Hürmüz’ün 400 ‘kilit’ adası Trump’ın hedefinde! Yasaklı adalar, kapalı füze kenti ve kayıp FBI casusu
Derleyen: Oğuzcan Atış / Milliyet.com.tr – ABD ve İsrail’in İran’a yönelik akınları bir ayı geride bıraktı. Savaşın bu kademesinde tüm gözler, dünya petrol ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’na çevrilmiş durumda. Tahran’ın taarruzlara cevap olarak attığı adımlardan biri de global ticareti direkt etkileyen bu boğazı kapatmak oldu. Basında yer alan bilgilere göre ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın bu atağına karşılık olarak Basra Körfezi’ndeki İran’a ilişkin adaları işgal ederek Hürmüz Boğazı üzerindeki baskıyı kırmayı planlıyor. Peki, Basra Körfezi’nde İran’a ilişkin kaç ada bulunuyor? Bu adaların stratejik ehemmiyeti nedir ve geçmişte nasıl gündeme geldiler? Middle East Eye’da yayımlanan bir tahlil, İran’ın bölgedeki stratejik adalarını yakından inceliyor.
İran’ın Basra Körfezi’nde irili ufaklı yaklaşık 400 adası bulunuyor. Bunların birçok küçük ve ıssız olsa da kimileri ülke için hayati ehemmiyete sahip. Basra Körfezi’ni Umman Körfezi’ne ve oradan Hint Okyanusu’na bağlayan Hürmüz Boğazı, dünya petrolü ve sıvılaştırılmış doğal gazının yaklaşık beşte birinin geçtiği kritik bir çizgi olarak biliniyor. İran’ın Hürmüz’ü kapatmasıyla birlikte, bölgedeki adalar savaşın seyrinde merkezi bir rol oynamaya başladı.
İRAN’IN ‘CAN DAMARI’: HARK ADASI
İran’a ilişkin adalar, bilhassa güç ve turizm açısından büyük stratejik ehemmiyet taşıyor. Tıpkı vakitte bu adalar, Birleşik Arap Emirlikleri ile yaşanan egemenlik tartışmalarının yanı sıra, sadece bayanlardan oluşan balıkçı toplulukları ve yaklaşık 20 yıl evvel gizemli halde kaybolan bir FBI casusu üzere dikkat alımlı olaylarla da gündeme geldi.
Basra Körfezi’ndeki en kritik adalardan biri Hark Adası. İran’ın petrol altyapısının kalbi olarak görülen ada, körfezin kuzeyinde ve ana karaya yaklaşık 30 kilometre uzaklıkta yer alıyor. Huzistan eyaleti açıklarında bulunan Hark, İran petrolünün büyük kısmının dünyaya açıldığı nokta pozisyonunda. Ahvaz’dan çıkan boru sınırları deniz altından geçerek Hark Adası’na ulaşıyor ve buradan petrol ihraç ediliyor. İran’ın petrol ihracatının yaklaşık yüzde 90’ı bu ada üzerinden gerçekleştiriliyor. Ülke genelindeki petrol alanlarından çıkarılan ham petrol, adadaki derin deniz limanına yanaşan tankerlere yüklenerek milletlerarası pazarlara gönderiliyor.
Adada yaklaşık 8 bin kişi yaşıyor ve nüfusun büyük kısmı petrol sanayisiyle temaslı işlerde çalışıyor. İran İhtilal Muhafızları tarafından sıkı formda korunan adaya giriş-çıkışlar özel müsaadeyle gerçekleştiriliyor. Bu nedenle Hark, ‘yasaklı ada’ olarak da anılıyor. Tarihi açıdan da güçlü olan adada Hristiyan manastırı kalıntıları, Sasani devrine ilişkin mezarlar ve 2300 yıldan eski Ahameniş yazıtları bulunuyor. 1980’lerde İran-Irak Savaşı sırasında sık sık gaye alınan ada, son olarak geçtiğimiz haftalarda ABD tarafından bombalandı.
İRAN’IN EN BÜYÜK ADASI: KEŞM
Basra Körfezi’nin en büyük adası olan Keşm, 1400 kilometrekareyi aşan yüzölçümüne sahip. Bender Abbas kıyısında bulunan ada, Hürmüzgan eyaletine bağlı ve yaklaşık 15 bin kişilik bir nüfusa mesken sahipliği yapıyor. Tarih boyunca İngilizler ve Portekizliler tarafından kullanılan ada, bugün sahip olduğu doğal hoşluklar ve ekolojik çeşitlilik sayesinde İran’ın kıymetli turizm merkezlerinden biri olarak öne çıkıyor.
