7’sinde cilt bakımı, 10 yaşında makyaj! Uzmanlardan ‘performatif çocuk’ uyarısı: ’19 yaş altına yasak’

Betül Topaklı / Milliyet.com.tr – Sosyal medyada yetişkinler üzere makyaj yapan, kullandıkları cilt bakım eserlerini tanıtan, giysileriyle ön plana çıkıp, kendilerine yeni bir izleyici bir takipçi kitlesi oluşturan çocuklara performatif çocuklar deniyor. Günümüzde bu kavramı daha sık duymaya başladık. “‘Performatif çocuk’, psikiyatri yahut klinik psikolojide yer alan resmî bir teşhis değil” diyen Klinik Psikolog Dr. Öğr. Üyesi Pelin Hazer, “Daha çok günümüzün dijital kültürünü açıklamak için kullanılan sosyolojik ve ruhsal bir kavramdır. Çocuğun doğal, bizatihi davranmak yerine daima olarak bir izleyici kitlesi varmış üzere hareket etmesini tabir eder. Bu çocuk ne oynayacağını, nasıl konuşacağını, ne giyeceğini ve hangi hissini göstereceğini vakitle kendi isteğine nazaran değil; alkış, beğeni ve takipçi getirme ihtimaline nazaran belirlemeye başlayabilir. Böylelikle oyun bile eğlenmek için değil, kayda alınmak için oynanır. Buradaki temel sıkıntı çocuğun kamera karşısına geçmesi değildir. Asıl risk, çocuğun paha hissinin performansına bağlanmasıdır. Çocuk, ‘Ben olduğum için değerliyim’ yerine ‘İzlendiğim, beğenildiğim ve dikkat çektiğim sürece değerliyim’ kanısını geliştirebilir” dedi.

‘ÇOCUKLAR TAKLİT EDEREK ÖĞRENİR’

Sosyal medyada makyaj yapan, yetişkinlere yönelik cilt bakım eserlerini kullanan ve milyonlarca kişi tarafından izlenen kız çocuklarının sayısı her geçen gün artıyor. Bir çocuğun oyun maksadıyla makyaj yapmasının yahut yetişkin kıyafetlerini denemesinin, tek başına gelişimsel bir sorun olmadığını söyleyen Klinik Psikolog Dr. Öğr. Üyesi Pelin Hazer, “Çocuklar taklit ederek öğrenir. Burada belirleyici olan davranışın bağlamı, sürekliliği ve hangi beklentiyle yapıldığıdır. Risk, yetişkin görünümünün çocuğa beğeni, para yahut toplumsal statü kazandıran mecburî bir role dönüşmesiyle ortaya çıkar. Çocuk yaşından büyük görünmeye teşvik edildiğinde gelişimsel hudutlar bulanıklaşabilir. Kendi rahatlığını değil, izleyicinin ilgisini önemsemeye başlayabilir. Vücudunun dikkat çekmek için kullanılabileceğini öğrenebilir” diye konuştu.

TACİZ, UYGUNSUZ YORUMLAR, GÖRÜNTÜLERİN KÖTÜYE KULLANILMASI…

Yaşına uygun olmayan biçimde cinselleştirilmiş sunumların çocuğu çevrim içi taciz, uygunsuz yorumlar, manzaraların berbata kullanılması ve yabancıların ilgisi üzere önemli risklerle karşı karşıya bırakabileceğine dikkat çeken Klinik Psikolog Dr. Öğr. Üyesi Pelin Hazer, “Ayrıca erken yetişkinleştirme, çocuğun oyun oynama, kusur yapma, sıkılma, keşfetme ve sorumluluk taşımadan tecrübe kazanma hakkını daraltabilir. Çocuk, duygusal kapasitesi şimdi hazır olmadığı hâlde yetişkin dünyasının görünüş ve muvaffakiyet baskısını taşımaya başlayabilir” ihtarında bulundu.

