70 bin göçmen hududu aştı, haritaya bakan şaşırıyor! İspanya’nın Afrika’da sebep toprağı var?
Derleyen: Oğuzcan Atış / Milliyet.com.tr – Temmuz ayının son günlerinde dünya Afrika’nın kuzey ucunda, İspanya-Fas hududunda büyük bir göçmenlik krizine şahit oldu. Yetkililere nazaran, 24 saatten kısa bir müddet içerisinde Fas’tan deniz ve kara yoluyla hududu geçen 70 binden fazla sistemsiz göçmen Kuzey Afrika’daki İspanyol toprağı Ceuta’ya giriş yaptı. Durumun denetimden çıkmasının akabinde İspanya hükümeti, Ceuta’ya yönelik sistemsiz göç teşebbüslerinin artması üzerine güvenliğin sağlanması hedefiyle silahlı kuvvetlerin bölgeye konuşlandırılmasına karar verdi. İspanya ordusunun bölgeye konuşlanması, Fas ve İspanya’nın hudut çizgisinde aldığı tedbirleri artırmasının akabinde bölgede yaşanan kriz büyük oranda denetim altına alındı ve İspanya’ya giren sistemsiz göçmenlerin büyük bir kısmı Fas’a geri gönderildi. Yetkililerin açıklamasına nazaran 30 Temmuz’dan bu yana yaklaşık 73 bin 500 sistemsiz göçmen Fas’a geri döndü. Olaylar sırasında boğulma ve izdiham arasında kalma üzere sebeplerle en az 88 kişi hayatını kaybetti. Bölgede durum hâlihazırda büyük oranda denetim altına alındı. Yaşanan olayların akabinde birçok kişi İspanya’nın Afrika’da sahip olduğu toprakların arkasındaki kıssayı merak ediyor. Pekala İspanya’nın sonları sebep Kuzey Afrika’ya kadar uzanıyor?
İspanya ve Fas arasındaki hudut daha evvel de gibisi göç krizlerine sahne oldu. Bölgede 2005, 2014 ve 2021’de de binlerce göçmen sona yığılarak İspanya tarafına geçmeye çalıştı. Geçmişte yaşanan olaylarda da çok sayıda kişi hayatını kaybetmiş olsa da geçtiğimiz Temmuz ayında yaşanan olaylar iki ülke arasındaki hudut çizgisinde bu vakte kadar yaşanan en büyük insani krizlerden ve trajedilerden birisi olarak kayıtlara geçti.
İMPARATORLUK DÖNEMİNİN ‘SON KALINTILARI’
İspanya’nın Kuzey Afrika’da sahip olduğu bu küçük alan Rabat ve Madrid arasında uzun yıllardır çeşitli sorunlara husus oldu. Özerk statüde bulunan Ceuta ve Melilla şehirlerine ek olarak yeniden Fas kıyılarının çabucak açıklarında yer alan ve İspanya’ya ilişkin olan Chafarinas, Alhucemas ve Penon de Velez de la Gomera adaları da iki ülke arasındaki tansiyonu vakit zaman artıran ayrıntılar arasında yer aldı. İspanya’nın bu bölgelerdeki egemenlik tezi Fas tarafından hiçbir vakit tanınmadı ve Rabat idaresi 1956’da Fransa’dan bağımsızlığını kazandığından beri bu bölgelerin iadesini talep etti.
Ceuta ve Melilla şehirlerinin İspanya’ya dahil olmasının geçmişi ise hayli eski bir periyoda uzanıyor. 1415’te Portekiz egemenliğine giren Ceuta, 1580 yılında Portekiz’in İspanya tahtına dahil olmasıyla birlikte İspanya egemenliğine girdi. Melilla ise 1497’de İspanya tarafından ele geçirildi ve o günden bugüne geçen müddette iki bölge de İspanya’nın ayrılmaz kesimleri oldu. Portekiz, uzun bir savaşın akabinde 1640’ta bağımsızlığını yine kazanmış olsa da Ceuta İspanyol denetiminde kaldı. İspanya Ulusal Araştırma Konseyi İnsani Bilimler Enstitüsü (IMF-CSIC) bünyesinde antropolog olarak vazife yapan Yolanda Aixela Cabre, İspanya’nın en geniş sonlara Güney Amerika’yı sömürgeleştirdiği vakit ulaştığını tabir ederek “Madrid, 1898’de Küba, Kosta Rika üzere çok sayıda ülkeyi kaybedince tesirini Afrika’ya kaydırdı; lakin birden fazla Avrupalı sömürgeci güç zati bu bölgeyi kendi aralarında bölmüştü ve İspanya’nın ele geçireceği büyük alanlar kalmamıştı” dedi.
“İspanya için bu toprakları elinde tutmak sembolik açıdan hayati bir ehemmiyet taşıyor. Zira bu bölgeler, İspanya’nın ihtişamlı imparatorluk geçmişini canlı tutuyor. Devlet de bu geçmişi tıpkı Katolik Hükümdarları temsil eden Kristof Kolomb’un Amerika’yı ‘keşfettiği’ telaffuzunda olduğu üzere ‘barbarlığa karşı medeniyet taşıyıcısı’ olarak görmeye devam ediyor.” – Yolanda Aixela Cabre
AFRİKA ANAKARASINDAKİ TEK AB TOPRAĞI
Dünya savaşlarının sona ermesi ve sömürgecilik sisteminin sonlanmasının akabinde birçok Avrupa ülkesi Afrika kıtası içerisinde egemenlik duyuru ettiği topraklardan ayrılmış olsa da uzun yıllardır İspanya yönetiminde bulunan Ceuta ve Melilla, Afrika anakarasında Avrupa’nın elinde kalan tek toprak modülü oldu. Ceuta ve Melilla, coğrafik olarak Afrika’da bulunmalarına karşın, İspanya’nın bir modülü oldukları için Avrupa Birliği toprakları olarak kabul edildi.
