Sepsis çok süratli ilerleyen bir hastalık

Bebeğin kan sirkülasyonuna mikropların (bakteri, mantar vb) bulaşması sonucu tüm bedeni etkileyen önemli bir enfeksiyon hastalığı olan yenidoğan sepsisi, bağışıklık sistemi şimdi olgunlaşmadığı için bebeklerde çok süratli ilerleyebilmektedir. Sepsis, bedenin enfeksiyona karşı aşırı reaksiyon vermesi sonucu gelişir. Bu enfeksiyon bakteriyel, viral yahut fungal kaynaklı olabilir. Sepsis kolay bir enfeksiyon değildir, geliştiğinde acil müdahale gerektiren bir tabloya yol açabilir ve hayati risk yaratabilir. Bilhassa bağışıklık sistemleri şimdi gelişmemiş olan yenidoğan bebeklerde saniyelerin bile bedel taşıdığı sepsis, erken fark edilmediğinde trajik sonuçlar doğurabilmektedir.

Yenidoğanda birinci bir ay kritik

Sepsisin ortaya çıkmasında birinci bir ay çok değerli bir süreçtir. Sepsis erken ve geç başlangıçlı olarak ikiye ayrılmaktadır. Görülme vaktine nazaran yenidoğan sepsisi iki kümede kıymetlendirilir; 0-3 günde yani erken başlangıçlı durumda ekseriyetle doğum sırasında anneden bebeğe geçebilmektedir. 4-28 gün arası (prematürelerde bu mühlet hastanede yatış boyunca uzayabilir) geç başlangıçlı durumda ise doğumdan sonra etraf, hastane ortamı, hijyen yahut temas yoluyla bulaş yaşanabilmektedir. Bu devirde mesken ziyaretçilerinin sayısı ve hijyen kurallarına uyulması bilhassa değer taşır.

Yenidoğan sepsisi için bu ikaz işaretleri göz ardı edilmemeli!

Prematüre bebekler, düşük doğum yüklü bebekler sepsis açısından risk altında olabilir. Yeniden annede GBS taşıyıcılığı varsa bu bireyler de doğumda enfeksiyon kapma riski taşıyabileceğinden bu bebekler de yenidoğan sepsisi açısından risk taşıyabilir. Sepsis gelişimini anlamak için bebeği takip etmek kıymetlidir. Bebekteki her huzursuzluğu endişelenmeden önemseyin ve takip edin. Olağan bebek huzursuzluğu ile sepsis belirtileri karıştırılmamalıdır. Bebek sırf ağlamakla kalmayıp halsizlik, emmede azalma, kusma, ateş yahut düşük beden ısısı, teninde solukluk yahut morarma, teneffüs zorluğu üzere belirtiler gösteriyorsa vakit kaybetmeden acile başvurulmalıdır. Aileler içindeki “bir şeyler karşıt gidiyor” hissine güvenmelidir.

Gebelikte streptokok taraması yenidoğanı sepsisten koruyor

Gebeliğin sonlarında yapılan B Grubu Streptokok (GBS) taraması bu hususta hayati ehemmiyet taşımaktadır. Taşıyıcı olduğu tespit edilen annelere doğum sırasında uygulanan antibiyotik tedavisi, enfeksiyonun bebeğe geçmesini büyük ölçüde engellemektedir. Doğum halinden fazla hijyen şartları ve enfeksiyonun bulaşma riski önceliklidir; uzamış ve steril olmayan koşullarda yapılan güçlü doğumlar maalesef yenidoğanda sepsis riskini artırabilmektedir.

Yenidoğanı sepsisten korumak için aileler ne yapmalı?

-Anne sütü (En güçlü kalkan): İçerdiği esirgeyici antikorlarla bebeğin bağışıklık sistemini güçlendirir ve enfeksiyonlara karşı doğal bir savunma çizgisi oluşturur.

-Kanguru bakımı/Ten tene temas (Doğal bir destek): Bebeğin annesiyle tertipli olarak ten tene temas ettirilmesi bağışıklık sistemini güçlendirir. Beden ısısının istikrarda kalmasına yardımcı olur ve bebek-anne bağını kuvvetlendirir.

