1-Prostat kanseri belirti vermeyebilir!

Prostat kanseri erken periyotta hiçbir yakınmaya sebep olmayabilir. Sık idrara çıkma, bilhassa geceleri idrara kalkma, idrar yapmaya başlamada zorlanma, idrar akımının zayıflaması yahut kesintili olması, idrar yaparken yanma ya da kan görülmesi, ağrı yahut rahatsızlık üzere şikayetlerden biri yahut birkaçı varsa kesinlikle bir üroloji uzmanına başvurulmalıdır. Belirti olmaması prostat kanseri olmadığı manasına gelmez. Erken teşhis kritik değer taşıdığından ötürü hiçbir şikayetiniz olmasa bile yaşınız ve ferdî risk faktörleriniz doğrultusunda kesinlikle sistemli muayene olmanızda büylük yarar bulunmaktadır. 

2-PSA yüksekse her vakit kanser manasına gelmez

PSA pahası prostat kanseri açısından değerli bir belirteçtir; fakat tek başına kanser tanısı koydurmaz. PSA seviyesi prostatın düzgün huylu büyümesi, prostat iltihabı ve diğer sebeplerle de yükselebilir. Emsal biçimde, düşük PSA kıymeti de prostat kanserini kesin olarak dışlamaz. Bu sebeple PSA sonucu; hastanın yaşı, aile hikayesi, prostat muayenesi, evvelki PSA pahaları ve gerektiğinde MR bulguları ile birlikte değerlendirilmelidir.

3-Parmakla rektal muayene de önemli!

Prostat kanserinde gerek görüldüğünde farklı kıymetlendirme prosedürlerinden de yararlanılır. Doktor tarafından yapılan parmakla rektal muayene ile prostatın boyutu, kıvamı ve yüzeyindeki kuşkulu değişiklikler kıymetlendirilebilir. Tekrar gerek görülen hastalarda prostatın detaylı MR görüntülemesi de tanıya katkı sağlayabilir. PSA, muayene yahut görüntüleme sonuçlarında kuşkulu bulgular saptanırsa kesin teşhis için prostat biyopsisi yapılabilir. Günümüzde uygun hastalarda MR bulguları eşliğinde amaçlı biyopsi ve transperineal biyopsi üzere çağdaş usullerden yararlanılmaktadır.

4-Tedavi şahsa özel planlanmalıdır!

Üroloji Uzmanı Prof. Dr. Engin Kaya, prostat kanseri tanısı konulduğunda birinci olarak hastalığın evresi ve risk kümesinin belirlendiğini belirterek şöyle konuşuyor: “Tedavi planlanırken PSA seviyesi, biyopsi sonucu ve Gleason skoru / Grade Group, kanserin evresi, MR ve başka görüntüleme bulguları, hastanın yaşı ve genel sıhhat durumu ile hastanın beklentileri ve hayat kalitesi birlikte kıymetlendirilir. Her prostat kanseri birebir değildir. Bu sebeple tedavi kararı her hasta için kişiselleştirilmelidir.”

5-Tedavide yeni jenerasyon teknoloji dönemi!

Cerrahi tedavi gereken hastalarda günümüzde daha küçük kesilerle gerçekleştirilen cerrahi tekniklerin kıymetli bir seçenek haline geldiğini belirten Prof. Dr. Kaya “Robotik ve laparoskopik cerrahi, prostat kanserinin cerrahi tedavisinde kullanılan çağdaş metotlardır. Birtakım hastalarda ise sadece kanserli bölgeyi hedefleyen HIFU (ses dalgalarıyla tedavi), kriyoablasyon (dondurarak tedavi) ve IRE (elektrik dalgalarıyla tedavi) üzere fokal tedavilerden yararlanılabilmektedir. Tedavi seçimi hastalığın özelliklerine nazaran belirlenir” diyor.

Sepsis çok süratli ilerleyen bir hastalık

Bebeğin kan sirkülasyonuna mikropların (bakteri, mantar vb) bulaşması sonucu tüm bedeni etkileyen önemli bir enfeksiyon hastalığı olan yenidoğan sepsisi, bağışıklık sistemi şimdi olgunlaşmadığı için bebeklerde çok süratli ilerleyebilmektedir. Sepsis, bedenin enfeksiyona karşı aşırı reaksiyon vermesi sonucu gelişir. Bu enfeksiyon bakteriyel, viral yahut fungal kaynaklı olabilir. Sepsis kolay bir enfeksiyon değildir, geliştiğinde acil müdahale gerektiren bir tabloya yol açabilir ve hayati risk yaratabilir. Bilhassa bağışıklık sistemleri şimdi gelişmemiş olan yenidoğan bebeklerde saniyelerin bile bedel taşıdığı sepsis, erken fark edilmediğinde trajik sonuçlar doğurabilmektedir.

Yenidoğanda birinci bir ay kritik

Sepsisin ortaya çıkmasında birinci bir ay çok değerli bir süreçtir. Sepsis erken ve geç başlangıçlı olarak ikiye ayrılmaktadır. Görülme vaktine nazaran yenidoğan sepsisi iki kümede kıymetlendirilir; 0-3 günde yani erken başlangıçlı durumda ekseriyetle doğum sırasında anneden bebeğe geçebilmektedir. 4-28 gün arası (prematürelerde bu mühlet hastanede yatış boyunca uzayabilir) geç başlangıçlı durumda ise doğumdan sonra etraf, hastane ortamı, hijyen yahut temas yoluyla bulaş yaşanabilmektedir. Bu devirde mesken ziyaretçilerinin sayısı ve hijyen kurallarına uyulması bilhassa değer taşır.

Yenidoğan sepsisi için bu ikaz işaretleri göz ardı edilmemeli!