“Çocuk artık kendisini sadece sınıfındaki arkadaşlarıyla karşılaştırmıyor. Dünyanın farklı yerlerinden seçilmiş, ışıklandırılmış, filtrelenmiş, düzenlenmiş ve birçok vakit ticari hedefle hazırlanmış binlerce manzarayla karşılaştırıyor. Üstelik bu imgelerin fevkalâde olduğu değil, gündelik ve ulaşılabilir olduğu izlenimi yaratılıyor. Algoritmalar da çocuğun bir defa ilgilendiği hoşluk, kilo, cilt bakımı yahut makyaj içeriğini tekrar tekrar karşısına çıkarabiliyor. Böylelikle çocuğun zihninde birebir yüz tipinin, birebir vücut ölçüsünün ve tıpkı cilt görünümünün ‘normal’ olduğu yanılgısı oluşuyor.  Aile içinde görünüşe aşırı ehemmiyet verilmesi, yetişkinlerin daima diyet ve kilo konuşması, çocukların vücutları hakkında latife yapılması ve ‘Ne kadar güzelsin’ övgüsünün karakterle ilgili tüm övgülerin önüne geçmesi de bu süreci besleyebilir. Çocuk, vücudunun kendisine ilişkin yaşayan bir yapı olduğunu değil, diğerlerinin değerlendirmesine sunulmuş bir vitrin olduğunu öğrenebilir.” Klinik Psikolog Dr. Öğr. Üyesi Pelin Hazer

“YÜZÜNÜ ‘DÜZELTİLMESİ GEREKEN BİR PROJE’ GİBİ GÖREBİLİR”

Günümüzde hoşluk algısındaki bu değişimin, çocukları erken yaşta estetik müdahalelere yönlendirebileceğini söyleyen Klinik Psikolog Dr. Öğr. Üyesi Pelin Hazer, “Ancak her estetik merakın bir ruhsal bozukluk işareti olmadığını da belirtmek gerekir. Ergenlik devrinde vücuda yönelik ilginin artması gelişimin doğal bir kesimidir. Risk, süreksiz bir memnuniyetsizliğin kalıcı ve yoğun bir kusur inancına dönüşmesiyle başlar. Çocuk, dijital olarak değiştirilmiş bir yüzü ulaşması gereken standart olarak benimsediğinde gerçek yüzünü ‘düzeltilmesi gereken bir proje’ üzere görebilir. Dolgu, botoks, burun estetiği yahut çeşitli cilt uygulamaları tahlil olarak sunulabilir. Meğer büyüme ve yüz gelişimi şimdi devam ederken verilen kararların fizikî ve ruhsal sonuçları gereğince öngörülemeyebilir” halinde konuştu.

“Estetik müdahale isteği ortaya çıktığında sırf ‘Yaptıralım mı, yaptırmayalım mı?’ diye sorulmamalı” diyen Klinik Psikolog Dr. Öğr. Üyesi Pelin Hazer , “Çocuk bu isteği ne vakittir taşıyor? Gün içinde görünüşünü ne kadar düşünüyor? Aynaya bakma yahut fotoğraf çekme davranışları arttı mı? Okuldan ya da toplumsal ortamlardan kaçınıyor mu? Filtreli imgesine benzemek mi istiyor? Bu sorular değerlendirilmelidir. Çocuk, küçük yahut oburlarının fark etmediği bir özelliği önemli bir kusur olarak görüyor ve ömrünü bunun etrafında düzenliyorsa vücut algısı bozuklukları açısından bir ruh sıhhati uzmanı tarafından kıymetlendirilmesi gerekir” ikazını yaptı.

