Çocuk “Göremiyorum” Demeyebilir

Bir yetişkin görmesindeki bulanıklığı fark ederek bunu tabir edebilirken çocuklarda durum her vakit bu kadar besbelli olmayabilir. Çocuk, doğduğundan yahut küçük yaşlardan itibaren belli bir görme seviyesine alışmışsa gördüğü manzaranın öteki insanlardan farklı olduğunu anlamayabilir. Bu sebeple görme sıkıntıları bazen direkt “göremiyorum” şikayeti yerine davranışlar üzerinden kendini gösterebilir. Okumaktan çabuk sıkılma, ödev sırasında huzursuzlaşma, kitabı yahut defteri göze fazla yaklaştırma, tahtayı görmekte zorlanma ya da görsel dikkat gerektiren çalışmalardan kaçınma bunlar arasında yer alabilir. Göz Hastalıkları Uzmanı Op. Dr. İsmail Diri, “Çocuğun okumak istememesi yahut ödev sırasında kısa müddette yorulması sırf davranışsal sebeplerle değerlendirilmemeli. Bilhassa bu duruma gözleri kısarak bakma, yakına fazla yaklaşma, baş ağrısı yahut göz yorgunluğu üzere belirtiler eşlik ediyorsa görme işlevlerinin da kıymetlendirilmesi gerekebilir” diyor.

Ödevden Kaçıyor mu, Görmekte mi Zorlanıyor?

Okulun birinci vakitlerinde ailelerin ayırt etmekte zorlandığı durumlardan biri, çocuğun ders yapmak istememesi ile görsel zorlanmanın birbirine benzeri davranışlara yol açabilmesi. Miyopi, hipermetropi ve astigmatizma üzere kırma kusurları ile şaşılık ve kimi göz hareketi sıkıntıları çocukların görsel performansını etkileyebilir. Bununla birlikte okumayla ilgili her zahmetin göz kaynaklı olduğu düşünülmemeli; öğrenme zahmetleri, dikkat problemleri ve farklı gelişimsel etkenler de benzeri yakınmalara sebep olabilir. Bu sebeple belirtilerin sebebinin muayene ve gerektiğinde ilgili uzmanlık alanlarının değerlendirmesiyle belirlenmesi değer taşır.

Aileler Evde Hangi İşaretlere Dikkat Edebilir?

Çocuğun kitabı yahut defteri yüzüne çok yaklaştırması, televizyona daima yaklaşması, uzaktaki yazıları görmek için gözlerini kısması, başını muhakkak bir yöne eğerek bakması yahut sık sık gözlerini ovuşturması görmeyle ilgili kıymetlendirilmesi gereken işaretlerden bazılarıdır. Okuma sırasında sık sık yer kaybetme, satırı parmakla takip etme, kısa müddetli yakın çalışmanın akabinde gözlerde yorulma, sulanma ya da baş ağrısı tanım edilmesi de ailelerin gözlemleyebileceği belirtiler arasındadır. Lakin tek başına bu davranışlardan rastgele biri makul bir göz hastalığının göstergesi olarak kabul edilmemelidir. Bilhassa belirtilerin daima tekrarlaması, okul performansını yahut günlük ömrü etkilemesi durumunda göz muayenesiyle kıymetlendirme yapılması uygun olabilir.

“Gözlük Takarsa Gözü Tembelleşir” Düşüncesi Doğru mu?

Çocukluk çağında gözlük kullanımı konusunda ailelerin karşılaştığı yaygın yanlış inanışlardan biri, gözlük kullanmanın gözü “tembelleştireceği” niyetidir. Gözlük, gerekli olduğu durumlarda kırma kusurunun düzeltilerek imajın retinaya daha net ulaşmasına yardımcı olur. Çocukluk devrinde iki göz arasında besbelli numara farkı, yüksek kırma kusuru yahut şaşılık üzere birtakım durumlarda net görmenin sağlanamaması ambliyopi olarak isimlendirilen göz tembelliğinin gelişimi açısından değer taşıyabilir. Op. Dr. İsmail Diri, “Gözlük kullanılması gerekip gerekmediği çocuğun yaşı, göz numarası, iki göz arasındaki fark, şaşılık bulunup bulunmadığı ve görme seviyesi üzere birçok faktör birlikte kıymetlendirilerek belirlenir. Burada kıymetli olan, ailelerin gözlüğü ziyanlı bir alışkanlık olarak görmemesi ve tabip tarafından önerilen takip planına uymasıdır” sözlerini kullanıyor.

