Mide kollayıcı suçsuz değil! Uzun vadeli ve denetimsiz kullanımına dikkat

Mide içeriğinin yemek borusuna yanlışsız geri kaçması ile ortaya çıkan gastroözofageal reflü, toplumda sık karşılaşılan sindirim sistemi problemlerinden biri. Vakit zaman görülen mide yanması her vakit bir hastalığın göstergesi olmayabilirken, yakınmaların sıklaşması, gece uykusunu etkilemesi yahut günlük hayatta daima ilaç kullanma ihtiyacı doğurması gastroözofageal reflü hastalığının araştırılmasını gerektirebiliyor. Gastroenteroloji Uzmanı Doç. Dr. Halil Genç, “Reflü yakınmalarının ilaçla azalması hastalar açısından rahatlatıcıdır. Fakat belirtilerin daima tekrarladığı durumlarda sadece şikayeti ortadan kaldırmaya odaklanmak kâfi olmayabilir. Yakınmaların sebep devam ettiğinin ve tedavinin hala gerekli olup olmadığının kıymetlendirilmesi önemlidir” diyor.

Reflünün tek belirtisi mide yanması değildir

Reflü denildiğinde birinci akla gelen yakınma göğüs kemiğinin arkasında hissedilen yanma olsa da hastalığın belirtileri bununla sonlu değil. Ağza mide içeriğinin gelmesi, ekşime hissi ve göğüs bölgesinde rahatsızlık daha tipik belirtiler arasında yer alırken birtakım hastalarda farklı yakınmalar da tabloya eşlik edebiliyor. Kronik öksürük, boğazda rahatsızlık hissi yahut ses kısıklığı üzere şikâyetler reflü ile alakalı olabilse de bu belirtilerin farklı hastalıklarda da görülebileceğini vurgulayan Doç. Dr. Halil Genç, “Özellikle mide yanması dışındaki belirtilerde direkt reflü sonucuna varmak yanlışsız değildir. Hastanın yakınmaları bir bütün olarak değerlendirilmeli ve gerektiğinde öteki muhtemel sebepler de araştırılmalıdır” tabirlerini kullanıyor.

Mide fıtığı reflüyle birlikte görülebilir

Reflünün ortaya çıkışında ömür üslubundan anatomik özelliklere kadar pek çok faktör rol oynayabilir. Fazla kilo, sigara kullanımı, birtakım beslenme alışkanlıkları ve kullanılan kimi ilaçların yanı sıra mide fıtığı da reflü gelişimini kolaylaştırabilen faktörler arasında bulunuyor. Tıpta “hiatal herni” olarak isimlendirilen mide fıtığında midenin bir kısmı diyaframdaki açıklıktan göğüs boşluğuna gerçek yer değiştirebiliyor. Bu anatomik değişiklik, mide ile yemek borusu arasındaki bariyer sisteminin fonksiyonunu etkileyerek kimi bireylerde reflünün ortaya çıkmasını kolaylaştırabiliyor. Lakin mide fıtığının saptanması tek başına reflünün şiddetini yahut uygulanacak tedaviyi belirlemiyor. Kişinin yakınmaları, muayene bulguları ve gerekli görülen tetkiklerin birlikte kıymetlendirilmesi gerekiyor.

Uzun müddet devam eden reflü önemsenmeli

Yemek borusunun iç yüzeyi, midenin tersine asitle uzun periyodik temasa karşı birebir gözetici yapıya sahip değil. Bu sebeple mide içeriğinin sık ve uzun mühlet yemek borusuna ulaşması kimi hastalarda yemek borusunda inflamasyon ve hasara sebep olabilir. Uzun periyodik gastroözofageal reflü hastalığının kimi şahıslarda özofajit, yemek borusunda darlık üzere komplikasyonlarla alakalı olabileceğini belirten Doç. Dr. Halil Genç, kronik reflü ile temaslı olarak gelişebilen Barrett özofagusuna da dikkat çekiyor. Barrett özofagusunda yemek borusunun alt kısmını döşeyen hücrelerde değişiklik meydana geliyor. Bu durum yemek borusu kanserinin muhakkak bir tipi açısından risk artışıyla bağlantılı olsa da her reflü hastasında Barrett özofagusu gelişmediği üzere, Barrett özofagusu bulunan her bireyde de kanser gelişmiyor. Bu ayrım, hastalarda gereksiz telaş oluşturmamak açısından kıymet taşıyor.

