Huzursuz bağırsak mı, kanser belirtisi mi? ‘Alarm belirtileri var: Ciddiye alınmalı’
Betül Topaklı / Milliyet.com.tr – Fiziksel belirtileri kadar ruhsal ve toplumsal tesirleriyle de milyonlarca insanın hayat kalitesini etkileyen İrritabl Bağırsak Sendromu (İBS), Türkiye’de her 6 şahıstan birinde görülüyor. Hastalık; günlük hayatı, iş performansını ve toplumsal aktiviteleri önemli oranda kısıtlarken, hastalar daima tuvalet arama kaygısı, beslenme kısıtlamaları ve utanç hissi nedeniyle toplumsal izolasyon, depresyon ve anksiyete riskiyle karşı karşıya kalabiliyor. Pekala, İrritabl Bağırsak Sendromu (İBS) nedir ve öteki bağırsak hastalıklarından nasıl ayrılır? İrritabl Bağırsak Sendromu’nun bağırsakların yapısal bir bozukluğu olmaksızın, fonksiyonel olarak hassas ve çok yansılı çalıştığı kronik bir durum olduğunu söyleyen Gastroenteroloji Uzmanı Prof. Dr. A. Emre Yıldırım, “Yani bağırsaklarınızın içinde bir yara, iltihap yahut yapısal bir sorun yoktur fakat çalışma tertibi bozulmuştur. Bunu şöyle düşünebiliriz: Bir orkestrada tüm enstrümanlar yerli yerinde duruyor ancak orkestra şefi (beyin-bağırsak aksı) notaları yanlış yorumladığı için ortaya uyumsuz bir melodi çıkıyor. Halk ortasında sıkça kullanılan ‘Huzursuz Bağırsak Sendromu’ tabiri de bu durumu çok hoş özetler. İltihabi Bağırsak Hastalıkları (İBH) olan Crohn hastalığı yahut Ülseratif Kolit üzere durumlardan temel farkı ise, İBS’de bağırsaklarda rastgele bir iltihap yahut doku hasarı olmamasıdır. İBH’de bağırsak duvarında önemli iltihaplanmalar ve yaralar görülürken, İBS’de bu cins fizikî bulgulara rastlanmaz” dedi.
“İBS, tek bir sebebin değil, vücudun farklı sistemlerinin birlikte yazdığı karmaşık bir öyküdür. Son yıllarda üzerinde en çok durulan mevzu ise beyin ile bağırsak ortasındaki o karmaşık ve büyüleyici irtibat çizgisidir. Çift taraflı işleyen, adeta görünmez bir otoyol üzere çalışan bu sistemde en ufak bir aksama bile, bağırsakların gerilime, besinlere ya da çevresel uyaranlara beklenenden çok daha güçlü reaksiyonlar vermesine yol açabilir. Bazen bağırsaklarımız, duygusal bir sevgili üzere davranır; küçük bir değişikliği büyütür, en ufak bir uyarana bile alınır, küser ve bunu çabucak muhakkak eder. Bu hassasiyetin gerisinde sırf irtibat bozukluğu değil; kullanılan ilaçlar, alkol tüketimi, bağırsak florasındaki dengesizlikler, geçirilmiş enfeksiyonlar ve genetik yatkınlık üzere birçok faktör de yer alır.” Gastroenteroloji Uzmanı Prof. Dr. A. Emre Yıldırım
‘KARNIYARIK OTU SEMPTOMLARI HAFİFLETİYOR’
Karnıyarık otunun (psyllium husk), İBS semptomlarının idaresinde epey tesirli olabilen doğal bir lif kaynağı olduğunu aktaran Prof. Dr. A. Emre Yıldırım, “Hem kabızlık hem de ishal tipi İBS’de yarar sağlayabilir. Suyu emerek dışkının hacmini artırır ve kıvamını düzenler. Kabızlıkta dışkının daha kolay geçmesini sağlarken, ishalde dışkıyı katılaştırarak sıklığını azaltır. Ayrıyeten, prebiyotik tesiri sayesinde bağırsaklardaki yararlı bakterilerin çoğalmasına da yardımcı olur. Başka liflerin tersine fazla fermente olmadığı için gaz yapma riski daha düşüktür. Dozaj ve kullanım hali şahsa özel ayarlanmalıdır. Mutlaka bol su ile alınmalı, düşük dozla başlanarak kademeli artırılmalıdır. Aksi halde yetersiz sıvı alımı bağırsak sıkıntılarına yol açabilir. Bilhassa kronik hastalığı olanlar yahut tertipli ilaç kullananlar için, psyllium kullanımı öncesinde gastroenteroloji doktor görüşü almak en inançlı yaklaşım olmalıdır” ikazında bulundu.
‘RUHSAL DURUMLA ORTASINDA GÜÇLÜ BİR BAĞ VAR’
“İBS ve ruhsal durum ortasında çok güçlü bir bağ var” diyen Prof. Dr. A. Emre Yıldırım, “Kulağa çok argümanlı gelse de bağırsaklarımız, çoklukla ‘ikinci beyin’ olarak isimlendirilir. Zira beyinle daima bağlantı halindedir ve memnunluk hormonu olarak tanımlanan serotonin üzere birçok nörotransmitterin yüzde 95 üzere büyük bir kısmı bağırsaklarda üretilir. Bağırsaklar ruhun aynasıdır. Stres, anksiyete ve depresyon, beyin-bağırsak aksını etkileyerek İBS semptomlarını tetikleyebilir yahut kötüleştirebilir. Aksine, İBS semptomlarının yarattığı rahatsızlık ve belirsizlik de anksiyete ve depresyonu artırabilir. Bu bir kısır döngüdür: Stres bağırsakları huzursuz eder, huzursuz bağırsaklar gerilimi artırır. Bu nedenle, İBS tedavisinde yalnızca bağırsaklara değil, ruhsal sıhhate da odaklanmak büyük değer taşır. Meditasyon, yoga, sistemli antrenman ve gerekirse ruhsal takviye, bu döngüyü kırmada yardımcı olabilir” bilgilerini paylaştı.
