Çocukları hadım edip sahnede alkışladılar! ‘Melek sesi’ için kan donduran gerçek
Derleme: Betül Yasemin Kökbek / Milliyet.com.tr- 16. yüzyıl İtalya’sında, Avrupa’nın büyük opera salonları ve kilise müzik koroları, tarihin en eşsiz seslerinden birine konut sahipliği yapıyordu. Bu sesler, bugün kulağa büyüleyici gelen bir fenomenin eseriydi: ‘Kastratolar’. Bu seslerin gerisinde yalnızca müzik değil, büyük bir trajedi ve insani bedel vardı. Kastratolar, şimdi çocuk yaşta, ergenlikle birlikte ses tellerinin kalınlaşmasını engellemek için cerrahi olarak bir operasyondan geçiriliyordu. Hedef, sahnede uzun vadeli, yüksek ve saf bir ses elde etmek, operada dramatik ve teknik olarak üstün performans sağlamaktı. İşte 1500’lü yıllarda opera salonlarının kapalı kapılar arkasında yaşananlar!
BEDELİ HEM FİZİKÎ HEM DE PSİKOLOJİKTİ!
Dönemin tarihî kayıtlarına nazaran, kastrato olarak isimlendirilen bu özel sesli bireyler ekseriyetle 7–9 yaş ortasında seçiliyordu. Ses yeteneği umut vaat eden çocuklar, ailelerinin yahut müzik akademilerinin yönlendirmesiyle bu radikal uygulamaya tabi tutuluyordu. O yıllarda fakir bir ailede doğan bir çocuğunun sesinin hoş olması ailenin tüm ekonomik problemlerini yok edebilecek bir kıymet olarak görülüyordu. Bu sebeple fakir aileler ümit vadeden çocuklarını opera sahnelerine emanet ediyordu. Şimdi 7-9 yaşındaki bu erkek çocuklar cerrahi operasyon ile yapılan hadım etme sürecinden geçiyordu. Kastrasyon süreci yalnızca ses tellerinin etkilenmesini önlemiyor; çocukların fizyolojik yapısını da değiştiriyordu. Kastratolar, olağan erkeklerden farklı olarak geniş ciğer kapasitesine, uzun kemik yapısına ve özel bir nefes denetimine sahip oluyordu. Bu özellikler, sahnede onları eşsiz kılıyordu lakin fizikî ve ruhsal bedelinin yükü kimse tarafından konuşulmuyordu. Bu süreçle hadım edilen çocuklar erkeklik hormonu yoksunluğu yaşıyor ve beraberinde seslerinin kalınlaşması engellenmiş oluyordu. Güzel bir müzik eğitiminden geçen kastratoların bir soprano kadar güçlü ve yüksek seslere ulaşabilmesini sağlıyordu. Bu nedenle kastrato, ‘kadın sesli tenor’ manasına da geliyordu.
16. yüzyıl Avrupa’sında bayan seslerinin kilise korolarında yasaklanmasının isminden kastratolar daha da tanınan bir ikame haline geldi. Bu nedenle binlerce ince sesli erkek çocuğun, kilise korolarında bayanların yerini doldurabilmesi için kastrasyon süreci geçirmesine kararı verildi.
Kastratoların sahnedeki başarısı, hem kilise hem de aristokrat çevreler tarafından büyük bir bedel olarak görülüyordu. Kilise, yüksek ve saf sesleri cennetle ilişkilendiriyor, kastratoları koruyordu. Opera salonları ise bu sesleri alkışlarla ödüllendiriyor, onları sahne sanatının yıldızları hâline getiriyordu. Lakin çocuk yaşta yaşanan kayıplar, kopukluklar ve acılar birçok vakit görünmüyordu. Kastratolar, ailelerinden uzak büyüyor olağan bir çocukluk yaşamıyor, sahnede alkış alırken özel hayatlarında yalnızlık ve travma yaşıyordu.
Tarih, kastratoların müzik tarihine tesirini açıkça gösteriyor. En ünlü kastratolar ortasında Farinelli (Carlo Broschi), Senesino, Caffarelli ve Baciccio üzere isimler yer alıyor. Farinelli, harikulâde nefes kapasitesi ve teknik ustalığıyla Avrupa’nın dört bir yanında tanınıyor, dinleyicilerini büyülüyordu. Senesino, bilhassa Handel operalarında başrolde sahne alarak devrin en itibarlı sahnelerinde yıldızlaşmıştı. Handel, Vivaldi ve Gluck üzere büyük bestekarlar, kastratoların ses özelliklerini göz önünde bulundurarak özel eserler yazmış, onların performanslarını sahnede azamî tesirle sergilemelerini sağlamıştı.
19. YÜZYILA KADAR DEVAM ETTİ
Kastratoların kıssaları, müzik tarihinin büyüleyici istikametini ortaya koyarken, bir öteki yandan insanlık tarihinin karanlık bir sayfasını da gözler önüne seriyor. Cerrahi müdahaleler, çocukların fizikî ve ruhsal gelişimlerini direkt etkiliyor, travmalara yol açıyordu. Birçoğu hayatları boyunca bu tecrübelerin gölgesinde yaşamak zorunda kaldı. Geleneğin sona ermesi, 19. yüzyılda toplumsal ve hukuksal baskılar nedeniyle gerçekleşti. Kastrasyon artık etik olarak kabul edilemezdi ve sahnelerde kastratro uygulaması yavaş yavaş tarihe karıştı. Bugün kastrato seslerini canlı olarak duymak mümkün değil; lakin tarih kayıtları, müzik akademileri ve dijital teknolojiler sayesinde bu miras yaşatılmaya çalışılıyor. Çağdaş vokal teknikleri ve birtakım operalarda yapılan yine yorumlar, kastratoların büyüleyici seslerini yine deneyimlememize imkan sağlıyor.
Kaynak : Milliyet
