yönelik milletlerarası baskılar, Soğuk Savaş periyodunun sonunun görünmesiyle artmaya başlamıştı. Baskıların arttığı bu periyotta Güney Afrika’nın ulusal havayolu şirketi SAA, birçok Afrika ülkesi üzerinde hava alanı kısıtlamalarıyla karşı karşıyaydı. Bu sebeple yapılan uçuşlarda daha uzun rotalar izlenmek zorunda kalınıyordu ve uzamış olan rotaları daha az maliyetli hâle getirmek için Boeing 747 ‘Combi’ler en ekonomik uçaklardan birisi haline gelmişti.

SON TEMAS ACİL DURUM DAVETİ OLDU 

Tayvan’dan kalkış yaptıktan sonra orta durağı olan Mauritius’a yaklaşana kadar çok önemli bir sorun yaşanmadan devam etti. Lakin bu sakin gidişat, uçağın 23.48’de Hint Okyanusu üzerinde Mauritius Plaisance Havaalanı Hava Trafik Kontrolü’ne yaptığı acil durum davetiyle bozuldu. Kaptan pilot, Hava Trafik Kontrolü’yle uçaktaki duman alarmının devreye girdiğini ve kabin içindeki kargo kısmında bir yangın çıktığı bilgisini paylaştı. Uçakla son temas, gece 00.04 sırasında gerçekleşti. Bu dakikadan sonra 295 numaralı uçuş kendisine yapılan hiçbir davete karşılık vermedi. Gün ağarırken, Hint Okyanusu’nun yüzeyinde uçağa ilişkin birtakım kesimler görüldü. Helderberg, uçak içinde çıkan yangın sebebiyle acil durum ilan ettikten kısa mühlet sonra Hint Okyanusu’na düşmüştü ve kazadan kurtulan olmamıştı. 

Helderberg’in okyanus tabanındaki enkazı

Kazanın akabinde su üstünde kalan modülleri inceleyen uzmanlar, uçak içinde çıkan yangının çok şiddetli olduğu ve bu sebeple uçağın yangının başlamasından çok kısa bir müddet sonra şiddetli halde düştüğü sonucuna vardı. Uçakta taşınan ve kaza sırasında okyanusa saçılan kimi modülleri ayrıntılı formda inceleyen uzmanlar, bu eşyalarda yangın sebepli renk değişimleri ve erimeler tespit etti. Su yüzeyinde bulunan enkaz kesimleri ortasında yanmış yalıtımlı kablolar da bulunuyordu ve bu durum kargo kısmında başlayan yangının kısa müddet içinde tüm uçağı sardığı manasına geliyordu. Yapılan çalışmalar sırasında uçağın enkazının çok derin bir noktada olduğu sonucuna ulaşıldı. Helderberg, yaklaşık 4 bin 900 metre derinliğe batmıştı ve bu, Titanik’in enkazının bulunduğu 3 bin 800 metreden bile daha derinde olduğu manasına geliyordu. Uçağın enkazının bu derinlikte olması enkaza ulaşma uğraşlarında da özel tedbirler alınmasını zarurî kılıyordu. Bu sebeple Helderberg’in enkazına fakat 28 Ocak 1988’de ulaşılabildi. 

Uçağın enkazına yönelik yapılan incelemede yangının tüm uçağı kısa müddette sardığı kuşkularını güçlendirecek sonuçlara ulaşıldı. Yapılan tüm aramalara karşın uçuş bilgilerini kaydeden kara kutu bulunamadı. Kokpit içindeki konuşmaları kaydeden kara kutudan elde edilen bilgilere nazaran pilotlar, son anlarda yangının farkında olduklarını ve bununla uğraş etmeye çalıştıklarını ortaya koydu. Fakat yangın sebebiyle kokpit içindeki sesleri kaydeden sistemin de bozulduğu ve bir mühlet sonra devre dışı kaldığı tespit edildi.

YANGININ SEBEBİ GİZEMİNİ KORUYOR 

Kazanın akabinde Güney Afrikalı yetkililer ABD Federal Havacılık Dairesi (FAA) ile yaptıkları ortak çalışmada 295 sefer sayılı uçağın kaybının nedeninin uçuş sırasında çıkan bir yangın olduğu ve bunun da uçağın okyanusa düşmesine yol açtığı sonucuna vardı. Kargo kayıtlarına nazaran 295 numaralı uçak; bilgisayar donanımı da dâhil olmak üzere çeşitli elektronik bileşenler, çeşitli evraklar, dokuma eserleri, ilaçlar ve spor ekipmanlarından oluşan altı palet kargo taşıyordu. Uçaktaki yangın kabin içerisindeki kargo taşınan kısmın sağ ön kısmında ‘PR’ kodlu palette başlamıştı ve denetim altına alınma fırsatı olmadan tüm uçağa yayılmıştı. Yangın sonucunda oluşan dumanın yolcu kabinine ve kokpite ulaştığı, bu durumun hayatını kaybeden ve cansız vücudu bulunan kurbanlar üzerinde yapılan otopsiyle kanıtlandığı belirtildi. Kazaya ait kapsamlı raporda Boeing 747 ‘Combi’ uçaklarının yangın riskine karşı yetersiz olduğu sonucuna ulaşıldı. 

Yangının kaynağı ise hiçbir vakit belirlenemedi. Kapsamlı araştırmada PR numaralı palet içindeki kargo içeriğinde tehlikeli unsur olarak nitelendirilebilecek hiçbir şey bulunmadığı sonucuna ulaşıldı. PR numaralı palet ve başka paletlerde bulunan birtakım bilgisayarlarda nikel-kadmiyum yahut lityum piller bulunuyordu fakat uzmanlara nazaran mevcut şartlar altında bu hususların tutuşma yahut patlama mümkünlüğü düşüktü. Bu durum raporda, “Yanma olayında karton ve plastik materyaller de yer aldı, fakat asıl tutuşma kaynağı belirlenemedi” tabirleriyle yer aldı ve kargo listesinde yanlış beyan yahut hatta uydurma beyan mümkünlüğü ihtimalinin dışlanamayacağına dikkat çekildi. 

Kazadan sonra SAA, Combi uçaklarının kullanımını durdurdu. 295 sefer sayılı uçağın düşmesi, uçaktaki kargonun ne olduğu konusunda spekülasyonlara yol açtı. Uçağın Güney Afrika’ya uygulanan yaptırımları delecek biçimde roket yakıtı ya da silah imalatıyla alakalı ekipmanlar taşındığı tez edilse de bu durum tez boyutunun ötesine geçmedi. 1996 yılında Apartheid rejiminin son bulmasının akabinde kurulan yeni hükümet, eski hükümetin kazaya ait bilgileri gizlediği tezleri üzerine yeni bir soruşturma başlattı. Lakin 2002 yılına kadar devam eden süreçte yeni bir ispat bulunamadığı açıklandı. 27 Kasım 1987’deki felaket niteliğindeki uçak içi yangın, birçok komplo teorisini tetikledi ve havacılığın en büyük gizemlerinden biri olmaya devam ediyor. Olaya ait yeni savlar vakit zaman gündeme gelse de 295 numaralı uçuştaki yangının temel nedeni hâlihazırda gizemini koruyor.

Kaynak : Milliyet