Prematüre bebekler, düşük doğum yüklü bebekler sepsis açısından risk altında olabilir. Yeniden annede GBS taşıyıcılığı varsa bu bireyler de doğumda enfeksiyon kapma riski taşıyabileceğinden bu bebekler de yenidoğan sepsisi açısından risk taşıyabilir. Sepsis gelişimini anlamak için bebeği takip etmek kıymetlidir. Bebekteki her huzursuzluğu endişelenmeden önemseyin ve takip edin. Olağan bebek huzursuzluğu ile sepsis belirtileri karıştırılmamalıdır. Bebek sırf ağlamakla kalmayıp halsizlik, emmede azalma, kusma, ateş yahut düşük beden ısısı, teninde solukluk yahut morarma, teneffüs zorluğu üzere belirtiler gösteriyorsa vakit kaybetmeden acile başvurulmalıdır. Aileler içindeki “bir şeyler karşıt gidiyor” hissine güvenmelidir.

Gebelikte streptokok taraması yenidoğanı sepsisten koruyor

Gebeliğin sonlarında yapılan B Grubu Streptokok (GBS) taraması bu hususta hayati ehemmiyet taşımaktadır. Taşıyıcı olduğu tespit edilen annelere doğum sırasında uygulanan antibiyotik tedavisi, enfeksiyonun bebeğe geçmesini büyük ölçüde engellemektedir. Doğum halinden fazla hijyen şartları ve enfeksiyonun bulaşma riski önceliklidir; uzamış ve steril olmayan koşullarda yapılan güçlü doğumlar maalesef yenidoğanda sepsis riskini artırabilmektedir.

Yenidoğanı sepsisten korumak için aileler ne yapmalı?

-Anne sütü (En güçlü kalkan): İçerdiği esirgeyici antikorlarla bebeğin bağışıklık sistemini güçlendirir ve enfeksiyonlara karşı doğal bir savunma çizgisi oluşturur.

-Kanguru bakımı/Ten tene temas (Doğal bir destek): Bebeğin annesiyle tertipli olarak ten tene temas ettirilmesi bağışıklık sistemini güçlendirir. Beden ısısının istikrarda kalmasına yardımcı olur ve bebek-anne bağını kuvvetlendirir.

-Hijyen kuralları (Basit lakin hayati): Bebeğe dokunmadan evvel ellerin kesinlikle yıkanması gerekir. Yenidoğan devrinde bebeğin öpülmesinden ve kalabalık ziyaretlerden kaçınılması önerilir. Ayrıyeten biberon ve emzik kullanımı varsa bunlar da nizamlı olarak mikroptan arındırılmalı (sterilize edilmeli), göbek kordonu ise sürekli pak ve kuru tutulmalıdır.

Tanı ve tedavide vakit kaybetmemek bebeğinizin hayatını kurtarır

Fizik muayene, kan ve idrar analizi ve de kültür ile konulan teşhisin akabinde hastanede damar yoluyla antibiyotik tedavisi uygulanabilir. Sepsiste erken teşhis hayat kurtarırken maalesef geç kalındığında kalıcı hasar yahut hayati risk artabilir. Tüm bu belirtiler varsa yalnızca ateş düşürücü şurup verip beklemek en sık yapılan yanılgılardan biridir. Ayrıyeten yenidoğanlarda sepsis varlığında, ateşten çok beden ısısında düşme daha yaygın görülen bir durumdur. Ateş düşüren ilaçlar sepsisi tedavi etmez, sırf belirtiyi süreksiz olarak gizlemektedir.

1. Her öğünde protein kaynağına yer verin

Büyüme ve gelişme devrindeki çocukların kâfi protein alması değer taşıyor. Haşlanmış yumurta, peynir, tavuk, konut üretimi köfte yahut yoğurt üzere protein kaynakları beslenme çantasına eklenebilir. Protein kaynağının öbür besin kümeleriyle birlikte tüketilmesi daha istikrarlı bir öğün oluşturulmasına yardımcı olur.

2. Karbonhidratı gerçek kaynaktan seçin

Çocukların günlük güç muhtaçlığının karşılanmasında karbonhidratlar değerli bir yere sahip. Ancak kolay şekerler ve yoğun işlenmiş eserler yerine tam tahıllı ekmek üzere kompleks karbonhidrat kaynaklarının tercih edilmesi öneriliyor. Tam tahıllı ekmekle hazırlanmış peynirli yahut yumurtalı bir sandviç, pratik bir okul öğünü alternatifi olabilir.

3. Beslenme çantasına zerzevat ve meyve ekleyin

Çocukların günlük vitamin, mineral ve lif muhtaçlığının karşılanmasına katkı sağlamak için zerzevat ve meyveler beslenme çantasında kesinlikle yer almalı. Havuç, salatalık ve domates üzere kolay tüketilebilen sebzeler ile mevsim meyveleri pratik seçenekler arasında bulunuyor.

4. Paketli atıştırmalıkları sınırlandırın

Yüksek oranda şeker, tuz yahut yağ içeren paketli eserlerin tüketiminin sonlandırılması gerekiyor. Bunun yerine meskende hazırlanabilecek tam tahıllı poğaça, sebzeli krep yahut şekersiz meyveli kek üzere alternatifler tercih edilebilir. Böylelikle hem içeriği denetim edilebilir hem de çocukların sağlıklı besinlere alışması desteklenebilir.

5. Kalsiyum kaynaklarını unutmayın

Süt, yoğurt ve ayran üzere süt eserleri çocukların beslenmesinde kıymetli bir yere sahip. Kalsiyum içeren bu besinler, büyüme periyodunda kemik ve diş gelişiminin desteklenmesine katkı sağlar. Uygun saklama şartları sağlanabildiğinde yoğurt yahut kefir de beslenme çantasına eklenebilir.