“Çocuklar her devirde toplumun görünür biçimde ödüllendirdiği rollere yönelir. Geçmişte doktorluk, öğretmenlik yahut mühendislik; bilgi, saygınlık ve topluma katkıyla ilişkilendiriliyordu. Bugün çocukların karşısına en sık çıkan başarı modeli ise görünür olmak, takipçi kazanmak, eser tanıtmak ve kısa müddette para kazanmaktır. Bu sebeple influencer olmak istemelerini sırf çocukların yüzeyselliğiyle açıklamak haksızlık olur. Çocuk, yetişkinlerin ve dijital platformların sunduğu muvaffakiyet tarifini öğreniyor. Daima olarak çok izlenen, armağanlar alan, seyahat eden ve kolaylıkla para kazanıyormuş üzere görünen şahısları izlediğinde, görünürlüğü bir meslekten çok daha fazlası; direkt muvaffakiyet ve kıymet göstergesi olarak algılayabiliyor. İçerik üretmek tek başına olumsuz bir şey değildir. Yaratıcılığı, irtibat maharetlerini ve dijital okuryazarlığı geliştirebilir. Lakin çocuğun hayali sadece ‘ünlü olmak’ üzerine kuruluyorsa burada gayenin içeriği boşalmaya başlar. Çocuğa ‘Neden tanınmak istiyorsun?’ sorusunun yanında ‘Ne üretmek, ne öğrenmek ve insanlara ne katmak istiyorsun?’ sorularını da sormalıyız.” Klinik Psikolog Dr. Öğr. Üyesi Pelin Hazer

‘DOĞRU SINIRLAR İÇİNDE YARATICILIK SAĞLAYABİLİR’

Çocukların sosyal medyada içerik üreticisine dönüşmesinin ruhsal gelişimlerine tesirinin; içeriğin niteliğine, çocuğun yaşına, kullanım müddetine, aile tavrına ve çocuğun kişilik özelliklerine nazaran değiştiğini söyleyen Klinik Psikolog Dr. Öğr. Üyesi Pelin Hazer, “Bu sebeple sosyal medya kullanan her çocuğun kesinlikle ruhsal sorun yaşayacağını söyleyemeyiz. Dijital üretim hakikat sonlar içinde yaratıcılık, aidiyet ve kendini tabir etme alanı da sağlayabilir. Fakat çocuk daima performans göstermeye, izlenme sayılarını denetim etmeye ve dışarıdan gelen yansılarla kendisini değerlendirmeye başladığında risk artar. Beğeni sayıları ruh hâlini belirleyebilir; az izlenen bir içerik başarısızlık yahut reddedilme üzere yaşanabilir. Çocuk, tenkit ile zorbalık arasındaki farkı ayırt etmekte zorlanabilir ve şimdi gelişmekte olan benlik algısını yabancıların yorumlarına teslim edebilir” bilgilerini paylaştı.

‘HAYATININ MERKEZİ DEĞİL, SINIRLI BİR ETKİNLİĞİ OLMALI’

Peki, çocukların dijital dünyada üretken olurken tıpkı vakitte çocukluklarını koruyabilmeleri için nasıl bir istikrar kurulmalı? “Dengeyi sırf ekran mühletini sınırlayarak kuramayız” diyen Klinik Psikolog Dr. Öğr. Üyesi Pelin Hazer, “Ne izlendiği, sebep üretildiği, kiminle paylaşıldığı ve çocuğun süreçte ne kadar kelam sahibi olduğu da kıymetlidir. İçerik üretimi çocuğun hayatının merkezi değil, hudutlu bir aktifliği olmalıdır. Uyku, okul, hür oyun, spor, yüz yüze arkadaşlıklar ve aile vakti korunmalıdır. Her oyun, seyahat yahut kutlama kayda alınmamalı; çocuğun sadece kendisine ve ailesine ilişkin, paylaşılmayan anıları bulunmalıdır. Çocuğun, ‘Bugün çekilmek istemiyorum’ deme hakkı olmalı ve bu karar tartışmasız kabul edilmelidir. Daha evvel onay verdiği bir imajın kaldırılmasını isteme hakkı da bulunmalıdır. Ayrıca çocuk sırf görünüşüyle değil; bilgisi, mizahı, sanatı, sporu, merakı ve sorun çözme hüneriyle üretmeye teşvik edilmelidir. ‘Kaç kişi izledi?’ sorusundan evvel ‘Bunu üretirken ne öğrendin ve nasıl hissettin?’ diye sormalıyız” tabirlerini kullandı.