Çocuklarda Göz Muayenesi Yetişkinlerden Farklıdır

Çocukların gözleri yakın uzaklığa odaklanma konusunda güçlü bir ahenk kapasitesine sahiptir. Bu durum bilhassa birtakım hipermetropi bedellerinin rutin ölçümlerde olduğundan farklı kıymetlendirilmesine sebep olabilir. Doktor gerekli gördüğünde sikloplejik, yani gözün odaklanma sistemini süreksiz olarak etkileyen damlalardan yararlanarak kırma kusurunu kıymetlendirebilir. Damlaların akabinde göz bebeğinde büyüme, yakını görmede süreksiz bulanıklık ve ışığa karşı hassasiyet oluşabilir. Bu tesirlerin mühleti kullanılan ilaca ve çocuğun ferdî özelliklerine nazaran değişebilir. Ailelerin muayene öncesinde çocuğa yapılacak süreçleri yaşına uygun ve korku oluşturmayacak bir lisanla anlatması, muayene sürecine ahengi kolaylaştırabilir.

Gözlük Gerekiyorsa Çocuğun Günlük Yaşamı da Düşünülmeli

Muayene sonucunda gözlük kullanımı önerilen çocuklarda sadece göz numarası değil, gözlüğün günlük kullanım şartlarına uygunluğu da kıymet taşır. Çerçevenin çocuğun yüzüne uygun olması, burun ve kulak bölgesine rahatsızlık vermemesi ve etkin günlük ömür sırasında rahat kullanılabilmesi göz önünde bulundurulabilir. Çocuklarda kullanılacak gözlük camı ve çerçevesinin özellikleri ise reçete, yaş, kullanım şartları ve kişisel ihtiyaçlar doğrultusunda değerlendirilmelidir.

Okul Başarısındaki Her Değişiklik “İsteksizlik” Olarak Görülmemeli

Okula başlamak çocuk açısından sadece yeni bir toplumsal etrafa girmek manasına gelmiyor. Tahtadaki yazıyı takip etmek, kitap okumak, deftere yazmak ve uzun mühlet yakın uzaklığa odaklanmak üzere görsel misyonların yoğunluğu da artıyor. Bu sebeple daha evvel günlük hayatta fark edilmeyen bir görme sorunu okul periyodunda belirginleşebiliyor. Op. Dr. İsmail Diri, ailelerin bilhassa çocuğun davranışındaki yeni değişikliklere dikkat etmesi gerektiğini belirterek, “Bir çocuk daima tahtayı göremediğini söylüyor, deftere fazla yaklaşıyor, gözlerini kısıyor yahut yakın çalışmalarda baş ağrısı ve göz yorgunluğundan yakınıyorsa bunu sırf ders yapmak istememesiyle açıklamamak gerekir. Bu belirtilerin altında gözle ilgili bir durum olup olmadığı göz muayenesiyle değerlendirilebilir” diyor. Çocukluk çağında görme gelişiminin devam etmesi sebebiyle göz sıhhatinin makul aralıklarla kıymetlendirilmesi değer taşıyor. Ailelerin çocuğun şikayetlerini küçümsememesi, öğretmenlerin sınıf içindeki müşahedelerini dikkate alması ve görmeyle alakalı olabilecek belirtilerde sıhhat profesyoneline başvurması, mümkün problemlerin erken periyotta fark edilmesine katkı sağlayabilir.

