‘Havale’ 9 yaşındaki Merve’yi hayattan kopardı: Anne-babalar havale sırasında ne yapmalı? Yanlışsız bilinen yanlışlar ve dahası…
METİN AKTAŞOĞLU / metin.aktasoglu@milliyet.com.tr – Siirt’in Baykan ilçesinde yaşayan 9 yaşındaki Merve Kınay, dün gece ailesinin Ziyaret beldesindeki meskeninde havale geçirmesi sonucu kaldırıldığı hastanede yapılan tüm müdahalelere karşın kurtarılamayarak hayatını kaybetti. Edinilen bilgilere nazaran, dün gece yarısı kötüleşen 9 yaşındaki kız çocuğu, ailesi tarafından Baykan Devlet Hastanesi’ne götürüldü. Burada yapılan birinci müdahalede havale geçirdiği bedellendirilen Merve’nin durumu ağırlaştı. Birinci müdahalelerin akabinde ambulansla Siirt Eğitim ve Araştırma Hastanesi’ne sevk edilen Merve Kınay, burada tabiplerin tüm müdahalelerine karşın kurtarılamayarak hayatını kaybetti. Merve Kınay’ın vefatı ailesi ve yakınlarını yasa boğdu.
Siirt’ten gelen acı haber akıllara böylesi sonuçlara sebep olabilen ‘havale’nin aslında ne olduğu ve havale anında neler yapılması gerektiği sorularını getirdi. Bunlar ve daha fazlasını Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Sevil Bilir, Milliyet.com.tr okuyucularına anlattı.
Tıp lisanında konvülsiyon ya da ateşle birlikte baş gösteriyorsa febril konvülsiyon olarak söz edilen havale, ekseriyetle ateşli hastalıklar, zehirlenmeler, baş yaralanmaları, menenjit, ensefalit üzere nörolojik sorunlar sebebiyle beyindeki olağandışı elektriksel aktiviteler sonucu gelişen, şuur kaybı, kas kasılmaları, nefes darlığı, denetim edilemeyen titreme yahut sıçramaların görüldüğü bir durum olarak genellikle ansızın ortaya çıkar ve birkaç dakika sürer. Ateşli havaleler, nöbetin özelliklerine, müddetine ve tekrarlama durumuna nazaran ele alınırken ailede ateşli havale hikayesi bulunması, hızlı ateş yükselmesi ve bilhassa üst teneffüs yolundaki viral enfeksiyonlar mümkünlüğü artırmakta. Beraberinde ateş görülmeden oluşan ve “soğuk havale” denen cins ise ekseriyetle nörolojik bir bozukluğun ya da epilepsinin belirtisi olabilir.
SAKİN KALMAK VE ÇOCUĞU YAN YATIRMAK HAYATİ
Doç. Dr. Sevil Bilir öncelikle ne kadar güç olsa da nöbet esnasında anne-babanın sakin kalması gerektiğinin altını çiziyor. “Ebeveynler öncelikle panik yapmamalı ve çocuğu inançlı bir yere yan yatırmalı” diyen Doç. Dr. Bilir havale nöbetinin ne kadar sürdüğünün takip edilmesi gerektiğini de hatırlatıyor:
“Ebeveynler çocuğu yan yatırarak hava yolunun açık kalmasını sağlamalı, etrafındaki sert yahut tehlikeli cisimleri uzaklaştırmalı ve havalenin başlama mühletini takip etmeli. Çocuğun ağzına mutlaka bir şey sokulmamalı, zorla tutulmaya yahut hareketleri engellenmeye çalışılmamalı. 5 dakikadan uzun süren, art arda tekrarlayan, teneffüs sorunu yahut şuurda düzelme olmayan nöbetlerde acil yardım çağrılmalıdır.”
Hem havale sebebinin gerçek belirlenmesi hem de sebebin ortaya çıkarılabilmesi için tesirli bir tedavi süreci kaide. Nöbetin çeşidine ve şiddetine nazaran havale belirtileri değişiklik gösterebilirken genel olarak bazen birkaçı bazen hepsi bir arada görülen belirtiler ise bilinç kaybı, denetim edilemeyen hareketler, kas spazmları, tek bir noktaya bakmak, ani his değişimleri, diş sıkma, ağızdan salya akması, olağandışı göz hareketleri, idrar kaçırmak, bağısak denetiminin kaybı, homurdanma formunda sesler çıkarmak formunda örneklendirilebiliyor.
