390 milyon dolarlık plan! ABD sattı, İran dayanaklı Husiler kullandı: F-5’ler bugün kimin elinde?
Derleyen: Oğuzcan Atış / Milliyet.com.tr – Dünya üzerinde kimi ülkelerin tarihlerinde kıymetli yol ayrımları bulunuyor ve birden fazla ülkenin çeşitli sebeplerle Kuzey / Güney, Doğu / Batı halinde ikiye bölündüğü biliniyor. Bunun en eski örneklerinden birisi ise Yemen. Ülkenin Kuzeyi, 19. ve 20. yüzyılların başlarında Osmanlı İmparatorluğu’nun bir parçasıyken Osmanlı’nın denetim sağlamakta zorlandığı güney kısım ise İngiltere’nin sömürgelerinden birisiydi. Kuzey Yemen, 1948 yılında ABD tarafından resmen tanınarak Suudi Arabistan dayanaklı bağımsız bir ülke oldu. Devir Soğuk Savaş bölümüydü ve bu periyodun gereği ABD’nin takviye olduğu bir yapının tam karşısında da Sovyetler Birliği’nin (SSCB) dayanak olduğu bir öbür yapıyı görmek birçok kişi için sıradan bir durumdu. Yemen’de durum tam olarak bu türlü oldu. Yemen’in kuzeyinde ABD dayanaklı bir devlet bulunurken güneyinde ise Sovyetler Birliği dayanaklı Güney Yemen Halk Demokratik Cumhuriyeti bulunuyordu. ABD ve SSCB’nin tıpkı Kore ve Almanya’da karşı karşıya geldiği Yemen’de Kuzey ve Güney arasında bir savaş kaçınılmaz hale geldi. Fakat bu savaştan evvel her iki Yemen’in de kendi içinde vermesi gereken iki farklı iç savaş vardı.
1962-1970 yılları arasında Kuzey Yemen’de yaşanan iç savaş sonucunda monarşi devrildi ve Yemen Arap Cumhuriyeti duyuru edildi. Güney Yemen ise 13 Ocak 1986’da iktidardaki Sosyalist Parti içindeki kanatların çatıştığı ve 11 gün süren bir iç savaş yaşadı. 1970’li yıllar Kuzey ve Güney Yemen arasındaki tansiyonun yüksek seyrettiği günlerdi. Hudut çizgisinde yaşanan küçük çaplı çatışmalar, 1972 yılında savaşa dönüştü. Birinci Yemen Savaşı yaklaşık 3 hafta sürdü ve taraflar Mısır’ın başşehri Kahire’de iki ülkenin birleşmesi konusunda anlaştı. Lakin bu muahede yalnızca kağıt üzerinde kaldı. Takvimler 1979 yılını gösterdiğinde taraflar bir kere daha savaşa tutuştu. Bu defa taraflar dış aktörler tarafından da destekleniyordu.
ABD DESTEĞİNİ SUUDİ ARABİSTAN FİNANSE ETTİ
Kuzey Yemen’de yaşanan iç savaşın akabinde duyuru edilen Yemen Arap Cumhuriyeti’nin en büyük destekçilerinden birisi hudut komşusu Suudi Arabistan’dı. Riyad idaresi, Sosyalist Parti’nin iktidarda olduğu Güney Yemen’in Kuzey Yemen ile birleşmesi ihtimalinden rahatsızdı ve bu amaçla Birinci Yemen Savaşı sırasında Kuzey Yemen’e silah ve mühimmat takviyesi sağlamıştı. 1979 yılında İkinci Yemen Savaşı başladığında, Suudi Arabistan bu takviyenin boyutunu arttırmaya karar verdi ve ABD’nin kapısını çaldı.
Suudi Arabistan’ın teşebbüsleri ve finansmanını üstlenmesinin akabinde 1979 yılında Başkan Jimmy Carter devrinde ABD, karşısında sosyalist bir idare bulunan Kuzey Yemen’e silah dayanağı sağlamaya başladı. 390 milyon dolarlık yardım paketi, sekizi daha evvel Etiyopya için üretilmiş lakin daha sonra ambargo nedeniyle depoya park edilmiş, dördü ise yeni üretilmiş 12 adet F-5E uçağını içeriyordu. Savaş uçaklarına ek olarak Kuzey Yemen’e C-130 nakliye uçakları, 60 M-60 tankı, 50 M-113 zırhlı işçi taşıyıcı, 302 adet havadan havaya füze sağlanması kararlaştırılmıştı.