40 yılda görülme oranı 3 kat arttı

Tiroit bezi hücrelerinin denetimsiz halde çoğalmasıyla oluşan tiroit kanserinin toplumda görülme sıklığı giderek artıyor. O denli ki son bilgiler 40 yılda görülme oranının 3 kat arttığını ortaya koyuyor. Bu artışın sebepleri arasında sıhhatsiz beslenme, kanser yapan maddelere daha fazla maruz kalma ve obezite üzere etkenler yer alsa da günümüzde kuşkulu nodüllere erken teşhis konulabilmesi de büyük rol oynuyor. Genel Cerrahi Uzmanı Doç. Dr. Mehmet Köstek, çağdaş teknolojiler sayesinde tiroit kanserinin günümüzde erken devirde tespit edilebildiğine ve önemli sonuçlara yol açmadan tedavi edilebildiğine dikkat çekerek, “Erken teşhis için bilhassa ailesinde tiroit kanseri  öyküsü bulunan ve radyasyon tedavisi almış bireylerin, rastgele bir yakınmaları olmasa bile tarama emeliyle tiroit bezlerinin ultrasonografi ile kıymetlendirilmesi yaşamsal ehemmiyet taşımaktadır” diyor.  Ayrıca tiroit nodülü bulunan bireylerin sistemli takiplerini aksatmamaları gerektiğini belirten Genel Cerrahi Uzmanı Doç. Dr. Mehmet Köstek, “Eğer nodüller yakın vakitte ultrasonografi ile değerlendirilmediyse hastalarımıza en kısa vakitte tetkiklerini planlamalarını önermekteyiz” diyor.

Boyundaki her şişlik kanser manasına gelmiyor, ancak…

Boynun ön kısmında, nefes borusunun çabucak üzerinde yer alan kelebek biçimindeki tiroit bezi; metabolizmanın düzenlenmesinden kalp suratının ayarlanmasına ve beden ısısının denetimine kadar çok sayıda yaşamsal fonksiyonda rol oynayan hormonları üretiyor. Bu dokuda yer alan hücrelerin denetimsiz halde çoğalması sonucunda tiroit kanseri gelişiyor. Aslında tiroit nodülleri toplumda epeyce yaygın görülüyor ve bunların sırf küçük bir kısmı kanser taşıyor. Birçok alt tipi bulunan tiroit kanserinde en sık görülen ve daha yavaş seyreden papiller tip öne çıkıyor. Bunun dışında daha süratli seyreden anaplastik tip daha ölümcül sonuçlara yol açabilse de papiller tip tiroit kanserine kıyasla çok daha az görülüyor. Tiroit bezindeki hormon üretmeyen hücrelerden kaynaklanan bir diğer alt tipi de medüller tiroit kanseri olarak isimlendiriliyor.

İyot eksikliğinden obeziteye…

Tiroit   kanseri erkeklere kıyasla bayanlarda 4 kat daha fazla görülüyor. Bayanlarda sebep daha sık rastlandığına dair net bir bilgi bulunmamakla birlikte birtakım hormonların ve otoimmün hastalıkların tesiri olduğu düşünülüyor.  Tiroit kanserinin tek bir nedeni olmamakla bir arada, bilhassa iyot eksikliği kıymetli bir etken olduğu için karalahana üzere iyot eksikliğine yol açabilecek zerzevatları fazla tüketmekten kaçınmak gerekiyor. Ayrıyeten sıhhatsiz beslenme, obezite ve tütün eserlerinin kullanılması da tiroit kanseri riskini artırıyor. Doç. Dr. Mehmet Köstek, çocukluk çağında radyasyon tedavisi gören yahut ailesinde tiroit kanseri ya da guatr hikayesi bulunan şahısların de daha fazla risk altında olduğunu belirtiyor.

Erken devirde belirti vermeyebiliyor

Tiroit bezinin uzunluğunda, kasların çabucak altında yer alması sebebiyle kitle büyümeden dışarıdan fark edilmeyebiliyor yahut etraf dokulara yayılmadan bariz bir bulgu vermeyebiliyor. Bu sebeple hastalık, ekseriyetle diğer nedenlerle yapılan incelemelerde yahut check-up için başvuran hastalarda tesadüfen teşhis ediliyor. Kanser ilerledikçe hastalar uzunluğunda şişlik, seste çatallanma yahut kısıklık üzere ses şikayetleri, nefes darlığı, yutkunma zahmeti ve uzunluğunda baskı hissi üzere meselelerle tabibe başvurabiliyor. Doç. Dr. Mehmet Köstek, lakin bu belirtiler ortaya çıktıktan sonra tedavi sürecinin zorlaştığını tabir ederek, “Dolayısıyla ileri etaba gelmeden evvel kuşkulu nodüllerin erken periyotta saptanması ve tedavi edilmesi büyük ehemmiyet taşımaktadır” diye konuşuyor.