“Gluten, son yıllarda popülaritesi artan bir mevzu. İBS ile glutensiz beslenme ortasındaki ilgi ise sanıldığı kadar kolay değil. Birçok hasta buğday tüketince şikâyetlerinin arttığını, gluteni kestiklerinde semptomlarında düzgünleşme olduğunu söyler. İBS ile Non-Çölyak Gluten Hassasiyeti neredeyse tıpkı olan karın ağrısı, şişkinlik, gaz ve dışkılama değişiklikleri belirtilerini gösterir. Bu yüzden ayrım yapmak zordur. Lakin sorun her vakit gluten olmayabilir. Üstelik birtakım hastalarda asıl tetikleyici gluten değil, buğdaydaki FODMAP’ler (özellikle fruktanlar) olabilir. Glutensiz diyet kimi İBS hastalarında (özellikle ishal baskın tipte) rahatlama sağlayabilir. Lakin bu yaklaşım herkese uygun değildir ve bilinçsiz uygulanırsa besin (lif, B vitaminleri, demir ve magnezyum) eksikliklerine yol açabilir. Dahası, birçok glutensiz paketli eserin yüksek şeker ve yağ içeriği, beklenmedik kilo artışlarını beraberinde getirebilir. Ayrıyeten glutensiz diyet bağırsak mikrobiyotası istikrarını değiştirerek disbiyoz riskini artırabilir. Bu nedenle glutensiz beslenme, her İBS hastası için otomatik bir tahlil değildir.”
‘ŞİKAYETLERİ KANSERLE KARIŞABİLİYOR’
Hastaların en büyük kaygılarından birinin de İBS semptomlarının bazen kolon kanseri üzere daha önemli durumların belirtileriyle örtüşebilmesi olduğuna dikkat çeken Prof. Dr. A. Emre Yıldırım, “Ancak birtakım alarm belirtileri vardır ki bunlar kesinlikle ciddiye alınmalı ve bir doktor tarafından değerlendirilmelidir. İBS çoklukla genç yaşlarda başlar ve karın ağrısı, şişkinlik ve gaz üzere semptomlar uzun yıllardır emsal biçimde devam eder. Ağrı ekseriyetle dışkılama ile hafifler ve gece uykudan uyandırmaz. Bireyde kilo kaybına neden olmazken, dışkıda kan yahut kanla karışık mukus görülmez. Ancak 50 yaş ve üzerinde yeni başlayan bağırsak şikayetleri, açıklanamayan kilo kaybı, dışkıda taze kan yahut siyah, katran üzere dışkı, gece uykudan uyandıran karın ağrısı, yeni başlayan kansızlık, ailede kolon kanseri hikayesi olması ve dışkılama alışkanlıklarında ani ve kalıcı değişiklikler kanser açısından daha kuşkulu olan alarm belirtilerdir. Bu belirtilerinden rastgele biri varsa, vakit kaybetmeden bir gastroenteroloji uzmanına başvurmak hayati değer taşır” ikazında bulundu.
‘BAĞIRSAKLARINIZ SİZİNLE KONUŞUR’
İBS’nin çoklukla büsbütün “iyileşen” bir hastalık olarak kabul edilmediğini, daha çok ömür uzunluğu yönetilmesi gereken kronik bir durum olduğunu aktaran Prof. Dr. A. Emre Yıldırım, hastalıktan büsbütün korunmanın her vakit mümkün olmasa da, semptomların ortaya çıkma riskini azaltmak ve mevcut semptomları hafifletmek için yapılması gerekenleri şöyle anlattı: “Tıpkı tansiyon yahut diyabet üzere, hakikat ömür stili değişiklikleri, diyet düzenlemeleri ve gerilim idaresi ile semptomlar denetim altına alınabilir. Maksat, semptomları tetikleyen faktörleri belirlemek ve bunlardan kaçınarak bağırsakları huzurlu tutmaktır. Bu, daima bir öğrenme ve adaptasyon sürecidir. Bağırsaklarınızla güzel bir bağ kurmayı öğrenmek üzere düşünebilirsiniz. Yani neyi sevdiğini, neye kızdığını bilmek ve ona nazaran davranmak gerekir. Bağırsakların huyuna suyuna gitmek, inatlaşmamak gerekir. Akdeniz tipi beslenmek, lif açısından güçlü besinler ile bol zerzevat ve meyve tüketmek, günde en az 8-10 bardak su içmek, sistemli idman yapmak, gerilimi yönetmek, kâfi ve kaliteli uyumak, alkol ve delile dayalı verisi olmayan bitkisel ilaçlardan uzak durmak, gereksiz antibiyotik kullanımından kaçınmak, probiyotik ve prebiyotik destekleri ve yiyecek günlüğü tutmak semptomların önüne geçer. Unutmayın, bağırsaklarınız sizinle konuşur. Onu dinlemeyi öğrenmek ve gereksinimlerine kulak vermek, İBS ile barışık bir ömür sürmenin anahtarıdır.”
Kaynak : Milliyet