ABD Kuzey Yemen’e daha evvel de silah yardımı sağlamış olsa da Carter devrinde yapılan bu yardım daha evvelkilere oranla çok daha önemli bir boyuttaydı. Bunun en büyük nedeni ABD’nin Ortadoğu siyasetinde yaşanan değişimlerdi. ABD’nin bölge genelindeki tesiri artıyordu. Buna ek olarak tıpkı yıl Mısır ve İsrail arasında barış yapılmasını içeren Camp David Anlaşması imzalanmıştı. ABD, bu mutabakatın tesirlerinin hafifletilmesi ve Suudi Arabistan’a teminat verebilmek ismine halihazırda Riyad’a F-15 savaş uçaklarının satılmasına onay vermişti. Kuzey Yemen’e yapılan yardım da bu kapsamda değerlendiriliyordu.
TAYVANLI PİLOTLAR YEMEN’E GELDİ
28 Şubat 1979’da SSCB takviyeli Güney Yemen’in Kuzey Yemen’e kapsamlı hava hücumları gerçekleştirmesinin akabinde Başkan Carter, Yemen’deki durumu ABD’nin Ortadoğu çıkarlarına muhalif bir durum olarak görmeye başladı. 7 Mart 1979’da Başkan Carter, yaşanan çatışmaların ABD’nin güvenliğini tehlikeye attığını belirterek özel bir yasa maddesini devreye soktu. Bu sayede, olağanda gereken Kongre onayını beklemeden, içinde 12 adet F-5E savaş uçağının da bulunduğu 390 milyon dolarlık askeri yardımı süratle Yemen’e gönderdi. ABD’nin uçakları acil olarak Yemen’e göndermesi yapılan planlamanın aksamasına yol açmıştı. Uçaklar erken geldiği için Kuzey Yemen’de F-5 savaş uçaklarını uçuracak pilotların eğitimleri tamamlanmamıştı. Tam da bu noktada Suudi Arabistan bir sefer daha devreye girdi.
Yapılan görüşmelerin akabinde ABD ve Suudi Arabistan’ın teşebbüsleriyle bir küme Tayvanlı pilotun Kuzey Yemen’e gelmesi, eğitim ve bakım süreçlerini hızlandırması kararlaştırıldı. İkinci Yemen Savaşı, 19 Mart 1979’da yaklaşık 3 hafta içinde sona erdiğinde Tayvanlı pilotlar Kuzey Yemen’de bulunuyordu. Daha sonra ortaya çıkan resmi evraklara nazaran 1979-1990 yılları arasında 1000’den fazla Tayvanlı pilot ve bakım çalışanı Kuzey Yemen’de misyon yaptı ve eğitim faaliyetlerinde rol aldı. 1990 yılında iki Yemen birleşme kararı aldı ve Yemen Cumhuriyeti kuruldu. Lakin bu birleşme sonrasında kuzey ve güney arasında vakit zaman düşük ölçekli çatışmalar yaşanmaya devam etti. ABD’nin Yemen’e sattığı F-5 uçaklarının bir kısmı bu çatışmalarda imha oldu.
F-5 uçakları, 2004’te başlayıp 2014’e kadar süren İran takviyeli Husi isyanı sırasında Yemen hükümetine bağlı güçler tarafından yoğun olarak kullanıldı. 2015’te, Yemen Hava Kuvvetleri mensubu birtakım pilotların uçaklarla birlikte saf değiştirerek Husiler’e katılmasının akabinde Suudi Arabistan, uzun yıllar evvel Yemen’e alınması için finansman sağladığı uçaklardan birini hava saldırısı gerçekleştirerek imha etti. 2020’li yıllara gelindiğinde Husi isyancılarının en az bir adet eski F-5 uçağını uçurduğuna dair manzaralar internette dolaşmaya başladı. Kelam konusu uçak, eylül ayındaki bir askeri geçit merasiminde görüldü. 2023 yılında yayınlanan raporlarda Yemen’in sahip olduğu hava gücünün içinde en az 11 F-5 savaş uçağı bilgisi olduğu yer alıyordu. Uçakların bugünkü durumu ise bilinmezliğini koruyor.
Kaynak : Milliyet