Tanıda biyopsi kritik rol oynuyor

Tiroit nodülünün berbat huylu olup olmadığının belirlenmesinde biyopsi süreci kritik bir rol oynuyor. Doktorunuz, tiroit ultrasonunda kuşkulu tiroit nodülleri tespit ederse, makul risk bulgularını taşımanız halinde biyopsi planlıyor. Biyopsi sonucunda kanserle uyumlu teşhis konulursa berbat huylu dokunun bedene yayılmadan evvel çıkarılması için cerrahi tedavinin planlanması evresine geçiliyor.

Ömür uzunluğu ilaç kullanmaya gerek kalmayabiliyor

Tüm kanser çeşitlerinde olduğu üzere tiroit kanserinde de erken teşhis ve tedavinin yaşamsal kıymet taşıdığını anlatan Doç. Dr. Mehmet Köstek, kelamlarına şöyle devam ediyor: “Erken teşhis konulan tiroit kanserinde sırf tiroit bezinin bir tarafının alınması kâfi olabilmekte ve bu sayede hastaların ömür uzunluğu hormon ilacı kullanma muhtaçlığı ortadan kalkabilmektedir. Ameliyat sonrasında ‘atom tedavisi’ olarak bilinen radyoaktif iyot tedavisine duyulan ihtiyaç de değerli ölçüde azalmaktadır. İleri evrede ise tiroit bezinin alınmasıyla birlikte lenf bezlerinin de çıkarılması gerekebilmektedir. Bu ameliyatlar çok daha uzun süren ve komplikasyon riski daha yüksek olan ameliyatlardır. Ayrıyeten ileri evre tiroit kanserinde ömür uzunluğu tiroit ilacı kullanmaya gereksinim duyulmaktadır.”

Cerrahi formülde muvaffakiyet oranı hayli yüksek

Erken teşhis konulan tiroit kanserinde cerrahi formül tedavinin birinci ve kıymetli basamağını oluşturuyor. Günümüzde tiroit kanseri cerrahisinden son derece başarılı sonuçlar elde ediliyor ve hastaların ömür mühletleri etkilenmeden hayatlarına devam etmeleri sağlanabiliyor. Genel Cerrahi Uzmanı Doç. Dr. Mehmet Köstek, ameliyatın boynun ön kısmında yaklaşık dört santimetrelik bir kesiden gerçekleştirildiğini anlatarak, “Hastalarımız sonraki gün taburcu edilmekte ve 3-4 gün içerisinde olağan hayatlarına dönebilmektedir. Tecrübeli cerrahlar tarafından, uygun cerrahi teknikle gerçekleştirilen operasyon sonrası komplikasyon riski ise çok düşüktür” bilgisini veriyor.

Bazı sesleri çıkarmakta zorlanabilirler

Dil hareketlerinin kısıtlanmasının bilhassa kimi seslerin çıkarılmasında zahmet yaratabileceğini belirten Çocuk Diş Hekimi Dt. Nurgül Demir, “Çocuklar, bilhassa lisan ucunun hakikat hareketi ile çıkarılabilen ‘l, r, t, d, n, s, ş, z, j’ üzere sesleri çıkartmakta zorlanabilirler yahut bu sesleri farklı biçimde çıkarabilirler” tabirlerini kullandı. Kısa lisan bağı ve lisan hareketlerini kısıtlayan yapısı, tıpkı vakitte çocuğun yutkunması sırasında lisanın üst damağı desteklemesini engelleyerek, dişlerde dizilim ve çenelerde gelişim bozukluklarına, hatta çiğneme işlevlerini etkileyebilecek kapanış bozukluklarına neden olabilir. Bilhassa konuşmaya şimdi başlamamış çocuklarda ebeveynler tarafından fark edilmesi güç olabilecek lisan bağı patolojileri, rutin çocuk diş doktoru muayenesi sırasında çarçabuk tespit edilebilir.

Dil bağını ebeveynler nasıl fark edebilir?

Bazı çocuklarda lisan bağının kısa olduğu ebeveynler tarafından da gözlemlenebilir. Çocuğun yutkunma sırasında lisanını rahat hareket ettiremeyerek zorlanması, kimi seslerin çıkarılmasında farklılıklar ve rutin bir kulak burun boğaz muayenesi sırasında lisan çıkarma hareketinin yapılamaması üzere bulgular günlük hayatta dikkat çekebilir. Dt. Nurgül Demir, ileri boyutlardaki lisan bağı patolojilerinde görülebilecek bulgulara ait, “İleri boyutlardaki lisan bağı patolojilerinde, lisanın dudaklara dahi değdirilememesi, lisan bağının tedavi edilmesi gerektiğini gösteren kıymetli işaretlerdir. Dilini dışarı uzatması istendiğinde, lisanın bulunduğu pozisyonda bombeleşmesi ve lisan ucunun ‘V’ formunu alması, daha spesifik bir bulgu olarak karşımıza çıkar” dedi.