1979 ihtilalinden sonra özgür ticaret bölgesi ilan edilen Keşm, İran İhtilal Muhafızları için de kritik bir nokta. Adada denizaltılar, taarruz botları ve kıyı savunma sistemlerini barındıran kapalı bir “füze şehri” olduğu sav ediliyor. Bölgede öne çıkan bir başka ada ise Hürmüz Adası. İsmini tarihsel Hormuz Krallığı’ndan alan ada, bir devir Portekiz işgaline uğradıktan sonra İngiliz denetimine geçmiş, akabinde İran’a devredilmiştir. Kırmızı kumsalları ve renkli dağları nedeniyle “Gökkuşağı Adası” olarak da biliniyor.
Adada yaklaşık 8 bin kişi yaşıyor ve nüfusun büyük kısmı petrol sanayisiyle irtibatlı işlerde çalışıyor. İran İhtilal Muhafızları tarafından sıkı formda korunan adaya giriş-çıkışlar özel müsaadeyle gerçekleştiriliyor. Bu nedenle Hark, ‘yasaklı ada’ olarak da anılıyor. Tarihi açıdan da varlıklı olan adada Hristiyan manastırı kalıntıları, Sasani periyoduna ilişkin mezarlar ve 2300 yıldan eski Ahameniş yazıtları bulunuyor. 1980’lerde İran-Irak Savaşı sırasında sık sık gaye alınan ada, son olarak geçtiğimiz haftalarda ABD tarafından bombalandı.
HÜRMÜZ BOĞAZI’NIN ‘GİŞESİ’: LAREK
Larek Adası, Hürmüz Boğazı açısından İran için kilit değere sahip. Keşm’in doğusunda ve Hürmüz Adası’nın güneyinde bulunan ada, stratejik pozisyonu sayesinde İran’ın boğaz üzerindeki denetimini güçlendiriyor. Analistlere nazaran, son periyotta gemiler Umman açıkları yerine Keşm ile Larek arasındaki rotayı kullanıyor. İran’ın bu sınırı daha kolay denetim edebilmesi nedeniyle burası ‘güvenli koridor’ olarak tanımlanıyor. Birtakım argümanlara nazaran İran’ın bu geçişlerden fiyat aldığı öne sürülüyor. Kamuoyuna yansıyan bilgilere nazaran en az bir gemi, geçiş için yaklaşık 2 milyon dolar ödeme yaptı.
TARTIŞMALI ADALAR: EBU MUSA VE TUNBLAR
Ebu Musa Adası, İran ile Birleşik Arap Emirlikleri ortasında egemenlik tartışmalarına husus olan üç adanın en büyüğü. Yaklaşık 2 bin kişinin yaşadığı ada, İran ana karasına en uzak noktalardan biri. Sorunun kökeniyse 1900’lü yılların başına dayanıyor. İngiltere’nin bölgedeki tesiri, adanın denetimi konusunda karmaşık bir miras bıraktı. 1971’de İran adanın denetimini ele geçirdi ve o tarihten bu yana uyuşmazlık devam ediyor.
Benzer formda Büyük ve Küçük Tunb adaları da tartışmalı statülerini koruyor. 1971’de yaşanan çatışmalarda her iki taraftan toplam 7 kişi hayatını kaybetti. Bugün adalar İran denetiminde bulunuyor.
TURİZM ‘CENNETİ’: KİŞ ADASI
Kiş Adası, İran’ın en değerli turizm merkezlerinden biri. Plajları, otelleri ve alışveriş merkezleriyle öne çıkan ada, tıpkı vakitte hür ticaret bölgesi statüsüne sahip. Yabancı ziyaretçilerin vizesiz giriş yapabildiği az İran bölgelerinden biri olan Kiş, vakit zaman siyasi gelişmelerin de odağında yer alıyor. Mart 2007’de eski FBI casusu Robert Levinson’un burada kaybolması uzun mühlet gündemde kaldı. ABD’li yetkililer 2020’de Levinson’un İran’da hayatını kaybettiğine inandıklarını açıkladı.
Ada 2019’da İngiliz şarkıcı Joss Stone’un ülkeye girişinin engellenmesiyle gündeme geldi. İranlı yetkililer, sanatkarın gerekli dokümanlara sahip olmadığını belirtirken Stone, bayanların sahne almasına yönelik kısıtlamalar nedeniyle engellendiğini düşündüğünü söz etti.
Kaynak : Milliyet
