Bulaşık suyundan domates yetiştiriyor! ‘Çamaşır makinesini güneşli havada çalıştırıyorum’
Gonca Kocabaş / Milliyet.com.tr – Uzun yıllar kurumsal eğitim, stratejik danışmanlık ve girişimcilik alanlarında çalışan Furkan Eyikul, mesleğinin tepesindeyken radikal bir karar aldı. Kent hayatının yoğun temposunu geride bırakan Eyikul, Muğla’nın kırsalında kurduğu kerpiç konutta tabiatla uyumlu bir hayatı deneyimlemeye başladı. Bugün toplumsal medya üzerinden sürdürülebilir ömür pratiklerini paylaşan Eyikul’un en dikkat cazip uygulamalarından biri ise mutfaktan çıkan gri suyu yine değerlendirmesi. Furkan, dışarıdan bakıldığında başarılı görünen kent ömrünün kendisinde önemli bir özgürlük eksikliği yarattığını söylüyor. Yıllardır tabiatla iç içe vakit geçirdiğini belirten teşebbüsçü, çalışma modelini büsbütün uzaktan yürütmeye başladıktan sonra kırsal yaşama geçiş kararını hayata geçirdi.
Kurumsal hayatla ve onun getirdiği dinamiklerle üniversitede okurken Türkiye’nin en büyük çeşit operatöründe çalışarak tanıştı. Bu süreç ona tertip yapılarını gözlemleme talihi verdi. 2014 yılına gelindiğinde bu tecrübelerini bir adım öteye taşıyarak; kurumsal eğitimleri ve iş süreçlerini, çalışanı merkeze alarak oyunlaştırma odaklı hale getiren bir şirket kurdu. Dünyadaki çağdaş tertiplerin kullandığı çevik ve topluluk odaklı teknikleri şahsen alanda test etme ve uygulama fırsatı bulduğunu lisana getiren Eyikul, 2019’da yönünü biraz daha kolektif yapılara çevirdi ve toplulukların yaratıcı, üretken ve barışçıl potansiyellerini hayata geçirmeyi hedefleyen bir inovasyon platformunun kurucu iştirakini üstlendi. Bu seyahat boyunca birebir vakitte Türkiye’nin önde gelen kurumlarına stratejik idare danışmanlığı yaptı. Eş vakitli olarak da start-up ekosisteminin içinde yer alıp erken evre teşebbüsleri destekledi. Şuan Muğla’da kerpiç bir meskende, su şebekesinden bağımsız ekolojik bir ömrü deneyimliyor ve toplumsal medyaya içerik üretiyor.
En şimdiki haberlere ve son dakika gelişmelerine Google üzerinden anında ulaşmak için bizi favorilerinize ekleyin.
kaynak olarak ekleyin
‘KIŞ BOYUNCA YAĞMUR SULARINI DEPOLUYORUZ’
‘Dışarıdan bakıldığında kendi sevdiği işi yapan, başarılı bir profil görünüyor olsa da bu yoğun temponun içinde beni derinden rahatsız eden büyük bir paradoks vardı. O da fizikî özgürlüğümün olmaması’ diyen Furkan, “Hatta bazen ‘Bir şirkette sigortalı çalışan olsaydım, tahminen de bu girişimcilik gerilimini yaşamaz, kendime daha fazla vakit ayırırdım’ diye düşündüğüm anlar oluyordu. Öte yandan, 2014 yılından beri sistemli olarak kamp yapan, yeni coğrafyalar keşfetmeyi seven, tabiatta derin bir huzur ve mana bulan biriydim. İçimdeki bu tabiat sevgisi ile iş hayatımın yarattığı sıkışmışlık hissi, beni radikal bir dönüşüme zorladı. Geçtiğimiz yıllarda tüm çalışma modelimi büsbütün uzaktan ortama taşıdım, müşterilerimi ve projelerimi bu özgürlüğe nazaran seçmeye başladım. Sonuç odaklı bir kültürün içerisinde yaşıyoruz lakin her sonuç için bir süreç yaşanıyor. Tabiatın kendi döngülerinden hem ilham alıyorum hem de işimle ilgili manalı bir derinliğe ulaştığımı düşünüyorum” biçiminde konuştu.