Fiziksel açlığın, bedenin güç gereksinimini karşılamak için verdiği doğal bir sinyal olduğunu hatırlatan Dyt. Ürek, gerçek açlık ve duygusal açlığın belirtilerine yönelik şunları söyledi: “Genellikle yavaş yavaş gelişir ve öğün saati yaklaştıkça barizleşir. Midede boşluk hissi, hafif guruldama, dikkat dağınıklığı yahut güçte azalma üzere belirtiler görülebilir. Duygusal açlık ise çoklukla birdenbire ortaya çıkar. Muhakkak bir yiyeceğe karşı yoğun istek duyulur; bilhassa tatlı, çikolata yahut tuzlu atıştırmalıklar ön plana çıkabilir. Yemek sonrasında ise birden fazla vakit fizikî doygunluktan çok pişmanlık yahut suçluluk hissi yaşanabilir.”

Yemek yeme davranışının sadece mideyle ilgili olmadığını, günlük hayatın birçok ögesinin da iştahı etkilediğine değinen Dyt. Ürek, “Yoğun gerilim ve tasa, Yetersiz uyku, Uzun müddet öğün atlamak, Ekran karşısında farkında olmadan yemek yemek, Can külfeti yahut yalnızlık hissi durumlarında yemek, birçok vakit açlığı gidermekten çok hisleri rahatlatma aracı hâline gelebilir” dedi.Son yıllarda üzerinde en çok durulan yaklaşımlardan birinin şuurlu yeme (Mindful eating) yaklaşımı olduğunu tabir eden Dyt, Ürek, “Bu yaklaşım, yemeği yavaşlatmayı, dikkat dağıtıcı ögeleri azaltmayı ve açlık ile tokluk sinyallerini fark etmeyi maksatlar.

Araştırmalar, şuurlu yeme alışkanlığının bilhassa duygusal yeme davranışını azaltmaya ve kişinin kendi açlık sinyallerini daha düzgün tanımasına katkı sağlayabileceğini göstermektedir. Bunun için küçük adımlar kafidir. Masada oturarak yemek yemek, lokmaları düzgün çiğnemek, televizyon yahut telefon karşısında yemek yememek ve tokluk hissini fark etmek bu alışkanlığın temelini oluşturur. Bir şeyler yemek istediğinizde birkaç saniye durup, ‘Şu an midem mi aç, yoksa hissimi mu doyurmaya çalışıyorum?’ diye sorun. Bu kısa farkındalık molası, otomatikleşmiş yeme davranışını şuurlu bir seçime dönüştürebilir” tabirlerini kullandı.

Dyt. Ürek, yanlışsız beslenmeye yönelik tekliflerde bulunarak, “Ana öğünleri atlamamak. Her öğünde protein ve lif kaynaklarına yer verin; bu besinler tokluk hissinin daha uzun sürmesine katkı sağlar. Susuzluk hissinin vakit zaman açlıkla karışabileceğini unutmayın; gün boyunca kâfi su tüketin. Yemek yerken telefon, tablet veya televizyonu mümkün olduğunca kapatın. Yemeğinizi süratli tüketmek yerine yavaşlayın; beynin tokluk sinyalini algılaması vakit alabilir” sözlerine yer verdi.

Sağlıklı beslenmenin sırf hakikat besinleri seçmekten ibaret olmadığını, bedenin verdiği açlık ve tokluk sinyallerini dinlemenin, hisleri fark etmenin ve yemekle olan ilgiyi gözden geçirmenin de bu sürecin değerli kesimi olduğunu anlatan Dyt. Ürek, “Bazen sıhhatimiz için atacağımız en değerli adım, tabağımıza ne koyduğumuzdan evvel sebep yemek istediğimizi kendimize sormaktır” diye konuştu.

Profesyonel makyaj sanatkarı Beth’in öyküsü de bunun en çarpıcı örneklerinden biri oldu. Çocukluk ve gençlik yıllarında neredeyse kusursuz bir cilde sahip olan Beth, yirmili yaşlarının sonlarına yanlışsız yüzünde küçük pürüzler ve tıkanmış gözenekler fark etmeye başladı.