Havale dendiğinde çoğumuzun aklına bunun bir bebeklik çağı hastalığı olduğu fikri geliyor. Lakin havale yalnızca bebeklik devrine mahsus değil. Doç. Dr. Sevil Bilir bu bağlamda “Özellikle 6 ay ile 6 yaş arasındaki çocuklarda ateşli havaleler daha sık görülüyor ve en sık 1–2 yaş civarında karşımıza çıkıyor. Bunun dışında nöbetler her yaşta görülebilir. Yaşa nazaran nöbetin sebebi ve kıymetlendirme hali değişebileceği için, bilhassa birinci kere geçirilen nöbet kesinlikle ciddiye alınmalı” yorumunu yapıyor.
‘ÇOCUĞU ZORLA TUTARAK NÖBETİ DURDURMAYA ÇALIŞMAK YANLIŞ’
Doç. Dr. Bilir bu noktada aileler tarafından gerçek sanılan yanlışlara da ışık tutuyor. “En tehlikeli yanlışlardan biri çocuğun ağzını açmak için kaşık, parmak yahut öteki bir cisim sokmak. Bu hem ağız ve diş yaralanmalarına hem de teneffüs yolunun tıkanmasına sebep olabiliyor” diyen Doç. Dr. Bilir, “Bir başka yanlış, çocuğu zorla tutarak nöbeti durdurmaya çalışmak. Ayrıyeten havale sırasında su içirmeye, ilaç yahut yiyecek vermeye çalışmak da gerçek değil” tabirlerini kullanırken şunları ekliyor:
“Bir başka değerli kusur bilhassa ateşli havale geçiren çocuklarda çocuğu soğuk su altına sokmak, çocuğu ıslatmak… Bunlar da yeniden yanlış tercihler olup çocuğun sirkülasyonunun daha da bozulmasına yol açabiliyor. Havale sırasında hedef nöbeti zorla durdurmak değil, çocuğun güvenliğini sağlamak.”
Bunların yanında Doç. Dr. Bilir’in vurguladığı bir öbür nokta da çocuğun daha evvel sağlıklı görünse dahi birdenbire havale yaşayabiliyor olması. “Daha evvel büsbütün sağlıklı görünen bir çocukta da birinci defa nöbet ortaya çıkabilir. Bilhassa şayet çocukta genetik bir yatkınlık varsa ateşli enfeksiyonlar sırasında ateşli havale görülebiliyor” biçiminde konuşan Doç. Dr. Bilir, “Ancak her nöbet ataşe bağlı değil; birinci sefer nöbet geçiren bir çocuğun kesinlikle doktor tarafından kıymetlendirilmesi gerek” diyor.
TEŞHİS VE TEDAVİ SÜRECİ
Havale teşhisinde hastanın tıbbi geçmişine ve aile hikayesine bakılırken nöbet esnasında gelişen fizikî belirtiler ele alınıyor, EEG ile beyinde oluşan elektriksel aktiviteler ölçülüyor MR ve bilgisayarlı tomografiye başvuruluyor ve kan testleri yapılıyor. Böylelikle ilaç tedavisi, metabolik dengesizlikleri düzenleyecek tedaviler ve beslenme planlamaları uygulanabiliyor.
Yeniden vurgulamak gerekirse uzmanlar tarafından birden fazla vakit birkaç dakikada son bulan ve hasar oluşturmayan havaleler her şartta tıbbi denetim gerektirirken 15 dakikadan uzun süren, bedenin tek bir tarafında kasılmalara sebep olan, 24 saat içinde birkaç kere tekrar eden ve 3 aydan küçük bebeklerde görülen havaleler tehlikeli olabiliyor. Bu durumlarda kalıcı beyin hasarları ve organ hasarları görülebileceği üzere Merve’nin acı kaybında olduğu üzere maalesef hayati riskler de ortaya çıkabiliyor.
Kaynak : Milliyet