-Hijyen kuralları (Basit lakin hayati): Bebeğe dokunmadan evvel ellerin kesinlikle yıkanması gerekir. Yenidoğan devrinde bebeğin öpülmesinden ve kalabalık ziyaretlerden kaçınılması önerilir. Ayrıyeten biberon ve emzik kullanımı varsa bunlar da nizamlı olarak mikroptan arındırılmalı (sterilize edilmeli), göbek kordonu ise sürekli pak ve kuru tutulmalıdır.

Tanı ve tedavide vakit kaybetmemek bebeğinizin hayatını kurtarır

Fizik muayene, kan ve idrar analizi ve de kültür ile konulan teşhisin akabinde hastanede damar yoluyla antibiyotik tedavisi uygulanabilir. Sepsiste erken teşhis hayat kurtarırken maalesef geç kalındığında kalıcı hasar yahut hayati risk artabilir. Tüm bu belirtiler varsa yalnızca ateş düşürücü şurup verip beklemek en sık yapılan yanılgılardan biridir. Ayrıyeten yenidoğanlarda sepsis varlığında, ateşten çok beden ısısında düşme daha yaygın görülen bir durumdur. Ateş düşüren ilaçlar sepsisi tedavi etmez, sırf belirtiyi süreksiz olarak gizlemektedir.

Her 5 çocuktan birinde görülebiliyor

Doğuştan kulak hal bozukluğu, bebeğin dış kulağının doğumdan itibaren olağan anatomik görünümünden farklı olması olarak tanımlanıyor. Bu sorun yaklaşık her 5 çocuktan birinde görülebiliyor lakin hafif form bozuklukları yenidoğan muayenesinde gözden kaçabiliyor. Kulağın dışa yanlışsız bariz olması, üst kısmının öne yahut aşağı yanlışsız katlanması, kulak kenarı kıvrımlarının düzensizliği, üst kısımda fazladan bir kıkırdak kıvrımı bulunması, kulak çanağındaki kıkırdağın farklı biçimlenmesi yahut kulağın dar ve büzüşmüş görünmesi bu bozukluklar arasında yer alıyor.

“Büyüdükçe düzelir” niyeti fırsat kaybettirebilir

Ameliyatsız kulak şekillendirme tedavisinde zaman büyük kıymet taşıyor. En uygun dönemi doğumdan sonraki birinci günler ve haftalar, bilhassa de birinci 1-2 hafta oluşturuyor. Yenidoğan devrinde anneden geçen östrojen hormonunun tesiriyle kulak kıkırdağı daha yumuşak, esnek ve şekillendirilebilir oluyor. Hormon tesirinin azalmasıyla kıkırdak haftalar içinde giderek sertleşiyor. Kimi hafif hal bozukluklarının bizatihi düzelebileceğini, lakin hangilerinin kalıcı olacağının evvelce kesin olarak bilinemediğini vurgulayan Gelişimsel Pediatrist Dr. Reyhan Tamer, “Ailelerin, ‘Biraz bekleyelim, büyüdükçe düzelir’ yaklaşımıyla hareket etmesini önermiyoruz. Ne kadar erken kıymetlendirme yapılırsa ameliyatsız tedaviden yararlanma mümkünlüğü o kadar artar. Tedaviye geç başlandığında uygulama daha uzun sürebilir ve alınacak sonuç azalabilir. İki aydan sonra her bebek için tedavi bahtının büsbütün ortadan kalktığını söylemek yanlışsız değildir; fakat yaş ilerledikçe sistemin aktifliği genel olarak düşer” bilgisini paylaşıyor.