“Mide koruyucu” ilaçlar ne kadar müddet kullanılmalı?

Halk arasında “mide koruyucu” olarak bilinen proton pompa inhibitörleri, mide asidinin azaltılmasını sağlayan ve reflü dahil farklı sindirim sistemi hastalıklarında kullanılan ilaçlar arasında yer alıyor. Uygun hastalarda ve gerçek endikasyonla kullanıldığında tedavide değerli bir yere sahipler. Sorun ise ilacın varlığından çok, hangi sebeple ve ne kadar mühlet kullanıldığının bilinmemesi durumunda ortaya çıkıyor. Doç. Dr. Halil Genç, bu bahiste toplumda iki farklı yanlış yaklaşım görülebildiğini belirterek şu bilgileri veriyor: “Bir tarafta mide yanması olduğunda rastgele bir kıymetlendirme yapılmadan uzun müddet ilaç kullanan şahıslar, öteki tarafta ise uzun vadeli kullanımın mümkün tesirlerinden endişelenerek tabip tarafından verilen tedaviyi kendi kararıyla bırakan hastalar bulunuyor. Her iki yaklaşım da gerçek değil. Bu ilaçlara hakikaten gereksinim olup olmadığı, dozun azaltılıp azaltılamayacağı yahut tedavinin devam etmesinin gerekip gerekmediği hastanın durumuna nazaran değerlendirilmelidir.”

Uzun periyodik asit baskılayıcı tedaviler hakkında vitamin ve mineral eksikliklerinden kemik sıhhatine kadar farklı bahisler gündeme gelebiliyor. Lakin bu mümkün bağlantılar, ilacı kullanan herkeste tıpkı problemlerin gelişeceği manasına gelmiyor. Tedavinin faydası ve mümkün riskleri hastanın yaşı, mevcut hastalıkları, kullandığı öbür ilaçlar ve tedavi ihtiyacı dikkate alınarak doktor tarafından değerlendirilmelidir.

İlacı bırakınca şikayetlerin tekrarlanması ne manaya geliyor?

Uzun müddettir asit baskılayıcı ilaç kullanan kimi bireylerde tedavi kesildiğinde mide asidi üretiminde süreksiz artış ve buna bağlı yakınmalar görülebiliyor. Bu sebeple ilacın bırakılmasının akabinde mide yanmasının ortaya çıkması her vakit hastalığın ağırlaştığı manasına gelmeyebiliyor. Öteki taraftan belirtilerin daima tekrarlaması, kişinin hakikaten devam eden bir reflü hastalığı bulunup bulunmadığının değerlendirilmesini de gerekli kılabiliyor. Bu sebeple uzun müddettir kullanılan bir ilacın doktor görüşü alınmadan birdenbire kesilmesi, dozunun değiştirilmesi yahut tekrar başlanması yerine tedavi planının şahsa nazaran gözden geçirilmesi ehemmiyet taşıyor.

Bazı belirtiler daha detaylı kıymetlendirme gerektiriyor

Her mide yanması yakınmasında endoskopi yapılması gerekmiyor. Hastanın yaşı, şikâyetlerinin özellikleri, tedaviye verdiği karşılık ve eşlik eden bulgular kıymetlendirilerek hangi incelemelerin gerekli olduğuna karar veriliyor. Bununla birlikte yutma zahmeti, yutarken ağrı, açıklanamayan kilo kaybı, tekrarlayan kusma, kansızlık yahut sindirim sistemi kanamasını düşündüren bulguların varlığında tıbbi değerlendirmenin geciktirilmemesi kıymet taşıyor. Doç. Dr. Halil Genç, “Mide yanmasını sırf ortadan kaldırılması gereken bir şikâyet olarak görmek yerine, sebep ortaya çıktığını anlamaya çalışmak gerekir. Her reflü hastasının sebebi, hastalık seyri ve tedavi muhtaçlığı birebir değildir. Bu sebeple uzun müddettir devam eden yahut sık tekrarlayan yakınmalarda kişinin kendi kendine ilaç kullanması yerine uygun gastroenterolojik değerlendirmeden geçmesi önemlidir” diyerek kelamlarını tamamlıyor.