6. Ara öğünleri akıllı planlayın

Uzun okul saatlerinde çocukların ara öğün gereksinimi ortaya çıkabilir. Çiğ badem, fındık yahut ceviz üzere kuruyemişler mevsim meyveleriyle istikrarlı ara öğün alternatifleri arasında yer alıyor. Ara öğünün ölçüsü ise çocuğun yaşına, günlük güç gereksinimine ve fizikî aktivitesine nazaran değerlendirilmelidir.

7. Su matarası beslenme çantasının vazgeçilmezi olsun

Sağlıklı beslenmenin tamamlayıcılarından biri de kâfi sıvı tüketimi. Çocukların susamayı beklemeden gün içerisinde nizamlı olarak su içmesi teşvik edilmeli. Okula giderken yanlarında taşıyabilecekleri bir su matarası bulunması, su tüketimini günlük rutinin bir kesimi haline getirmeye yardımcı olabilir.

Glikoz ya da fruktoz şurubu uyarısı

Dondurmayı tek başına ‘sağlıklı’ ya da ‘sağlıksız’ olarak kıymetlendirmek yerine, içeriğine bakarak karar vermek gerekir. Süt, yoğurt yahut krema üzere süt eserlerinden üretilen; gerçek meyve, kakao, kuruyemiş üzere besinler içeren dondurmalar ile yoğun ölçüde şeker, glikoz ya da fruktoz şurubu, bitkisel yağ, aroma verici ve çeşitli katkı maddeleri içeren eserlerin besin bedelleri mutlaka birebir değildir. Bilhassa marketlerde satılan eserlerde ‘dondurma’, ‘sütlü buz’, ‘bitkisel yağlı ürün’ yahut gibisi tabirler arasındaki farklara dikkat edilmelidir. Tüketicinin sadece ön yüzündeki ‘çilekli’, ‘çikolatalı’ üzere tabirlere değil, kesinlikle içindekiler listesine ve besin kıymetleri tablosuna bakması değerlidir.

Doğal sistemlerle yapılan dondurma

Sağlıklı beslenme kuralları çerçevesinde besinlerin yanlışsız kıymetlendirilmesi gerekir. Uygun ve yanlışsız porsiyon ile tüketim sıklığı açısından bir kıymetlendirme yapılırsa dondurma beslenme nizamının içerisinde yer alabilir. Doğal usullerle yapılan bilhassa sade sütlü dondurmalar, şerbetli ve yoğun şeker içeren tatlılara oranla beslenme sisteminde bir alternatif olabilir. Lakin dondurma konusunda porsiyon denetimi kıymetlidir. Bir top dondurmanın kalorisi; kullanılan süt, krema, şeker, çikolata, kuruyemiş ve öteki gereçlere nazaran değişiklik gösterebilir. Bu sebeple, “bir top dondurma kesin olarak şu kadar kaloridir’ demek gerçek değildir.

“Suya tuttum erimedi” görüntüleri yanıltabilir

Dondurma için son yıllarda, “Suya tuttum, erimedi! Bu dondurma sebep erimiyor?” sorusu çok sorulmaktadır. Sosyal medyada birtakım dondurmaların suyun altında tutulmasına karşın kolay kolay erimediğini gösteren görüntüler çok izlenenler arasında yer almaktadır. Bu imgeler sebebiyle insanlarda, ‘dondurmanın içinde doğal olmayan maddeler var’ kanısı hakimdir. Burada değerli bir ayrım yapmak gerekir. Dondurmanın geç erimesi yahut erime sırasında formunu müdafaası, tek başına içinde diğer bir madde ya da eserin sıhhatsiz olduğunu kanıtlamaz. Erimesi ya da erimemesinde kullanılan yağ ölçüsü, süt proteinleri, şeker ve öbür kuru maddeler ile emülgatör ve stabilizatörler, hava ölçüsü, üretim teknolojisi ve saklama şartları tesirlidir. 

Reklamına değil etiketine bakılmalı

Bazı endüstriyel dondurmalarda eserin yapısını ve dokusunu korumak maksadıyla stabilizatör ve emülgatörler kullanılır. Bunlar mevzuata uygun ölçülerde kullanıldığında besin üretiminde müsaade verilen bileşenlerdir. Hasebiyle sadece “Suya tuttum, erimedi” imgesinden yola çıkarak dondurmanın sağlıklı olmadığı sonucuna varmak bilimsel açıdan yanlışsız değildir. Fakat bu görüntüler tüketiciye kıymetli bir ileti vermektedir. Dondurma satın alırken sadece imajına yahut reklamına değil, etiketine bakmak gerekir.

Dondurma alırken dikkat etmeniz gerekenler

Dondurma alırken tüketicilerin şu kıstasları göz önünde bulundurması gerekir;

1- İçindekiler listesi: Listenin başında şeker yahut şeker içeren bileşenlerin bulunması, eserin yüksek ölçüde ek şeker içerebileceğini düşündürür. Tercih etmeyin.

2- Yağ kaynağı: Süt yağı ile farklı bitkisel yağların kullanılması eserin besin profilini değiştirebilir. Dikkatli olun.

3- Şeker ölçüsü: ‘Şekersiz, fit, light’ yahut ‘meyveli’ üzere tabirler eserin otomatik olarak sağlıklı olduğu manasına gelmez. Besin pahaları tablosundaki şeker ve güç ölçüsünü kesinlikle inceleyin.

4- Porsiyon: Bir paketin tamamını tek porsiyon olarak değerlendirilmemeli. Bilhassa kutulu dondurmalarda paket üzerinde belirtilen porsiyon ölçüsü ile tüketilen ölçü birbirinden çok farklı olabilir.

Meyveli yazan dondurmada hakikaten meyve var mı?