Şu an yaşadığı bölgenin, epeyce kurak bir iklime sahip olduğunu lisana getiren Furkan, “Aslında bu coğrafyanın geçmişine dönüp baktığımızda, suyun her periyot en hayati problem olduğunu çok net görebiliyoruz. Etraftaki geçmiş periyot kalıntılarını incelediğinizde, karşınıza çok fazla sayıda sarnıç çıkar. Hatta günümüzde hala yapısı hiç bozulmamış, vakte meydan okuyan yüzlerce sarnıç bulunuyor. Bu tarihi doku, bize bu topraklarda suyun her damlasının geçmişte de ne kadar büyük bir titizlikle korunduğunu gösteren en büyük ispat. Bugün bölgedeki yeraltı su kaynakları ortalama 150 metre derinlikte yer alıyor. Bu derinlikteki bir suyu yüzeye çıkarmak hem teknik ve enerjisel olarak çok maliyetli, hem de yeraltı kaynaklarını tüketmenin gelecek jenerasyonların ömür hakkını gasp etmek ve bölgedeki ekolojik istikrarın bozulmasına yol açmak üzere önemli riskleri var. İşte bu sürdürülemez döngünün bir kesimi olmamak ismine, yeraltı suyunu kullanmayı tercih etmiyoruz. Bu gerçeklikle yüzleşince, su idaremizi planlamak için birinci olarak yağmur suyu hasadı yapmaya ve yağmur sularını biriktirmeye başladık” dedi ve ekledi:
“Kış boyunca yağmur sularını depolarımızda topluyor, bu suyu hiç yağmur almayan, kurak geçen uzun yaz periyodunda bahçemizde ve konutumuzda kullanıyoruz. Olağan bu süreç, bizi “suyun sınırsız olmadığı” gerçeğiyle çok sert ve net bir biçimde tanıştırdı. Kentte yaşarken musluğu açtığımda o suyun nereden geldiğini, ne kadar tükettiğimi yahut barajlarda ne kadar su kaldığını hiç düşünmezdim. Sular kesildiğinde ise yalnızca yetkilileri eleştirir, öfkelenirdim. Şimdi ise kentteki o konfor alanından uzakta, boşa giden tek bir damla suyun bile aslında ne kadar hayati bir bedele sahip olduğunu çok daha düzgün anlıyorum. Hem suyumuzun limitli olması hem de toprağı muhafaza dileğimiz, bizi suyun döngüsünü baştan sona planlamaya itti. Mutfaktan çıkan gri suyun aslında bir atık değil, gerçek filtrelendiğinde tabiata geri kazandırılabilecek muazzam bir kaynak olduğunu fark ettiğimiz an, bu sistemi kurmak bizim için kaçınılmaz bir mecburilik haline geldi.”
‘EN AZ 50 LİTREYLE SULAMAM GEREKEN BOSTAN İÇİN EKSTRA SU HARCAMIYORUM’
‘Bu sistemi hayata geçirmek için rastgele bir eğitime katılmadım fakat arka planda derinlemesine bir araştırma süreci yürüttüm’ diyen Furkan, “Benim için bu husustaki en kadim bilgi, aslında yüzyıllardır bu coğrafyada yaşayan bölge yerlilerinde gizliydi. Geçmişten günümüze bu topraklarda suyu nasıl yönettikleri, kıtlıkla nasıl baş ettikleri üzerine sohbet ettim. Onların ‘Büyüklerimiz daima bu türlü yaparmış’ diye başlayan o alçakgönüllü cümlelerinin altında, aslında tabiatla uyumlanmış altın pahasında pratik bilgiler yatıyor. İşin asıl büyüleyici kısmı şu ki; bu tecrübelerin, bu lokal bilgilerin birçok internet dünyasında yok ya da varsa bile bulmak için çok derin ekolojik araştırmalar yapmak, hakikat anahtar sözleri aramak gerekiyor. Gri su dönüşümü için uygulanan pek çok farklı teknik, makineleşmiş sistem ve endüstriyel sistem var. Lakin karmaşık teknolojilere bağımlı olmak yerine tabiatın kendi sadeliğini kullanmanın kıymetli olduğunu düşünüyorum. Bu yüzden farklı yolların arasından, ‘en az eforla en yüksek faydayı’ sağlayabileceğim, tabiata ve bana en az yük olacak ekolojik formülleri seçip denemeye başladım. Kızılçam kabuğu, çakıl ve faal kömür üçlüsüne ulaşmam tam olarak bu arayışın bir sonucu oldu. Kent dışından endüstriyel filtre gereci getirtmek, kurmaya çalıştığım sürdürülebilir hayatın karbon ayak izine büsbütün aykırı düşerdi. Kızılçam kabuğu, çakıl ve faal kömür benim için bu coğrafyada en ulaşılabilir, en lokal ve münasebetiyle en sürdürülebilir maddelerdi” sözlerini kullandı.