Her form bozukluğu işitme kaybı manasına gelmiyor, ama…

Yalnızca dış kulağın biçimini ilgilendiren birçok biçim bozukluğunda işitme büsbütün olağan olabiliyor. Fakat dış kulak yolunun gelişmediği ya da dar olduğu ve kulağın kimi yapılarının eksik geliştiği daha kapsamlı doğumsal anomalilere işitme problemleri eşlik edebiliyor. Bu sebeple bariz bir doğumsal kulak farklılığı bulunan bebeklerde yenidoğan işitme taramasının yapılması, uzman tarafından kıymetlendirilmesi, gerektiğinde detaylı odyolojik değerlendirmeye başvurulması kritik değer taşıyor.

Akran zorbalığına maruz kalabiliyorlar!

Belirgin kulak farklılıkları okul çağında çocuğun akranları tarafından alay edilmesine, kendisine lakap takılmasına yahut zorbalığa uğramasına sebep olabiliyor. Bu durumun çocukta ruhsal bir travma yaratabildiğini belirten Dr. Tamer, “Çocuklarda özgüven meseleleri ve toplumsal ortamlardan kaçınma görülebiliyor. Kimi çocuklar kulaklarını daima saçlarıyla kapatmaya çalışıyor, fotoğraf çektirmek istemeyebiliyor. Gözlük ve kulaklık kullanımını da güçleştirebiliyor. Bu sebeple doğuştan kulak form bozuklukları yalnızca estetik açıdan değerlendirilmemeli; çocuğun psikososyal gelişimi de göz önünde bulundurulmalıdır” diyor.

Kesi ve dikiş gerektirmiyor

Dr. Tamer, ameliyatsız tedavi sürecini de şöyle anlatıyor: “Kulak kıkırdağı ve deri dokusunun mevcut olduğu, fakat kulağın biçiminin bozulduğu uygun durumlarda yenidoğan devrinde ameliyatsız kulak şekillendirme usulünden yararlanılabiliyor. Yenidoğanın kulağına uygun, küçük ve hafif bir şekillendirme sistemi kullanılıyor. Kulağın etrafına ve gerekli anatomik noktalara yerleştirilen modüller, anatomik kıvrımları hakikat durumda tutarak, kıkırdağa denetimli ve daima bir yönlendirme sağlıyor. Böylelikle kıkırdağın vakit içinde hedeflenen biçime ahenk göstermesi amaçlanıyor.” Uygulamada kesi ve dikiş bulunmazken, formül hiçbir halde ağrıya sebep olmuyor.  Dr. Tamer, “Amaç kulağı zorla bükmek yahut kıkırdağa ziyan vermek değil; doğal kıvrımları gerçek durumda tutmaktır. Tedavi bebeğin kulak yapısına nazaran doktor tarafından planlanır. Uygulama süresiyarım saat sürerken, tedavi mühleti ise hal bozukluğunun çeşidine nazaran genelde birkaç hafta sürer. Erken başlanan tedavide mühlet kısalabilir, muvaffakiyet oranı uygun hastalarda yüzde 90’a ulaşabilir. Lakin muvaffakiyet, form bozukluğunun tipine, tedavi yaşına ve uygulamanın nizamlı sürdürülmesine bağlıdır” diyor.

Ebeveynler kulağa biçim vermeye çalışmamalı!

Ameliyatsız usul; besbelli kepçe kulak görünümü, kulağın üst kısmının katlanması, kulak kenarındaki birtakım kıvrım bozuklukları ve uygun daralmış kulak deformitelerinde uygulanabiliyor. Lakin kulak dokusunun besbelli biçimde eksik olduğu yapısal anomalilerde tıpkı muvaffakiyet beklenmiyor. Bu sebeple her doğuştan kulak form bozukluğunun aparatla düzeltilebileceği düşünülmemeli; bebeğin yola uygun olup olmadığı doktor tarafından belirlenmeli. Tedavi sırasında aparatın bulunduğu bölgenin pak ve kuru tutulması, sistemin aile tarafından çıkarılmaması yahut yerinin değiştirilmemesi gerekiyor. Ciltte besbelli kızarıklık, yara, tahriş, şişlik ya da akıntı gelişirse tabibe başvurulması değer taşıyor. Sistemli denetimlerde hem kulağın aldığı hal hem de cildin durumu bedellendiriliyor ve gerektiğinde sistem tekrar ayarlanıyor. Konutta ölçüsüz bantlama yapılmaması gerektiği ihtarında bulunan Dr. Reyhan Tamer, sözlerini şöyle tamamlıyor: “Aileler kulağı bastırarak yahut farklı malzemeler kullanarak kendileri form vermeye çalışmamalı. Yanlışsız yaklaşım; biçim farklılığını erken fark etmek, işitmeyi kıymetlendirmek, sorunun tipini belirlemek ve uygun tedaviyi doktor takibinde, yanlışsız vakitte planlamaktır.”