Cildinde makul değişiklikler olduğunu fark eden Beth, evvel bu lekelerin akne olduğunu düşünmüştü. Daha pürüzsüz bir cilde kavuşmak için sayısız kozmetik eser kullandı, farklı beslenme programlarını denedi, maskeler uyguladı ve değerli cilt bakımlarına yöneldi. Yıllar içinde sadece tedavilere ve eserlere binlerce dolar harcadı.

Çareyi sonunda ünlü bir cilt uzmanına gitmekte buldu. Gözenekleri küçülttüğü, yağlanmayı azalttığı ve akneleri temizlediği söylenen lazer tedavisi için randevu aldı. Lakin tabibin birinci cümlesi tüm hayatını değiştirdi.

Uzman, Beth’in yüzüne baktıktan sonra aslında akne sorunu yaşamadığını söyledi. Sorunun cildinde değil, istemsiz formda cildini yolmasına sebep olan dermatillomani olduğunu anlattı. Hatta bu sebeple bir psikologla görüşmesinin daha hakikat olacağını tabir etti.

Dermatillomani ya da tıbbi ismiyle cilt yolma bozukluğu, kişinin cildindeki sivilceyi, kabuğu, beni ya da en küçük pürüzü bile daima koparma isteği duymasıyla ortaya çıkıyor. Pek çok kişi bunu şuurlu yaptığını düşünse de uzmanlara nazaran davranış birden fazla vakit farkında olmadan gerçekleşiyor. Bilhassa gerilim, korku, sıkılma ya da yoğun duygusal devirlerde bu dürtü çok daha güçlü hale gelebiliyor. Kişi birden fazla vakit cildini düzeltmeye çalışırken daha büyük yaralar oluşmasına sebep oluyor.

Sanılanın bilakis bu epeyce az rastlanan bir durum da değil. İngiltere Ulusal Sağlık Servisi olan NHS, yaklaşık her 20 şahıstan birinin hayatının rastgele bir devrinde cilt yolma bozukluğu yaşayabileceğini belirtiyor. Rahatsızlık birden fazla vakit saklı kaldığı için gerçek sayının daha yüksek olabileceği de düşünülüyor.

Beth ise yıllarca bununla tek başına çaba etti. Ünlü isimlerle çalışan başarılı bir makyaj sanatkarı olmasına karşın kendi cildini kimsenin görmesini istemedi. Makyaj bilgisi sayesinde yüzündeki yaraları kapatabiliyordu lakin bunun bedeli çok ağır oldu.

Makyaj konusunda ise yılların tecrübesi ona kıymetli bir ders vermiş. Pürüzlü cildi kalın fondöten katmanlarıyla kapatmaya çalışmanın birçok vakit tam zıddı tesir oluşturduğunu söylüyor. Bunun yerine çok ince katmanlar halinde ve mümkün olduğunca az eser kullanmanın daha doğal sonuç verdiğini belirtiyor.

Uzmanlara nazaran dermatillomani tedavisinde en tesirli yollardan biri bilişsel davranışçı terapi kapsamında uygulanan alışkanlığı aksine çevirme eğitimi oluyor. Bu yaklaşım, kişinin hangi durumlarda cildini yolduğunu fark etmesine ve bu dürtü geldiğinde yerine farklı davranışlar geliştirmesine yardımcı oluyor.

Tırnak yeme alışkanlığı, sanıldığından çok daha yaygın görülen bir davranış. Uzmanlar bu alışkanlığın birçok vakit çocukluk devrinde başladığını ve gerilim, telaş, sıkılma ya da gerginlik üzere hislerle birlikte yıllarca devam edebildiğini belirtiyor. Pekala, kalıcı olarak nasıl önleyeceğiz?

Manikür randevusu her şeyi değiştirdi

45 yaşındaki Bethan King, yıllardır tırnaklarını yediği için bunu etrafından saklamaya çalışıyordu. Yeni çıkan bakım eserlerini deneyen ve hoşluk dalının içinde çalışan biri olmasına karşın ellerini göstermekten kaçınıyordu.