‘Bizim buradaki ana bakış açımız, öncelikle su tüketimiyle ilgili kökleşmiş kentli alışkanlıklarımızı kökten değiştirerek toplam tüketimi olabildiğince aşağı çekmek’ diyen Furkan, “Evsel ömürde duş, tuvalet, çamaşır, bulaşık yıkama, bahçe sulama ve genel paklık üzere alanlar suyun en hoyratça ve en çok tüketildiği noktalar. Bu kritik noktalarda direkt tasarrufa gitmek, işin temel ideolojisini oluşturuyor. Örneğin mutfak özelinde incelediğimizde, en çok suyun bulaşık yıkarken harcandığını görürsünüz. Biz bu döngüyü kırmak için çok kolay ancak tesirli prosedürler uyguluyoruz; gün içinde her su içtiğimizde yeni bir bardak kirletip bulaşık yığınları yaratmak yerine, herkes kendi termosunu kullanıyor. Böylelikle hem yıkanacak bulaşık sayısı azalıyor hem de yalnızca bu küçük alışkanlıkla bile devasa bir su tasarruf kalemi yaratmış oluyoruz. Özcesi, suyu arıtmaya çalışmadan evvel, o su döngüsünü mümkün olduğunca en baştan ‘az su kullanacak’ biçimde tasarlamak işin asıl sırrı. Devamında ise mutfaktan çıkan ve olağan kurallarda kanalizasyona gidip ziyan olacak o ‘atık su’ devreye giriyor. Kurduğumuz filtreleme sisteminden süzülerek geçen bu gri suyu, bahçemizde kurduğumuz 3 metrekarelik ufak bir bostana yönlendiriyorum. Böylelikle evsel atık olarak görülen bir suyu, biyolojik olarak inançlı bir halde yine sisteme dahil etmiş oluyoruz. Bu pratik atılım sayesinde, olağan koşullarda her gün en az 50 litre suyla sulamam gereken bir bostanı ekstra su harcamadan sulamış oluyoruz. Bu da yılda ortalama 18.250 litre su tasarrufu demek” dedi ve ekledi:
“Şu an filtrenin çıkışına konumlandırdığımız o 3 metrekarelik deneysel bostan alanında karpuz, soğan, sarımsak ve kabak üzere birbirinden farklı pek çok bitki yer alıyor. Bizim bu alandaki temel gayemiz, bu bostandan kendi mutfak besinimizi sağlamak yahut yüksek verimli bir tarım yapmak değil. Bizim asıl gayemiz, mutfaktan çıkan suyu tabiatın kendi sistemleriyle gereğince temizlemek, toprağa can vermek ve suyu biyolojik döngüye inançlı bir formda geri iade etmek. Zira takdir edersiniz ki her bitkinin mevsimsel olarak suya olan gereksinimi, kök yapısı ve tüketim ölçüsü birbirinden çok farklı. Mevcut sistemde filtre edilen gri suyu rastgele bir depoda bekletmeden, anlık ve direkt bu küçük bostana verdiğim için, hangi bitkinin ne kadar su alacağını yönetmem şu etapta mümkün değil. Buna karşın, suyun toprakla buluştuğu bu minik ekosistemde muazzam bir hayat döngüsü filizlendi. Burada yetişen bitkiler; etraftaki kuşlara, böceklere ve kirpi ya da kaplumbağa üzere yaban hayatı dostlarımıza olağanüstü birer besin kaynağı oluyor. Üstelik daima nemli ve organik açıdan varlıklı kalan bu toprakta solucan üzere, toprağın kalitesini artıran pek çok faydalı organizma süratle yerleşmeye başladı. Sonuç olarak, direkt kendimiz tüketmesek bile, filtre suyunun beslediği bu alanda bitki yetiştirmek için inanılmaz varlıklı bir toprak elde etmiş oluyorum. Ben de bu varlıklı toprağı dönemsel olarak alıyor, yalnızca yağmur suyuyla suladığımız ve kendi evsel tüketimimiz için zerzevat ürettiğimiz asıl bostanımızda doğal gübre olarak kullanıyorum. Eğer mevcut sistemi bir depo ile güncellersem, gri su ile çok daha planlı bir sulama mimarisine geçebilirim; işte o vakit bu 3 metrekarelik alanda, her türlü bitkiyi de denetimli bir formda yetiştirmemiz mümkün hale gelecek.”