Dondurmaların paket içeriğinde ‘çilekli, orman meyveli, mango aromalı’ sözlerini gördüğümüzde eserin kesinlikle yüksek ölçüde gerçek meyve içerdiğini düşünmemeliyiz. Kimi eserlerde gerçek meyve bulunurken birtakım eserlerde meyve aroması yahut meyve preparatları kullanılabilir. Bu sebeple ‘meyveli’ sözünden çok içindekiler listesine bakmak tüketici için daha yanlışsız bir yaklaşımdır. Piyasada ‘en sağlıklı dondurma bu’ formunda bir yaklaşım olmamalı. Seçim yaparken daha kısa ve anlaşılır bir içerik listesine sahip, süt eseri içeren, ek şeker ölçüsü daha düşük, porsiyonu denetim edilebilir eserler tercih edilmeli. Konutta hazırlanan dondurmalar daha sağlıklıdır. Yoğurt yahut süt ile meyvenin bir araya getirildiği, ek şeker ölçüsü denetim edilmiş tarifler hem çocuklar hem yetişkinler tarafından gönül rahatlığıyla tüketilebilir.

Manisa Şehir Hastanesi Dermatoloji Hekimi Uzm. Dr. İmge Durmaz, güneş kremi kullanırken dikkat edilmesi gereken konular hakkında kıymetli ikazlarda bulundu. Güneş hami eserlerin yalnızca yaz aylarında değil, her mevsim kullanılması gerektiğine dikkat çeken Uzm. Dr. Durmaz, “Bulutlu havalarda da ultraviyolenin birçok yeryüzüne ulaştığı için aslında yaz-kış güneş kremi kullanmalıyız. Burada 6 aydan büyük bebekler, çocuklar ve erişkinler için herkesin kullanması gerekiyor” dedi.

Güneş kollayıcı eserleri seçerken geniş spektrumlu ve suya sağlam olanların tercih edilmesi gerektiğini belirten Durmaz, “Öncelikle güneş hami eserleri yanlışsız seçmek lazım. Burada biz geniş spektrumlu, suya sağlam eserleri kullanılmasını öneriyoruz. Geniş spektrumundan kastımız hem ultraviyole A, hem ultraviyole B’ye karşı koruyuculuğu olan eserler. Ultraviyole A, ultraviyole B ve görünür ışık komponentleri cildimizde farklı sistemlerle tesir ediyor ve burada ultraviyole B ve ultraviyole A bilhassa cilt kanseri gelişimi, güneşin ciltteki yaşlanma belirtilerinden ve güneş yanığından sorumlu.

Görünür ışık daha çok lekeyi tetikliyor. Bu nedenle biz geniş spektrumlu yani hem ultraviyole B hem ultraviyole A’ya karşı koruyuculuğu olan eserleri öneriyoruz. Bir eserin ultraviyole B’ye karşı muhafaza kapasitesini bize SPF kıymeti gösteriyor. Biz SPF 30 yahut 50 kullanımı günlük hayatta öneriyoruz. Yeniden ultraviyole A’ya karşı koruduğunu gösteren de ambalaj üzerinde yeniden ultraviyole A logosu dediğimiz UVA kısaltması etrafında bir daire işareti görebiliriz ya da PA kısaltması yanında artı işareti görebiliriz. Örneğin 4 tane artı yer alıyorsa bu eserin ultraviyole A’ya karşı çok güçlü bir muhafazası olduğunu bize gösterir” dedi.

Kullanılacak eserin kişinin cilt yapısıyla uyumlu olmasının büyük ehemmiyet taşıdığını vurgulayan Uzm. Dr. Durmaz, “Bunun dışında yeniden eser seçerken kişinin cilt yapısıyla uyumlu olması kıymetli. Örneğin yağlı ciltlerde, sivilcesi olan bireylerde daha hafif jel formunda, su bazlı eserleri öneriyoruz. Hassas ciltlerde alkol üzere maddelerin daha az olduğu, parfüm üzere irritanların az olduğu, mineral filtreli eserleri öneriyoruz. Yeniden lekeli ciltlerde de görünür ışığın lekeyi tetikleyici tesirinden korunması için renkli tinted dediğimiz demir oksit içeren renkli güneş koruyucuları öneriyoruz. Bunun dışında örneğin 6 aydan büyük bebeklerde, hamilelerde, hassas cilt bireylerde bu biçim özel kümelerde da çinko oksit, titanyum dioksit içeren mineral filtreli güneş koruyucuların kullanılmasını öneriyoruz” diye konuştu.

Ürünlerin yanlışsız vakitte, hakikat ölçüde ve yanlışsız sıklıkta kullanılması gerektiğinin altını çizen Durmaz, “Yine güneş hami eserlerin hakikat seçilmesi kadar hakikat kullanılması da çok değerli. Burada kâfi ölçüde eseri hakikat vakitte kullanmak ve kâfi sıklıkta kullanmak gerekiyor. Kâfi ölçü şöyle açıklayabiliriz. Erişkin bir bireyde iki parmak kuralı dediğimiz orta ve işaret parmağının uzunluğunu kaplayacak kadar bir ölçü tüm yüz bölgesi için kâfi. Bunu güneşe çıkmadan 20 dakika evvel sürmeliyiz ve şayet güneş maruziyeti devam ediyorsa 2 saatte bir tekrar sürülmeli.

Eğer terleme, suya girme üzere durumlar kelam mevzusuysa daha sık tekrarlanmalı” sözlerini kullandı. Yalnızca güneş kremi kullanmak değil şapka üzere öbür kollayıcı ögelerle da güneşten kaçınılması gerektiğini söz eden Uzm. Dr. Durmaz, “Yine güneş gözetici eser kullanırken yüz dışında, boyun, ense, kulak, şayet saç dökülmesi varsa saçlı deri, dudak, el sırtı üzere bölgeleri de katiyetle ihmal etmemeliyiz. Ayrıyeten güneş hami eserlerin yüzde 100 güneş muhafazası olduğunu söyleyemeyiz. Bu nedenle güneş, direkt güneş maruziyetinden kaçınılması ve şapka, gözlük, kıyafet üzere fizikî kollayıcı tedbirlerin kullanılması çok büyük değer taşımaktadır” dedi.