Katıldığı özel bir aktiflikte sıra maniküre geldiğinde vazifeli kişi ellerine baktı ve nazikçe pedikür yaptırmasını önerdi. King, bunun aslında tırnaklarının manikür yapılacak durumda olmadığının kibar bir sözü olduğunu düşündü. O an yaşadığı utanç duygusu hafızasına kazındı.

King’in anlattığına nazaran tırnak yeme alışkanlığı ilkokul yıllarında başladı. Başlangıçta sadece tırnaklarını kesmeyi sevmediği için yaptığı bu davranış vakitle gerilim karşısında otomatik bir reaksiyona dönüştü. İmtihan devirlerinde, yoğun iş temposunda ve dertli hissettiği vakitlerde kendisini fark etmeden tekrar tırnaklarını yerken buluyordu. Bu durumun birçok kişi için tanıdık olduğunu söyleyen uzmanlar da tırnak yemenin en kıymetli tetikleyicileri arasında gerilim, telaş ve can sorununu gösteriyor.

Denemediği prosedür kalmadı

Yıllar boyunca acı oje kullandı. Maddi ödüllerle kendisini motive etmeye çalıştı. Nefes antrenmanları yaptı. Farkındalık çalışmaları uyguladı. Daha sonra jel manikür, tırnak güçlendirici eserler ve son yıllarda epeyce tanınan hale gelen BIAB uygulamalarını denedi. Bilhassa BIAB sistemi tırnaklarını daha güçlü hale getirse de bunun alışkanlığın kendisini ortadan kaldırmadığını fark etti.

Hastanede duyduğu tek cümle bakış açısını değiştirdi

King için gerçek değişim ise annesini hastanede ziyaret ettiği sırada yaşandı. Serviste kalan yaşlı bir bayan cep telefonunu kullanırken yardım istedi. Telefonunu uzatırken de “Ellerim için kusura bakmayın. Hiç hoş ellerim olmadı.” dedi. King, o ana kadar bayanın ellerine hiç dikkat etmediğini fark etti. Büyük bir ameliyat geçirmiş olmasına karşın yabancı birine elleri için özür dileme muhtaçlığı hisseden bu bayan, ona yıllardır kendisinin de tıpkı şeyi yaptığını hatırlattı.

King, yıllarca herkesin birinci olarak tırnaklarına baktığını düşündüğünü söylüyor. Meğer vakitle bunun büyük ölçüde kendi zihninde büyüttüğü bir telaş olduğunu fark etti. Bu farkındalıktan sonra tırnak bakımı konusunda eğitim almaya karar verdi. Sistemli bakım yapmayı öğrendi ve artık kendisini daima kusurları üzerinden değerlendirmemeye başladı.

Dermatologlar, tırnak yeme alışkanlığını bırakmaya çalışan şahıslara öncelikle hangi durumlarda tırnaklarını yediklerini fark etmelerini öneriyor. Tetikleyici anların belirlenmesi alışkanlığı değiştirmede kıymetli bir adım olarak görülüyor.

Tırnak yeme alışkanlığında bakımın maksadı yalnızca tırnağı hoş göstermek değil, tırnak ve tırnak etini onarırken kişiyi tırnak yemekten de uzaklaştırmaktır. Günde 2 yahut 3 defa jojoba yağı, E vitamini yağı ya da badem yağı içeren tırnak eti yağlarını tertipli uygulamak, kuruyan ve koparılan tırnak etlerinin yumuşamasına yardımcı olabilir. Pürüzler azaldıkça tırnak etlerini koparma isteği de azalabilir.

Özellikle her el yıkamadan sonra gliserin, üre yahut seramid içeren bir el kremi kullanmak tırnak etrafındaki cilt bariyerini takviyeler. Kuru ve çatlayan tırnak etleri daha az oluşur. Ayrıyeten uzayan yahut sivrilen kenarlar birçok kişi için tırnak yeme dürtüsünü tetikleyebilir. Tırnakları nizamlı törpülemek hem takılmaları önler hem de koparma isteğini azaltabilir.

Doğada yaşayan birçok hayvan için kanalizasyon sistemleri sırf atık taşıyan borular değil, birebir vakitte serin, nemli ve korunaklı geçiş alanları haline gelebiliyor. Bilhassa su arayan, yiyecek peşinde dolaşan ya da inançlı bir sığınak bulmaya çalışan canlılar, kilometrelerce uzanan bu tünelleri kullanarak beklenmedik noktalara ulaşabiliyor.