Kulak kanalının kendi kendini temizleme yeteneğini büsbütün sekteye uğratan bu yanlış müdahale, kulağı savunmasız bırakıyor. Temizlemek hedefiyle yapılan bilinçsiz hareketler; kulak zarının delinmesi, şiddetli ağrılar ve kronikleşen tıkanıklıklar üzere önemli sıhhat meselelerini da beraberinde getiriyor.

Pek çok kişinin şahsî bakım rutininde vazgeçilmez gördüğü pamuklu kulak çubukları, kulak burun boğaz uzmanlarına nazaran büyük bir yanılgıdan ibaret. Kulağın içine sokulan bu çubuklar sanılanın bilakis hijyen sağlamadığı üzere, işitme sıhhatini riske atan son derece önemli sıhhat sıkıntılarına da davetiye çıkarıyor.

Halk arasında “kulak kiri” olarak bilinen buşon (serumen), aslında bedenin kulak sıhhatini korumak ismine ürettiği son derece özel bir savunma düzeneğidir. Toz, kir ve yabancı maddelerin kulak zarına ulaşmasını engelleyen bu salgı, antibakteriyel yapısıyla enfeksiyon riskini en aza indirir. Üstelik sağlıklı bir kulak kanalı, çiğneme ve konuşma üzere doğal çene hareketleriyle bu birikintiyi kendi kendine dışarı atabilecek eksiksiz bir çalışma sistemine sahiptir.

Kulak çubuğu kulağa sokulduğunda, kanal girişindeki salgının sırf küçük bir kısmı pamuğa yapışırken büyük bir kısmı çubuğun itici gücüyle direkt kulak zarına yanlışsız sıkışır. Vakitle zarın önünde birikerek sert bir tıkaca dönüşen bu katman; işitme kaybı, daima çınlama, kulakta dolgunluk hissi ve şiddetli ağrılara yol açar.

Pamuklu çubukların bilinçsizce kulağa sokulması, kulak kanalındaki son derece hassas cilt dokusunu kolaylıkla çizebilir ve micro-yırtıklar oluşturarak dış kulak yolu enfeksiyonlarına taban hazırlar. Çok daha önemli tehlike ise çubuğun derinlere itilmesi yahut ani bir refleksle hareketi sonucu kulak zarının delinmesi ve orta kulaktaki hassas yapıların kalıcı hasar görmesidir.

Uzmanlar, kulak kanalına hiçbir yabancı cismin sokulmaması gerektiği konusunda hemfikirdir. Sağlıklı bir kulak bakımı için banyo sonrasında sadece kulak kepçesini ve kulak arkasını yumuşak bir havluyla kurulamak kafidir. Kulakta tıkanıklık, ağrı yahut işitme kaybı yaşandığında ise konutta müdahale etmek yerine vakit kaybetmeden bir kulak burun boğaz uzmanına başvurulmalıdır.

Beşiktaş’ın yeni transferi Dusan Vlahovic için hazırlanan tanıtım sinemasında rol alan Hülya Avşar, çekimlerin kamera arkası manzaralarını sosyal medya hesabından paylaştı.

Ünlü sanatkarın 26 yaşındaki golcü için söylediği “Çok yakışıklı” sözleri kısa müddette gündem oldu.

BEŞİKTAŞ’TAN YILDIZ TRANSFERE ÖZEL TANITIM

Siyah-beyazlılar, Juventus’tan takımına kattığı Dusan Vlahovic için dikkat alımlı bir tanıtım filmi hazırladı.