Güneş kremlerinin kesinlikle eczanelerden yahut markaların yetkili satış kanallarından alınması gerektiği konusunda vatandaşları uyaran Uzm. Dr. Durmaz, “Kesinlikle orijinal eserleri emniyetli kaynaklardan almak durumu almamız gerekiyor. Bu da eczanelerden alabiliriz. Markaların kendi satış kanallarından ya da yetkili olarak nitelendirdikleri yetkili satıcılardan alabiliriz. Aksi takdirde aldığımız eserin içeriğini, üretim kaidelerini, kullanılan filtreleri ve oranlarını, konsantrasyonlarını bilmediğimiz için öncelikle güvenilirliğinden ve koruyuculuğundan emin olamayız. Bu nedenle katiyetle muteber satış kanallarından yepyeni eserler almalıyız” diye konuştu.

Güneş kremlerinin de son kullanma tarihlerinin olduğunu ve kapağının açılmasından sonra da tüketim müddetlerine dikkat edilmesi konusunda uyaran Uzm. Dr. Durmaz, “Öncelikle güneş kollayıcı eserlerin son kullanma tarihi ambalaj üzerinde yazıyor. Lakin son kullanma tarihi geçmemiş bile olsa eserde bu türlü bir açık kavanoz işaretiyle 12 M, 9 M, 6 M üzere belirtilen kaç ay kullanılabileceğini gösteren ibareler var. Son kullanma tarihi geçmemiş bile olsa eserin üzerinde belirtilen süreyi aşmayacak biçimde kullanmamız gerekiyor.

Yine bu mühlet aşıldığında ya da son kullanma tarihi geçtiğinde kullandığımız eserin vaat ettiği koruyuculuğa sahip olduğunu garanti edemeyiz. Koruyuculuğu azalmış olabilir” dedi. Uzm. Dr. Durmaz son olarak bebeklerdeki güneş müdafaasına da parantez açarak, “6 aydan küçük bebeklerde güneş esirgeyici eserler yerine direkt güneş maruziyetinden kaçınılmasını ve tekrar fizikî esirgeyici tedbirleri, şapka, kıyafet üzere öneriyoruz. 6 ay 2 yaş arasında da mineral filtreli güneş koruyucuları öneriyoruz” diye konuştu.

Normalde terleme ile beden ısısısın istikrarda tutulmaya çalışıldığını kaydeden Dr. Yiğit, “Ancak aşırı sıcaklarda yalnızca terleyerek beden ısısı istikrarda tutulamaz. Yaşlılar, bebekler ve kronik hastalığı olanlarda terleme düzeneği ile beden ısısının istikrarda tutulması her vakit mümkün olmayabilir. Yeniden ortamdaki nem oranı yüksekse terleme suretiyle beden ısısı kâfi seviyede düşmeyebilir. Ayrıyeten şişmanlık, rastgele bir hastalığa bağlı yüksek ateş, aşırı sıvı kaybı (dehidratasyon), kalp hastalığı, ruh ve hudut hastalığı, alkol ve uyuşturucu madde kullanımı ile tedavi maksatlı kimi ilaçların (tansiyon düşürücüler, idrar söktürücüler vb.) kullanımı da sıcak havalarda terlemeyi etkileyen öbür faktörlerdendir. Bu üzere durumlarda yükselen beden ısısı beyin ve öteki hayati organlarda hasara yol açabilir” dedi.

Aşırı sıcaklardan 65 yaş ve üzerindeki yaşlılar, 4 yaşından küçük çocuklar, bakıma muhtaçlığı olanlar, gebeler, açık alanda çalışanlar, aşırı kilolular, kronik hastalığı (şeker hastalığı, kalp-damar hastalıkları, beyin-damar hastalıkları, ruhsal hastalıklar, kronik teneffüs sistemi hastalıkları, karaciğer hastalıkları, böbrek hastalıkları) olanlar daima ilaç (özellikle tansiyon düşürücü, idrar söktürücü, depresyon ve uyku ilaçları) kullanan bireyler, sokak çocukları ve evsizlerin etkilenen kümeler olduğu belirten Dr. Rengin Yiğit, özellikle kronik hastalığı bulunan ve yalnız yaşayan yaşlıların en çok risk taşıyan kümeler olduğunun altını çizdi.

Aşırı sıcaklardan korunmak için 10.00-16.00 saatleri arasında mecbur kalınmadıkça dışarı çıkılmaması gerektiğini belirten Dr. Yiğit, şu açıklamada bulundu: “Dışarıda çalışması gerekenler mümkün hayli güneş altında korunmasız kalmamaya, aşırı hareketlerden kaçınmaya, sık sık tuz içeren sulu besinler almaya dikkat etmelidirler. Açık havada geçirilen vakitlerde açık renkli, hafif, bol ve sıkı dokunmuş kumaşlardan yapılan giysiler tercih edilmeli; geniş kenarlı ve hava delikleri olan şapka giyilmeli ve güneşin ziyanlı ışınlarından koruyan güneş gözlüğü kullanılmalıdır. Güneş ışınlarının dik geldiği saatlerde (10.00-16.00) denize girilmemeli ve güneşlenilmemelidir. Bu saatlerin dışında denize girmek isteyenler güneşten kollayıcı krem kullanmalı, şapka ve gözlük üzere gerekli gözetici tedbirleri almalı ve uzun müddet kesintisiz güneşlenmemelidir. Yoğun fizikî aktivite ve spor yapmak için sabah ve akşam saatleri tercih edilmeli, her bir saatlik spor için en az 2-4 bardak sıvı alınmalıdır. Ağır fizik aktivitelerden kaçınılmalıdır.