‘ÇAMAŞIR VE BULAŞIK MAKİNESİNİ YALNIZCA GÜNEŞLİ HAVALARDA ÇALIŞTIRIYORUM’
Gri su kullanımında dikkat edilmesi gereken en kıymetli noktaları sorduğumuz Furkan, “Birincisi, mutfaktan çıkan suyun daha sisteme girmeden evvel, yani kaynağında mümkün olan en az kimyasalla, en zehirsiz haliyle çıkmasını sağlamaktır; zira yoğun sülfat, fosfat ve paraben içeren endüstriyel bulaşık deterjanları kullanıldığında bu yoğun kimyasal yükü doğal filtreleme katmanlarıyla büsbütün arıtmak neredeyse imkansız hale gelir, bu yüzden biz konutumuzda ya içeriğinin büsbütün pak ve tabiatla uyumlu olduğunu bildiğimiz bitkisel deterjanları satın alıyoruz ya da fırsat buldukça kendi doğal temizleyicilerimizi üretiyoruz. Dikkat edilmesi gereken ikinci kritik husus ise filtre katmanlarını süratle tıkayarak sistemin oksijen almasını engelleyen atık yağlardır; bu sebeple lavabomuza mutlaka tek bir damla bile atık yağ dökmüyor, bunları farklı bir kapta biriktirip geri dönüşüm tesislerine ulaştırıyoruz ki aslında bu iki hassas yaklaşım, yalnızca bizim üzere kırsalda yaşayanların değil, kentlerdeki apartman dairelerinde yaşayan herkesin uygulaması gereken üniversal bir sorumluluk olmalı. Lavabodan akıp giden deterjanlı, yağlı atık suların da merkezi arıtma tesislerinden geçerek nihayetinde denizlerimize gidiyor” sözlerine yer verdi.
Şehirden kırsala göç ettiğinde hayatındaki en büyük değişimin vakit algısının saatlerden çıkıp büsbütün ‘güneşe nazaran yaşamaya’ evrilmesi olduğuna değinen Furkan, “Burada şebekeden bağımsız yaşıyor ve elektriğimi güneş panellerinden üretiyorum. Birinci başlarda pak güç kullanmanın rahatlığını yaşarken, vakitle geceleri güç sağlayan akülerin performansının düştüğünü fark ettim. Sürekli yeni akü alıp değiştirmek pratik bir tahlil üzere görünse de bu durum tabiata son derece zehirli kimyasal atıklar bırakmak manasına geliyor. Bu sorunu çözmek için teknolojiyi kendime uydurmak yerine, ömrümü tabiatın ritmine nazaran yine tasarladım. Artık çamaşır, bulaşık makinesi yahut su ısıtıcısı üzere yüksek güç tüketen tüm aygıtları yalnızca gökyüzünde güneş varken çalıştırıyorum. Böylelikle üretilen elektrik akülere uğramadan direkt sisteme akıyor ve akülerin ömrü katbekat uzuyor. Kentteki 24 saat kesintisiz ve fütursuzca tüketim alışkanlığının yerini, burada bulutlu günlerde planlarını erteleyen fakat tabiata en az yükü bırakan bir ritim aldı” formunda konuştu.