Fas’ın 1956’da Fransa’dan bağımsızlığını kazanmasının akabinde Madrid, Rabat’ın bağımsızlığını tanıyan birinci ülkelerden birisi oldu. Ancak Ceuta ve Melilla’yı elinde tutmaya devam etti. Fas, ‘Sebtah ve Melilah’ olarak isimlendirdiği bu kentlerin kendi egemenliği altında olmasını savundu ve İspanya’nın bu bölgeden ayrılması gerektiğini söyledi. Tartışmaların başlamasının akabinde Fas’ın Ceuta ve Melilla üzerindeki toprak tezleri İspanya ve Fas arasındaki karmaşık münasebetlerin merkezinde yer aldı. Al Jazeera’ya konuşan Fas dış siyaseti uzmanı Samir Bennis “Belki de Faslı önderler, sömürgecilikten kurtulma periyodunun en yoğun olduğu 1960’ların başlarında, mevzuyu Birleşmiş Milletler’e taşıma ve bu iki kentin yabancı tesirden arındırılması gereken sömürge toprakları olarak tanınmasını sağlama konusunda daha büyük bir kararlılık göstermiş olsalardı, bu sorun ikili bağlantılar üzerinde birebir derecede olumsuz bir tesir yaratmazdı” dedi ve Faslı yetkililerin ülkenin toprak bütünlüğünü yine sağlamaya yönelik uğraşlarında bu yolu izlemekten kaçınmalarına yol açan iki değerli faktör olduğunu söyledi.
“Bunun birinci sebebi, İspanya ve Fas arasındaki toprak uyuşmazlıklarının çok büyük bir alanı kapsamasıydı. Fas’ın birebir anda bir çok bölge üzerindeki İspanyol denetimine karşı gayret etmesinin zorluğu göz önüne alındığında, Fas hükümeti, İspanyol egemenliği altında kalan Fas topraklarının kısımlarını geri almak için kademeli olarak ilerlemeye karar verdi. Fas yönetiminin Ceuta ve Melilla meselesini ele almayı ertelemesine yol açan ikinci faktör, İspanyol yetkililerinin Fas ile olan toprak uyuşmazlıklarını evreli olarak çözme isteğiydi. Sonuç olarak, bu strateji İspanya’nın iki kentteki çıkarlarını korumak için son derece yararlı oldu.” – Samir Bennis
İSPANYA, AFRİKA TOPRAKLARINI FAS’A VERECEK Mİ?
Günümüzde Ceuta’da yaklaşık 84 bin, Melilla’da ise 86 bin kişi yaşıyor. 1580’den beri İspanyol egemenliğinde olan Ceuta, İspanyol ve Faslı kökenlere sahip karışık bir nüfustan oluşuyor. Bölgede genel olarak tansiyon düşük olsa da geçtiğimiz hafta on binlerce göçmenin denetimsiz biçimde sonu aşmasının akabinde bu kentlerdeki tansiyon de yükseldi. Bölgede yaşayan insanların İspanya egemenliğini desteklediğini tabir eden araştırmacı / tarihçi Selim Balouati Lakhloufi, yapılan anketlerin Ceuta ve Melilla’da yaşayan insanların ezici çoğunluğunun İspanya’nın bir modülü olarak kalmayı istediğini gösterdiğini belirtti. Lakhloufi “Bu durum kamuoyunda daima konuşuluyor ve İspanya’ya karşı önemli bir muhalefet yok. Hatta Fas kökenli nüfus bile İspanyol ve Avrupalı olarak kalmak istiyor. Bunun sebebi, her iki kentin de refah düzeyi olarak Fas’tan çok daha ileri bir noktada olması” dedi. Mart 2022’de İspanya Başbakanı Pedro Sanchez, Fas Kralı’na bir mektup göndererek İspanya’nın evvelce yönettiği ve Fas’ın güneyinde bulunan tartışmalı bölge Batı Sahra üzerindeki Fas’ın hak tezlerini desteklediğini açıkladı. Bölgedeki onlarca yıllık sorunu çözmek için en gerçekçi yolun bu olduğunu belirten Sanchez, bu kararın iki ülke arasında yeni bir devir başlatacağını söz etti.
Geçtiğimiz hafta yaşanan göçmen krizinin ardından Ceuta ve Melilla’nın da sonu yine gündem oldu. Bölgedeki göç krizi hâlihazırda denetim altına alınmış olsa da Ceuta ve Melilla’nın akıbetinin ne olacağı merak konusu olmayı sürdürüyor. Uzmanlar İspanya’nın bu bölgeye yönelik siyasetinde kıymetli bir değişiklik beklemenin hakikat olmayacağını söz ediyor.
“Bu bölgeler için değişebilecek olan şey iki ülkenin hudut idaresi, göç ve güvenlik iş birliği hususlarını nasıl yönettiği olabilir. Yapılacak değişiklikler İspanya’nın egemenlik konusundaki uzun müddettir devam eden tavrında bir değişiklik olarak algılanmamalıdır. Hudutlar konusunda baskıyı ekseriyetle İspanya değil, Fas uygular” – Selim Balouati Lakhloufi
Kaynak : Milliyet