Risk altındaki yetişkinler ve yaşlılar, günde en az iki kere güneş yahut sıcak çarpması yönünden izlenmelidir. Bebekler ise bu açıdan daha sık izlenmelidir. Bebek, çocuk, engelliler ve hayvanlar kapalı ve park etmiş araçlarda muhakkak bırakılmamalıdır. Araçların iç ısıları, klima olsa dahi park edildikten çok kısa müddet sonra yükselmektedir. Araç terk edilirken herkesin dışarı çıktığından emin olunmalıdır. Kapalı alanlar güzel havalandırılmalıdır. Güneş gören pencereler perde vb. güneşliklerle gölgelendirilmelidir. Beden ısısının yükselmemesi için sık sık duş alınmalı; bunun mümkün olmadığı durumlarda ayaklar, eller, yüz ve ense soğuk suyla ıslatılmalı yahut silinmelidir. Susuzluk hissi olmasa bile her gün en az 2-2,5 litre (12-14 su bardağı) sıvı tüketilmelidir. Kahvaltıda az yağlı peynirler, zeytin ve taze sebzeler bulunmalı, kafein içeren içecekler yerine de süt, meyve suyu, ıhlamur ve kuşburnu üzere bitki çayları tercih edilmelidir.

Yağlı besinlerin ve yağda kızartmaların tüketiminden kaçınılmalı; yemeklerde bitkisel sıvı yağlar kullanılmalıdır. Yemekleri pişirirken kızartma ve kavurma yerine haşlama, ızgara, kendi suyunda yahut az suda pişirme üzere sağlıklı pişirme sistemleri uygulanmalıdır. Beden direncini artırmak ve bedenin kâfi ölçüde vitamin ve mineral almasını sağlamak için bol ölçüde zerzevat ve meyve tüketilmelidir. Terleme ile artan sıvı ve mineral kaybının önlenmesi için her zamankinden daha fazla ölçülerde sıvı alınmalıdır. Sıvı alımında su içmek temel olmakla birlikte, su dışı sıvı alımında kahve, çay ve gazlı içecekler yerine süt, ayran ve meyve suyu üzere içecekler tercih edilmelidir. Şayet doktor tarafından sıvı alımı kısıtlanmış yahut idrar söktürücü ilaç kullanılması kelam konusu ise ilgili doktora başvurmak gerekir.

Mide kramplarına sebep olabileceği için çok soğuk ve buzlu içecekler tercih edilmemelidir. Kafein, alkol ve fazla ölçüde şeker içeren içecekler bedenden daha fazla sıvı kaybına yol açtığı için tüketilmemelidir. Dışarıda ve açıkta satılan yiyeceklerin, tüketiminden kaçınılmalı, çabuk bozulma riski olan besinler (et, yumurta, süt, balık vb.) açıkta bekletilmemeli, besinlerin hazırlanması ve pişirilmesi basamaklarında hijyen kurallarına ihtimam gösterilmelidir”

Denizli İl Sağlık Müdürü Uz. Dr. Berna Öztürk, il genelinde yüksek seyreden kavurucu hava sıcaklıklarına karşı vatandaşları uyararak, alınması gereken hayati önlemleri anlattı. Hava sıcaklıklarının mevsim normallerinin üzerine çıkmasıyla birlikte insan sıhhatini tehdit eden riskler de artış gösteriyor. Bu bahiste açıklama yapan ve Denizli halkına seslenen İl Sağlık Müdürü Uz. Dr. Berna Öztürk; yaşlılar, çocuklar ve kronik hastaların yüksek risk kümesinde olduğuna dikkat çekti. Öztürk, vatandaşların bilhassa günün en sıcak saatlerinde önlemi elden bırakmamaları gerektiğini vurguladı.

Aşırı sıcakların sağlıklı bireyleri dahi olumsuz etkileyebileceğini belirten Uz. Dr. Berna Öztürk, sıcaklık ve nem artışına bağlı olarak beden ısısının istikrarda tutulmasının zorlaştığını belirtti. Bilhassa 4 yaşından küçük çocuklar, 65 yaş üzeri vatandaşlar, gebeler, kronik rahatsızlığı bulunanlar ve açık alanda çalışanların daha fazla risk altında olduğunu söz eden Öztürk, şu ihtarlarda bulundu: “Aşırı sıcağa maruz kalma sonucu vücut ısısını ayarlayan terleme sisteminin bozulmasına bağlı olarak beden ısısının düşürülememesi ile karakterize tabloya sıcak çarpması diyoruz. Acil olarak tedavi edilmezse kalıcı hasara yahut vefata sebep olabilen bu türlü bir durumda beden ısısı 10-15 dakika içerisinde 40-41C üstüne çıkabilir. Sıcak çarpmasında; kişinin ateşi 39,4C üzerindedir, deri kuru, kırmızı ve sıcaktır, terleme yoktur, bulantı kusma, baş ağrısı, baş dönmesi, şuur bulanıklığı yahut kaybı vardır. İlk yardımda; kişi çabucak serin ve hava akımı olan bir yere alınmalı, sıkı giysileri gevşetilmeli, soğutulmaya çalışılmalı, şuuru kapalıysa mutlaka içmesi için sıvı verilmemeli ve en yakın sıhhat kuruluşuna götürülmelidir. Günün en sıcak saatleri olan 10.00 ile 16.00 arasında mecbur kalınmadıkça dışarı çıkılmamalıdır.

Dışarıda iken hafif, bol ve açık renkli giysiler tercih edilmeli; güneş gözlüğü ve şapka kullanılmalıdır. Aşırı sıcaklar, mevcut kronik hastalıkların denetimini zorlaştırarak ağırlaşmasına, hastane müracaatlarının artmasına, hatta vefata sebep olabilir. Bebekler, çocuklar, engelliler ve hayvanlar kapalı ve park etmiş araçlarda katiyen bırakılmamalıdır. Susuzluk hissi olmasa bile her gün en az 2-2,5 litre sıvı tüketilmelidir. Beslenmede yağlı besinlerden kaçınılmalı, beden direncini artırmak için bol zerzevat ve meyve tercih edilmelidir. Spor aktiviteleri de sabah ve akşam üzere serin saatlere bırakılmalı, ağır fizik aktivitelerden kaçınılmalıdır. Beden ısısının yükselmemesi için sık sık duş almalı, bu mümkün olmadığında ayaklar, eller yüz ve ense soğuk suyla ıslatılmalı yahut silinmelidir” dedi.