Klozetlerden çıkan en dikkat cazip canlılar

Pitonlar

En dikkat çeken olaylardan biri Tayland’da yaşandı. Kanalizasyon borusundan tırmanarak klozete ulaşan yaklaşık 3 metrelik ağlı piton, tuvaleti kullanan bir erkeği ısırdı. Olayın akabinde hastaneye kaldırılan kişinin tedavisinin başarılı biçimde tamamlandığı aktarılırken, yakalanan yılanın doğal ömür alanına geri bırakıldığı bildirildi.

Fareler

Kanalizasyon sistemlerinin en bilinen konuklarından biri de fareler oluyor. Güçlü yüzme yetenekleri sayesinde uzun müddet su altında kalabilen kemirgenler, borular boyunca ilerleyerek vakit zaman klozetlerden meskenlere çıkabiliyor. Son yıllarda Galler’de yaşayan bir aile, tuvaletlerinde tekraren fareyle karşılaştıklarını açıkladı. Uzmanlar eskiyen kanalizasyon boruları ve kırılan ilişki noktalarının bu cins olayları artırabileceğini belirtiyor.

Huni örümcekleri

Avustralya’da görülen huni örümcekleri de vakit zaman banyo ve tuvaletlerde ortaya çıkabiliyor. Yüksek nemi seven bu tıp, bilhassa yaz aylarında meskenlerin ıslak kısımlarına yöneliyor. Araştırmacılar, huni örümceklerinin dünyanın en zehirli örümcekleri arasında yer aldığını belirtiyor. Buna karşın bu örümceklerin insanlardan kaçınmayı tercih ettiği ve sırf kendilerini tehdit altında hissettiklerinde saldırgan davranış gösterebildiği söz ediliyor.

Zehirli yılanlar

Avustralya’da kamuya açık tuvaletlerde kırmızı karınlı kara yılan üzere zehirli cinslerin bulunduğu birçok olay kayıtlara geçti. Uzman gruplar bu hadiselerde bölgenin güvenlik altına alındığını ve hayvanların ziyan verilmeden doğal hayat alanlarına taşındığını aktarıyor.

Deniz memelileri

En sıra dışı olaylardan biri ise Tazmanya’da yaşandı. Bir genel tuvalete giren vatandaşlar, içeride yaklaşık 120 kilogram tartısında genç bir deniz aslanıyla karşılaştı. Dinlenmek için kabine sığındığı düşünülen hayvan, grupların müdahalesiyle inançlı formda denize bırakıldı.

Hamam böcekleri

Kanalizasyon denildiğinde akla birinci gelen canlılardan biri ise hamam böcekleri oluyor. Nemli ortamları seven bu böcekler, sarfiyatlar ve borular aracılığıyla meskenlere ulaşabiliyor. Uzmanlar masraflarda biriken organik atıkların ve daima nemli kalan yüzeylerin hamam böcekleri için uygun ömür şartları oluşturduğunu belirtiyor.

Uzmanlar sebep ‘sifonu çekmeyin’ diyor?

Birçok kişi klozette yılan ya da öbür bir canlı gördüğünde birinci refleks olarak sifonu çekmeyi düşünüyor. Lakin uzmanlar bunun birden fazla vakit işe yaramayacağını söylüyor. Büyük canlılar borulara sıkışabilir ve daha agresif hale gelebilir. Kimi cinsler ise sifonun oluşturduğu su akışından etkilenmeden bulunduğu yerde kalabilir. Bu sebeple hayvana yaklaşmamak, kapağı mümkünse kapalı tutmak ve ilgili takımlardan yardım istemek en inançlı usul olarak gösteriliyor.

Uzmanlar, klozet ve masrafların tertipli temizlenmesini birinci sıraya koyuyor. Pak ve bakımlı tesisat sistemi hem berbat kokuları hem de kimi haşerelerin yerleşmesini zorlaştırabiliyor. Banyo masraflarının dayanıklı olduğundan emin olunması ve kırık ya da açık irtibat noktalarının onarılması da kıymetli görülüyor. Tuvalet kapağını kapalı tutmak da kolay fakat tesirli tedbirler arasında yer alıyor. Bunun yanında konut etrafındaki kanalizasyon kapakları ve tesisat ilişkilerinde hasar fark edilmesi halinde ilgili belediye yahut altyapı ünitelerine bilgi verilmesi tavsiye ediliyor.