Atatürk’ün portresini yapan birinci kadın! Tuvalin ardındaki gerçek, eğitimin yolunu aradı
Derleyen: Betül Yasemin Kökbek / Milliyet.com.tr – Mihrî Müşfik’in ismi, Türk fotoğraf tarihinde olduğu kadar Mustafa Kemal Atatürk’ün portresini yapan sanatkarlar arasında da anılıyor. Osmanlı İmparatorluğu’nun son yıllarında resme yönelen Müşfik, bayanların hoş sanatlar eğitimi almasının şimdi yeni yeni mümkün hâle geldiği bir periyotta İnas Sanayi-i Nefise Mektebi’nin birinci bayan yöneticisi oldu. Onun öyküsü, bir ressamın tuval karşısındaki serüveninden çok daha fazlasını anlatıyordu. İstanbul’dan Avrupa’nın sanat merkezlerine uzanan bu seyahat, bir bayanın kendi sanatını ararken kendisinden sonra gelecek bayanlara da bir kapı açmasının kıssasına dönüştü.
1886 yılında İstanbul’da dünyaya gelen Mihrî Müşfik, edebiyat ve müziğin yanı sıra resme de ilgi duydu. Osmanlı sarayının ressamlarından İtalyan sanatçı Fausto Zonaro’dan ders alması, onun sanat seyahatinin birinci değerli duraklarından biri oldu. Akabinde Roma ve Paris’te eğitimini sürdüren Müşfik, Batı’daki akademik sanat anlayışıyla yakından tanıştı. İstanbul Modern’in sanatkara ait verdiği bilgilere nazaran, yurtdışındaki eğitimi sırasında modelden çalışma pratiğini benimseyen Müşfik, sanat hayatı boyunca bilhassa portre ve figüratif resme yöneldi. Ancak Mihrî Müşfik’in sanat tarihindeki yeri, tuval üzerine bıraktığı izlerle sonlu değil. Onun öyküsü, tıpkı vakitte bayanların sanatla kurduğu bağın kurumsallaşmaya başladığı bir devrin öyküsüydü.
SANATIN YOLLARINI ARARKEN YOL GÖSTERDİ!
1914 yılında bayanlara hoş sanatlar eğitimi vermek hedefiyle İnas Sanayi-i Nefise Mektebi kuruldu. Bayanların akademik sanat eğitimi alabilmesi bakımından devrin öncü kurumlarından biri olan okulun kuruluşunda Mihrî Müşfik’in teşebbüslerinin değerli bir rol oynadığı belirtiliyor. Müşfik, daha sonra okulun birinci bayan yöneticisi olarak misyon üstlendi. Böylelikle bir vakitler sırf sanat eğitimi almanın yollarını arayan bir kadın, kısa mühlet içinde kendisinden sonra gelecek bayan sanatkarlara o yolu açan isimlerden birine dönüştü.
Müşfik’in eğitim anlayışı da yurtdışında edindiği tecrübelerin izlerini taşıyordu. Öğrencilerinin sırf teorik bilgiyle yetinmesini istemiyor, sanatın fakat bakarak, deneyerek ve üreterek öğrenilebileceğine inanıyordu. Onları tabiatta çalışmaya teşvik ediyor; fotoğraf, heykel ve bilhassa çizim çalışmalarına ehemmiyet veriyordu. Böylelikle İnas Sanayi-i Nefise Mektebi, bayanların sırf sanat eğitimi alabildiği değil, sanatın içinde kendilerine bir yer açabildiği kıymetli bir kurum hâline geldi. Okul 1914’te faaliyete geçti ve 1923 yılında erkek öğrencilerin eğitim gördüğü Sanayi-i Nefise Mektebi ile birleşti.
Müşfik’in dünyası sırf ressamların ve akademilerin dünyası da değildi. Edebiyat etraflarıyla kurduğu yakın ilgiler, onun sanatının diğer bir damarını oluşturuyordu. Edebiyat-ı Cedide etrafıyla dostluk kurduğu bilinen sanatkarın portresini yaptığı isimler arasında şair Tevfik Fikret de bulunuyordu. 1915’te Tevfik Fikret’in vefatının akabinde Müşfik, şairin yüzünün maskını aldı. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi arşivinde yer alan akademik bir çalışmada, 1915 tarihli ‘Tevfik Fikret Maskı’nın Aşiyan Müzesi koleksiyonunda bulunduğu belirtiliyor. Bu eser, Müşfik’in sadece fotoğrafla değil, farklı plastik sanatlarla da ilgilendiğini gösteren değerli evraklardan biri olarak bedellendiriliyor.
ATATÜRK’ÜN PORTRESİNİ YAPTI
Sanatçının ismi, Mustafa Kemal Atatürk’ün portresini yapan ressamlar arasında da geçiyor. Atatürk Ansiklopedisi, Müşfik’i Atatürk’ün portresini yapan Türk ressamları arasında sayarken, Marmara Üniversitesi’nde yayımlanan akademik bir çalışmada sanatkarın Atatürk’ün uzunluktan portresini yaptığı ve bu yapıtı kendisine ikram ettiği belirtiliyor. Bununla birlikte, portrenin tarihi ve bugün nerede bulunduğuna ait kaynaklarda farklı bilgiler yer alıyor.
Mihrî Müşfik’in sanat seyahati İstanbul’da başlayıp İstanbul’da son bulmadı. Roma ve Paris’te aldığı eğitim, onun sanat ufkunu genişletirken, hayatının ilerleyen periyodunda Amerika Birleşik Devletleri’ne yerleşmesiyle seyahati yeni bir coğrafyaya taşındı. İstanbul Modern de sanatkarın hayatının ilerleyen yıllarında ABD’ye yerleştiğini doğruluyor. Mihrî Müşfik’in sanat tarihindeki yeri konusunda daha bariz bir çizgi ortaya çıkıyor. O, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan kırılma devrinde bayanların sanat alanındaki görünürlüğünün artmasına katkıda bulunan öncü isimlerden biriydi. Birinci Türk bayan ressamlardan biri olarak anılırken, İnas Sanayi-i Nefise Mektebi’ndeki yöneticiliği ve bayanların sanat eğitimine yaptığı katkı, onun mirasının en kıymetli kesimlerinden biri olarak öne çıkıyor.
Onun kıssası bu sebeple sadece bir ressamın hayat kıssası değil. Birebir vakitte bir bayanın, kendi çağının sonlarını aşarak kendisinden sonra gelecek bayanlara yeni bir alan açmasının öyküsü. Belki de onu Türk fotoğraf tarihinin dikkat alımlı figürlerinden biri yapan asıl şey, tuval üzerinde bıraktığı yüzlerden çok, kendi çağında açtığı yoldur. Mihrî Müşfik, bir periyodun bayanları için şimdi ismi konmamış bir ihtimali; sanatın sadece bakılan değil, bayanların da üreten, öğreten ve yön veren tarafında yer alabileceği ihtimalini görünür kıldı.
Kaynak : Milliyet