İl Sağlık Müdürü Öztürk; güneş çarpmasının yanı sıra sıcak bitkinliği, sıcak krampları, isilik ve güneş yanıkları üzere durumların da acil müdahale gerektirebileceğini bildirdi. Aşırı terleme ve sıvı kaybına bağlı olarak gelişen sıcak bitkinliğinde derinin soğuk ve nemli olduğuna değinen Öztürk, bu türlü durumlarda kişinin serin bir yere alınarak tuzlu ayran üzere sıvılarla desteklenmesi, genel durum düzelmezse vakit kaybetmeden sıhhat kuruluşlarına başvurulması gerektiğini söz etti. Öztürk, vatandaşların kendi sıhhatleri kadar etraflarındaki risk kümesinde bulunan bireyleri de sıcak havalara karşı yakından gözlemlemesinin kıymetini vurguladı.

Medicana Sağlık Grubu İç Hastalıkları Bölümü’nden Uzm. Dr. Enver Şükrü Göncüoğlu, “Yaz mevsiminde uzun mühlet yüksek sıcaklıklara maruz kalmak, bedenin ısı istikrarını korumakta zorlanmasına sebep olabiliyor. Bilhassa nem oranının da yüksek olduğu günlerde beden, terleme yoluyla gereğince soğuyamadığında güneş çarpması riski ortaya çıkıyor. Birçok kişi bu tabloyu sıradan bir yorgunluk yahut sıcak havanın tesiri olarak değerlendirse de güneş çarpması erken devirde fark edilmediğinde önemli sonuçlar doğurabiliyor” diye konuştu. Uzm. Dr. Göncüoğlu, güneş çarpmasının kolay bir halsizlikten çok daha farklı bir tablo olduğunu belirterek şöyle dedi: “Normal yorgunlukta kişi dinlendiğinde şikayetlerinde besbelli düzelme görülür. Meğer güneş çarpmasında beden sıcaklığı yükselir, kişinin genel durumu bozulur ve belirtiler giderek ağırlaşabilir. Baş ağrısı, yoğun halsizlik, baş dönmesi, mide bulantısı ve konsantrasyon zahmeti birinci belirtiler arasında yer alır. İleri olaylarda şuur bulanıklığı, konuşma bozukluğu ve bayılma görülebilir.”

Güneş çarpmasının birtakım belirtilerinin acil kıymetlendirme gerektirdiğini belirten Uzm. Dr. Göncüoğlu, “Özellikle yüksek ateş değerli bir ikaz işareti. Beden sıcaklığının 39-40 derecenin üzerine çıkması, cildin sıcak ve kuru hale gelmesi, nabız suratında artış, şiddetli baş ağrısı ve şuur değişiklikleri güneş çarpmasını düşündürmelidir. Bu belirtiler sıradan yorgunlukta beklenen bulgular değildir” dedi.

Güneş çarpmasının bilhassa ileri yaş kümesinde daha sinsi seyredebildiğini tabir eden Göncüoğlu, yaşlı bireylerin susuzluk hissini daha geç fark edebildiğini ve bu sebeple risk altında olduğunu belirtti.

Her yaş kümesinde görülebilmesine karşın birtakım bireylerin güneş çarpmasına karşı daha hassas olduğunu söyleyen Uzm. Dr. Göncüoğlu, çocukların, 65 yaş üzerindeki bireylerin, kalp ve damar hastalığı bulunanların, diyabet ve böbrek hastalarının, açık havada çalışanların, sportmenlerin ve gebelerin daha yüksek risk altında olduğunu belirtti. Uzm. Dr. Göncüoğlu, “Bu gruplarda bedenin sıcaklığa karşı verdiği karşılık daha farklı olabiliyor. Bilhassa kronik hastalığı bulunan bireylerde sıvı kaybı daha önemli sonuçlara yol açabiliyor. Bu sebeple sıcak saatlerde dışarı çıkılmaması ve nizamlı sıvı tüketilmesi büyük kıymet taşıyor” sözlerini kullandı.

Yaz aylarında sadece güneş ışınlarının değil, yetersiz sıvı tüketiminin de kıymetli bir risk oluşturduğunu belirten Göncüoğlu, bedenin terleme yoluyla önemli ölçüde sıvı ve mineral kaybettiğini söyledi. Göncüoğlu, “Susamayı beklemek gerçek bir yaklaşım değildir. Bilhassa sıcak havalarda sistemli aralıklarla su tüketilmelidir. Çay, kahve ve şekerli içecekler suyun yerini tutmaz. Kâfi sıvı alınmadığında güneş çarpması gelişme riski besbelli halde artar” diye konuştu.