‘DUŞTA ISINMASINI BEKLERKEN BOŞA GİDEN SU BUGÜN İÇİMİ SIZLATIYOR’
‘Geriye dönüp baktığımda, kent hayatının konforlu uyuşukluğu içinde en çok suyu fütursuzca harcadığımı görüyorum’ diyen Furkan, “Duşa girdiğimde suyun ısınmasını beklerken litrelerce tertemiz suyun lavabodan boşa akıp gitmesi ve bunu o vakitler hiç fark etmemiş olmam bugün içimi sızlatıyor. Misal formda, kent dinamiklerinin bizi zorladığı kıyafet satın alma çılgınlığı ile taşınabilir uygulamalardan hazır yemek siparişi vermek de büyük birer kaynak ve maliyet israfıymış. Kentte daima ‘yeni’ görünmek bir mecburilik üzere hissettirilirken, köyde eski kıyafetlerle rahatça dolaştığınızda kimse bunu garipsemiyor. Kırsalda üretim süreçlerine şahit olunca, muhtaçlığın ötesindeki her harcamanın aslında dünyayı tüketen birer israf objesi olduğunu anladım. Kırsala geçince bedelini çok daha güzel anladığım başka kritik kaynak israflarını ise artık şu formda söyleyebiliyorum: Kentteyken trafikte harcanan saatlerin ne büyük bir vakit kaybı olduğunu fark ettiğim için, şimdi İstanbul’a gittiğimde büsbütün toplu taşımayı tercih ediyorum. Kentte buzdolabının arkasında bozulan her zerzevatla yaptığımız besin israfına da burada son verdim; artık mutfağımızda çürüyen her şey komposta gidiyor, orada dönüşerek tekrar toprağa karışıyor ve toprağı zenginleştiriyor. Şebekeye bağlıyken gözümüze batmayan, aygıtların prizdeki o sinsi kırmızı stand-by ışıklarının bile elektriği güneşten depoladığınız off-grid bir hayatta ne kadar büyük bir kaynak emdiğini fark ediyorsunuz. En kıymetlisi de kentteki 24 saatlik kesintisiz arka plan gürültüsünü baskılamak için aslında kendi zihinsel gücümüzü ve iç huzurumuzu, yani sessizliğimizi ne kadar çok israf ettiğimizi buradaki mutlak sessizlikte keşfettim” dedi ve kelamlarını şöyle sonlandırdı:
“Köye göç etmeyi düşünen fakat çekinen insanlara tavsiyem, büyük adımlar atmadan evvel farklı coğrafyalarda ve farklı şartlarda kesinlikle pratik tecrübeler edinmenizdir. Herkesin imkanları ve hayat ritmi farklı; bu yüzden deneme sürecini kendi bütçenize ve vaktinize nazaran tasarlayabilirsiniz. İster 1-2 haftalık kısa tecrübelerle başlayın, ister 1 yıllık daha geniş bir vakte yayın, lakin elinizdeki imkan her neyse onunla bir yerden adım atın. Bir yakınınızın köy konutunda vakit geçirebilir, kırsaldaki gönüllülük programlarına katılabilir, kamp yapabilir ya da şimdi kentteyken küçük sürdürülebilir hayat pratikleri geliştirebilirsiniz. Tüm bu arayışlar, tabiatta neyi yapıp neyi yapamayacağınızı ve gerçekte ne istediğinizi netleştirmenize yardımcı olacaktır. Unutmayın ki ne yaparsak yapalım, hiçbir senaryo kusursuz olmayacak. Kent hayatında ne kadar zorluk ve gerilim varsa, köy hayatında da bir o kadarı var. Kırsala taşındığınızda hayat sıkıntısız bir hal almıyor; yalnızca zorluklar biçim değiştiriyor. İşte bu yeni zorluklara ve yaşamsal değişime ne kadar hazır olduğunuzu görmenin en düzgün, en risksiz stratejisi ise yaşayarak denemektir.”
Kaynak : Milliyet