Klipte Vlahovic’in yanı sıra Necip Uysal, Arda Saatçi, Berkay Ateş ve Hülya Avşar da yer aldı.

KAMERA ARKASINI PAYLAŞTI

Çekimlerin akabinde setten renkli kareleri yayınlayan Hülya Avşar, bu defa kamera arkası imajlarını takipçileriyle buluşturdu.

Neşeli anların yaşandığı çekimlerden manzaralar kısa müddette sosyal medyada ilgi gördü.

‘ÇOK YAKIŞIKLI’

Avşar, paylaşımına şu notu düştü: “Güldük, eğlendik, hoş bir çekim oldu. Bu da kamera arkamız. Bu arada bir şey söyleyeyim, çok yakışıklı”

Hazırlanması kolay

Sofralarda çoğunlukla meze olarak yer bulan humus, içeriğine yakından bakıldığında aslında çok daha fazlasını sunuyor. Folat ve B1 vitamininin yanı sıra manganez, bakır, magnezyum, fosfor, demir ve çinko üzere farklı mineralleri de bir arada sunan bu tanım, istikrarlı beslenmek isteyenler için güçlü bir alternatif oluşturuyor. Bilhassa yaz boyunca değişen beslenme alışkanlıklarının akabinde daha istikrarlı ve besleyici öğünlere dönmek isteyenler için humus, hazırlanmasının kolay olması ve farklı öğünlere uyarlanabilmesiyle de öne çıkıyor.

Pek çok yararı var

Beslenme Uzmanı Emine Uluçay, humusun besleyici kıymetinin farklı bileşenlerin bir araya gelmesinden kaynaklandığına dikkat çekerek şunları söylüyor: “Humusu sırf nohut ezmesi ya da sofraya eşlik eden bir meze olarak düşünmemek gerekiyor. Nohutun bitkisel protein ve lif içeriği; tahinin protein, doymamış yağ ve mineral zenginliği; zeytinyağının ise sağlıklı yağlarıyla bir araya geliyor. Böylelikle tek bir tanım içerisinde farklı besin öğelerini bir arada alabilmek mümkün oluyor. Lif ve protein içeriği tokluk hissine katkı sağlarken, lif birebir vakitte sindirim sisteminin olağan işleyişini destekliyor ve bağırsak mikrobiyotasının çeşitliliğinde kıymetli rol oynuyor.”

Kan şekerinin daha yavaş ve istikrarlı yükselmesine katkı sağlıyor

Uluçay, humusun sağladığı yararların tokluk ve sindirimle sonlu olmadığına dikkat çekiyor: “Nohutun düşük glisemik indeksi, humustaki lif, yağ ve proteinle bir araya geldiğinde kan şekerinin daha yavaş ve istikrarlı yükselmesine katkı sağlayabiliyor. Tıpkı bileşenler inflamasyonun azaltılmasına da takviye olabiliyor. Nohut ve zeytinyağından gelen lif ve sağlıklı yağlar da istikrarlı bir beslenme tertibinin değerli bir modülü. Besin pahası daha düşük, doymuş yağ yahut ek şeker içeriği yüksek sos ve atıştırmalıkların yerine tercih edildiğinde, humus genel beslenme kalitesinin yükselmesine yardımcı oluyor.”

Salata tabağından ana öğüne: Humusun çok yönlü kullanımı

Humus kahvaltıda ekmek üzerine sürülebiliyor; sandviçlere, salatalara ve bowl tanımlarına eklenebiliyor; çiğ sebzelerin yanında taban sos olarak tüketilebiliyor. Ayrıyeten; pancar, balkabağı, havuç, avokado ve aronya üzere farklı bitkisel besinler kullanılarak tanımın hem rengi ve lezzeti çeşitlendirilebiliyor hem de besin içeriği farklı bileşenlerle desteklenebiliyor. Farklı renklerdeki zerzevat ve meyveler ise tarife çeşitli polifenoller ve antioksidan bileşenler kazandırabiliyor.