Güneş çarpmasından şüphelenilen şahısların süratle serin bir ortama alınması gerektiğini belirten Uzm. Dr. Göncüoğlu, “İlk müdahale hayati ehemmiyet taşıyor. Kişi gölge yahut klimalı bir ortama alınmalı, üzerindeki fazla giysiler gevşetilmeli ve beden sıcaklığının düşürülmesi sağlanmalıdır. Şuuru açık olan bireylere su verilebilir. Lakin şuur bulanıklığı, bayılma yahut yüksek ateş kelam hususuysa vakit kaybetmeden sıhhat kuruluşuna başvurulmalıdır” dedi. Güneş çarpmasının büyük ölçüde önlenebilir bir sıhhat sorunu olduğunu belirten Uzm. Dr. Göncüoğlu, “Güneşin en yoğun olduğu 11.00-16.00 saatleri arasında mümkün olduğunca dışarıda kalınmamalı, açık renkli ve hafif kıyafetler tercih edilmeli, şapka ve güneş gözlüğü kullanılmalı, gün boyunca kâfi ölçüde su tüketilmeli ve açık havadaki fizikî aktiviteler sabah ya da akşam saatlerine planlanmalı. Ayrıyeten çocuklar ve yaşlılar sıcak ortamlarda uzun müddet bırakılmamalı” diye konuştu. Yaz aylarında görülen halsizlik ve bitkinlik hissinin her vakit temiz olmayabileceğini hatırlatan Uzm. Dr. Enver Şükrü Göncüoğlu, “Sıcak havalarda ortaya çıkan belirtiler dikkatle değerlendirilmeli. Bilhassa yüksek ateş, şuur değişikliği ve şiddetli baş ağrısı üzere bulgular varsa bunun sıradan bir yorgunluk olmadığı unutulmamalıdır” sözlerini kullandı.

Maltepe Özel Ersoy Hastanesi İç Hastalıkları Uzmanı Uz. Dr. Ebru Hacer İnan, halk arasında ‘zayıflama iğnesi’ olarak bilinen ve son devirde popülaritesi artan Mounjaro hakkında kıymetli ihtarlarda bulundu. İnan, “Mounjaro; tip 2 diyabet, karaciğer yağlanması ve kilo denetiminde umut verici sonuçlar sağlayan güçlü bir ilaçtır. Fakat potansiyel yan tesirler göz önünde bulundurulmalı ve tedavi kesinlikle doktor nezaretinde yürütülmelidir” dedi.

Maltepe Ersoy Hastanesi İç Hastalıkları Uzmanı Uz. Dr. Ebru Hacer İnan, kilo denetimi ve diyabet tedavisinde dünya genelinde yaygınlaşan Mounjaro’nun tesir sistemi, yararları ve mümkün yan tesirlerine dair kıymetli bilgilendirmelerde bulundu. İlacın etken maddesinin ‘tirzepatid’ olduğunu ve reçeteli bir enjeksiyon ilacı olarak kullanıldığını belirten Uz. Dr. İnan, “Mounjaro, haftada bir kere cilt altına uygulanır ve bedendeki hem GLP-1 hem de GIP hormonlarını uyararak kan şekerini düzenler. İştahı baskılama, tokluk mühletini uzatma ve yağ yakımını destekleme üzere güçlü kilo verdirici tesirleriyle bilinir” halinde konuştu.

İlacın uygun hastalarda çok yönlü avantajlar sağladığına dikkat çeken Uz. Dr. Ebru Hacer İnan, “Mounjaro, uygun hastalarda manalı kilo kaybına yardımcı olur, kan şekeri denetimini düzgünleştirir ve açlık hissini azaltır. Bel etrafında incelmeye katkı sağlamasının yanı sıra insülin direncinin düzelmesine de dayanak olur. Kan basıncı ve kan yağlarında olumlu değişiklikler görülürken, metabolik karaciğer yağlanması olan şahıslarda karaciğer yağlanmasının azalmasına katkıda bulunur” sözlerini kullandı.

Tedavi sürecinde karşılaşılabilecek durumlara değinen İnan, “En sık görülen yan tesirler bulantı, kusma, ishal, kabızlık, karın ağrısı, hazımsızlık, şişkinlik, geğirme ve iştah azalmasıdır. Bu yan tesirler ekseriyetle tedavinin birinci haftalarında ortaya çıkar ve birçok bireyde vakitle hafifler. Az de olsa pankreatit, safra kesesi taşı yahut safra kesesi iltihabı ile alerjik tepkiler gelişebilir. Göz hududu ile ilgili yan tesirler ise kesin olarak kanıtlanmış değildir; mevcut bilgiler şimdi kesin bir neden-sonuç alakası gösterememektedir” diye aktardı.

Her hastanın bu ilacı kullanmasının uygun olmadığını vurgulayan İnan, “Gebelik yahut gebelik planı olanlar, emzirme devrindekiler, daha evvel pankreatit geçirmiş bireyler, ağır mide boşalma bozukluğu (gastroparezi) olanlar, önemli böbrek yahut karaciğer hastalığı bulunanlar ile çoklu ilaç kullanımı olan hastalarda kesinlikle doktor değerlendirmesi gerekir” uyarısında bulundu.

Tedavi esnasında hastaların dikkat etmesi gereken kuralları hatırlatan İnan, “İlaç kesinlikle hekimin önerdiği dozda kullanılmalı ve doz artışları kademeli yapılmalıdır. Süreç boyunca bol su tüketmeye itina gösterilmeli, küçük porsiyonlarla beslenerek bulantı riski azaltılmalıdır. Yağlı ve ağır yemeklerden kaçınılmalı, kâfi protein tüketimine dikkat edilmeli ve alkol tüketimi sonlandırılmalıdır. Nizamlı doktor kontrolleri ise kesinlikle aksatılmamalıdır” dedi. Son olarak halk arasında gerçek bilinen yanlışlara ve merak edilenlere açıklık getiren Uz. Dr. İnan, “En çok ‘Mounjaro’yu herkes kullanabilir mi?’ sorusuyla karşılaşıyoruz. Hayır, bu reçeteli bir ilaçtır ve sırf uygun görülen hastalarda doktor tarafından başlanmalıdır. Bir başka merak edilen husus ise ‘İlaç bırakılınca kilo geri alınır mı?’ sorusudur. İlaç bırakıldıktan sonra sağlıklı beslenme ve fizikî aktivite alışkanlıkları sürdürmezse verilen kiloların bir kısmı geri alınabilir. Mevcut bilimsel bilgilere nazaran bu ilaç klasik manada bağımlılık yapan bir ilaç değildir” diye konuştu.