Ebeveynlerin çocuklarının sosyal medya kullanımında öncelikle ani davranış değişikliklerini izlemesi gerektiğini belirten Klinik Psikolog Dr. Öğr. Üyesi Pelin Hazer, çocuğun paylaşım yaptıktan sonra daima beğeni ve yorum denetim etmesinin, az izlenince yoğun öfke yahut keder yaşamasının, takipçi kaybetmeyi şahsî başarısızlık saymasının değerli işaretler olduğunu söylüyor.  “Aynada uzun mühlet kusur araması, filtresiz fotoğraf paylaşamaması, kendi imajından kaçınması, daima kilo yahut kalori konuşması, öğün atlaması, aşırı antrenman yapması ve kozmetik eserlere yaşına uygun olmayan seviyede yönelmesi de dikkate alınmalıdır” diyen Dr. Klinik Psikolog Pelin Hazer, yedi yaşındaki çocukların dahi çok basamaklı cilt bakım rutinlerini sergilediği içeriklerin yaygınlaştığını ortaya koyan araştırmalar bulunduğunu aktardı.

Klinik Psikolog Dr. Öğr. Üyesi Pelin Hazer, çocukların çocuk kalabilmesi için toplumun atması gereken adımları şöyle anlattı: “En acil adım, çocukların dijital görünürlüğünü ferdî aile tercihi olmaktan çıkarıp bir çocuk hakkı sıkıntısı olarak ele almaktır. Çocuğun imgesi, emeği ve mahremiyeti sınırsız biçimde kullanılabilecek aile mülkiyeti değildir. Okullarda klasik medya okuryazarlığının ötesine geçilerek algoritma, reklam, influencer pazarlaması, filtreler, dijital ayak izi ve vücut çeşitliliği öğretilmelidir. Çocuk bir imaja baktığında ‘Bu gerçek mi?’ sorusunun yanında ‘Bu imaj bana ne satmaya çalışıyor ve bende hangi duyguyu uyandırıyor?’ sorusunu da sorabilmelidir. Toplum olarak başarıyı sırf görünürlükle, hoşluğu kusursuzlukla ve kıymeti beğeni sayısıyla ölçmekten vazgeçmeliyiz.”

‘19 YAŞ ALTINDAKİ ÇOCUKLAR RETİNOLU KESİNLİKLE KULLANMALI’

Günümüzde yetişkinlere yönelik cilt bakım eserlerini kullanan kız çocuklarını sayısı her geçen gün artırıyor.  Dermatolojide 18 yaşının altındaki çocukların cilt yapısı pediatrik cilt olarak değerlendirildiğini söyleyen Dermatoloji Uzmanı Dr. Melda Özekinci, “19 yaş ve üzerindeki yetişkin cilt yapısı da olgun cilt olarak kabul edilir. Bu yüzden etkin içerikli cilt bakım eserlerinin 19 yaşından evvel kullanılması sıhhat açısından uygun değildir. Retinol ise 19 yaş altındaki çocuklara katiyen kullandırılmamalıdır.  Ancak önemli tıbbi durumlarda doktor kontrolü ile dermatolog tarafından reçete edilebilir. Zira hassas olan çocukların cilt bariyerini soyarak yoğun yanma yapar. Bu da şiddetli güneş yanıklarına sebep olur. Salisilik asit de 3 yaş altında mutlaka önerilmez. Şayet 3 yaşından sonra tıbbi durumda verilmesi gerekiyorsa geniş alanlara ya da yaralı, kızarık, hassas bölgelere sürülmemesi gerekir. Şayet buna uyulmazsa ömrü tehlikeye sokan salisilik asit toksisitesi gelişir” ikazında bulundu.

