ABD ordusu ‘yapay kan’ peşinde! Tıp dünyasında çığır açacak proje: Toz halinde pekala nasıl?
Derleyen: Oğuzcan Atış / Milliyet.com.tr – Amerika Birleşik Devletleri Savunma Bakanlığı’na bağlı araştırma kuruluşu olan İleri Araştırma Projeleri Ajansı (DARPA) ve KaloCyte isimli biyoteknoloji şirketi, duyanları birinci etapta şaşkına çeviren ve tıp dünyasında çığır açacak bir proje üzerinde çalışıyor. Akut Müdahale İçin Alanda Kullanılabilir Sentetik Kan Tahlilleri (FSHARP) isimli projede misyon alan yetkililer, yürütülen çalışmalarda toz halinde sentetik kan üretimi konusunda muvaffakiyet sağlandığını ve hayvanlar üzerinde yapılan testlerde rastgele bir problemle karşılaşılmadığını açıkladı. Savaş alanlarında kan kaybından vefatları en aza indirmeyi amaçlayan proje kapsamında geliştirilen ErythroMer isimli eser, kanamalı travma sırasında insan kanının hayati işlevlerini taklit etmeyi amaçlıyor. Laboratuvar ortamında geliştirilen bu eser, uzun mühletler boyunca ortam sıcaklığında stabil kalarak soğutma gerektirmeden taşınabiliyor ve bu sebeple lojistik operasyonların daha kolay ve az maliyetle gerçekleşmesini sağlıyor.
Kan kaybına bağlı vefatlar kelam konusu olduğunda savaş ve çatışma bölgeleri bu alanda başı çeken alanlardan birisi. ABD ordusu tarafından daha evvel yapılan bir çalışmada, Irak ile Afganistan’da hayatını kaybeden 4 binden fazla askerin öyküsünün incelendiği biliniyor. Yapılan bu çalışmaya nazaran cephedeki ölümlerin yüzde 87,3’ünün sahra hastanesine ulaşamadan gerçekleştiği; bu ölümlerin içindeki “kurtarılabilir/önlenebilir” hadiselerin yüzde 90,9’unun ise direkt denetim edilemeyen kan kaybından kaynaklandığı sonucuna ulaşılmıştı. DARPA, bir müddettir bu durumun önüne geçebilmek ismine çeşitli araştırmalar ve çalışmalar yürütüyordu.
‘YILLARCA KULLANILABİLİR DURUMDA KALABİLİYOR’
DARPA tarafından yürütülen FSHARP programının yöneticisi Yarbay Robert Murray, bahse ait geçtiğimiz günlerde verdiği bir röportajda toz halinde sentetik kan üretimi konusunda muvaffakiyet kaydedildiğini söyledi. Üretilen sentetik kanın toz halinde ve steril edilmiş su ile beraber iki başka torbada taşındığını tabir eden Murray, bu sayede gerektiği vakitlerde toz halindeki sentetik kanın süratli formda steril edilmiş suyla karıştırılarak müdahaleye hazır hale geldiği bilgisini paylaştı.
Üretim evresinin başarılı biçimde tamamlandığını belirten Murray, “Hayvanlarda yapılan testlerde de muvaffakiyet elde ettik. Bu muvaffakiyetle tamamlandığında nitekim çığır açıcı bir proje olacak.” formunda konuştu ve testlerin bir sonraki etabının, insan deneyleri de dahil olmak üzere Amerikan Besin ve İlaç Yönetimi (FDA) tarafından yapılacağını söyledi. Murray, barış periyodundaki askeri operasyonlarda kan nakline çok az muhtaçlık duyulmasının, orduları gelecekteki muhtemel bir savaşa karşı hazırlıksız bırakma riski taşıdığına dikkat çekti.
Emekli Hava Albay Jeremy W. Cannon da daha evvel kongredeki bir oturumda bu tasayı lisana getirmişti. Cannon, gelecekte Pasifik bölgesinde çıkabilecek şiddetli bir çatışmanın çok sayıda yaralanmaya yol açabileceğini ve bu yaralıların birçoğunun aslında tedavi edilebilir durumda olacağını belirtmiş ve tıbbi hazırlıkların yetersiz olması durumunda kurtarılabilecek bu yaralı askerler ortasında mevt oranlarının çok yüksek olabileceği konusunda ihtarda bulunmuştu.
‘BAĞIŞIKLIK SİSTEMİMİZ ONA SALDIRMIYOR’
DARPA, bu projede 2016 yılında kurulan ABD merkezli bir biyoteknoloji şirketi olan KaloCyte ile birlikte çalışıyor. Şirketin, 2000’li yıllarda başlayan sentetik kan üretimi çalışmalarını bir esere dönüştürmek gayesiyle kurulduğu ve bu sebeple DARPA tarafından hibe edilen fonlarla çalışmalar yürüttüğü biliniyor. Bu alanda yürütülen çalışmalar, 2023 yılında DARPA’nın da FSHARP programıyla dahil olması sebebiyle genişletilmiş ve bu kapsamda KaloCyte’ın da içinde bulunduğu Maryland Üniversitesi liderliğindeki konsorsiyuma 46 milyon dolarlık devasa bir fon aktarılmıştı. Proje takvimine nazaran mevcut test çalışmaları 2027’nin ortalarına kadar sürecek. KaloCyte and DARPA, bu testlerin akabinde ABD Besin ve İlaç Dairesi’nden (FDA) onay alarak beşerler üzerindeki birinci klinik deneylere (Faz 1) başlamayı planlıyor.
Konu hakkında konuşan ve KaloCyte’nin kurucu ortaklarından birisi olan Alan Doctor, geliştirilen eserin en değerli özelliğinin kan kümesi fark etmeksizin kullanılabilir olması olduğunu söyledi. Doctor, “Bağışıklık sistemimiz bunu yabancı bir unsur olarak algılayıp saldırmıyor. Yani biz bu eseri bağışıklık sistemine yakalanmayan kozmik bir verici haline getirmeyi başardık. Bu teknoloji sayesinde yalnızca beşerler için değil, askeri misyonlarda kullanılan köpekler için de kendi biyolojilerine uygun kozmik sentetik kan formülleri üretilebilecek. Hedefimiz, muhtaçlık duyan her canlıya kan kümesi pürüzüne takılmadan anında müdahale edebilmek.” dedi.
Uzmanlara nazaran yakın vakitte insan deneylerine başlanması planlanan bu eser, birinci etapta askeri sıhhat hizmetlerinde ve ilerleyen süreçte sivil acil müdahale hizmetlerinde kullanılacak. Sürecin nasıl ilerleyeceğini ise yapılan testlerin sonuçları ve vakit gösterecek.
Kaynak : Milliyet