“Kortikosteroidler (vücutta böbreküstü bezlerinin doğal ürettiği kortizol hormonunu taklit eden, iltihap önleyici ve bağışıklık sistemini baskılayıcı güçlü sentetik ilaçlar), çocuklarda yalnızca egzama ya da akut alerjik hastalıklarda reçete edilir. Lakin bunun için bile dermatolog tarafından takip edilmesi gerekir. Uzun müddet ya da aşırı doz kullanımı sonucunda ciltte incelme (atrofi), kalıcı izler, çatlamalar ve ileri devirde adrenal bez hormonlarının baskılanması sonucu çocuğun büyümesinin gecikmesine sebep olur.” Dermatoloji Uzmanı Dr. Melda Özekinci

‘ÇOCUKLARIN CİLDİ DAHA HASSAS’

Çocuk cildi ile yetişkin cildi arasında kıymetli farklılıklar bulunduğunu aktaran Dermatoloji Uzman Dr. Melda Özekinci, “Pediatrik cilt, bilhassa bebeklik ve erken çocukluk periyodunda yetişkin cildine nazaran yüzde 20-30 daha ince ve hassas bir yapıya sahiptir. Çocuk cildinin daha yüksek su içeriği olduğundan ötürü günlük nemlendirici kullanım muhtaçlığı daha fazladır. Çocuklarda cilt bariyerinin tam olarak olgunlaşmamış olması, cildin dış etkenlere, tahriş edici maddelere ve çevresel şartlara karşı daha hassas olmasına sebep olabiliyor” bilgilerini paylaştı. Dr. Melda Özekinci, ayrıca çocukluk devrinde cilt hücrelerinin yenilenme ve gelişim süreçlerinin yetişkinlerden farklılık gösterdiğini belirterek, cildin büyüme ve gelişmeye bağlı olarak daima bir yenilenme sürecinden geçtiğini lisana getirdi.

‘GEREKSİZ ÜRÜNDEN KAÇINILMALI’

“Çocuklarda cilt bakımında en değerli nokta, gereksiz eser kullanımından kaçınmak ve cildin gereksinimlerine uygun, inançlı içeriklere sahip eserleri tercih etmektir” diyen Dermatoloji uzman Dr. Melda Özekinci, “Kullanılacak eserlerin nazik ve mümkünse kokusuz formülasyona sahip olması, hipoalerjenik bileşenler içermesi, cildi nemlendirmesi ve cildin doğal pH’ına yakın (yaklaşık 5,5) olması değer taşır. Ayrıyeten yapay boya, yoğun parfüm ve cildi tahriş edebilecek sert temizleyicilerden kaçınılmalıdır. Eserler parapen, sülfat, boya içermemelidir ” bilgilerini paylaştı.

Çocuk cilt bakımında öne çıkan içerikler arasında gliserin, seramidler, niasinamid, aloe vera ve çinko oksit yer aldığını anlatan Dermatoloji uzman Dr. Melda Özekinci, sözlerine şöyle devam etti: “Gliserin cildin nemini müdafaaya yardımcı olurken, seramidler cilt bariyerini güçlendirir. Niasinamid cilt bariyerini takviyeler ve hassasiyeti azaltmaya katkı sağlayabilir. Aloe vera cildi yatıştırmaya yardımcı olur. Çinko oksit ise bilhassa mineral güneş koruyucularda kullanılan tesirli bir UV filtresidir ve güneşin ziyanlı tesirlerine karşı fizikî muhafaza sağlar. Bu içeriklere sahip uygun eserler sayesinde çocuk cildi nemlenebilir, yatışabilir, cilt bariyerinin desteklenmesine katkı sağlanabilir ve güneş hami eserlerde kullanılan çinko oksit sayesinde güneş hasarına karşı müdafaa elde edilebilir.”

Kaynak : Milliyet