Derin uyku, beynin gece vardiyası! Uykusuzluk kanser riskini artırıyor mu?

ASCO (Amerikan Klinik Onkoloji Derneği)’nin yürüttüğü çalışmaya dair açıklanan son datalar, çağdaş hayatın getirdiği uyku düzensizliklerinin (mavi ışık, gece mesaileri, stres) bu artışta majör bir tetikleyici olabileceğini gösteriyor. Sonuçları değerlendiren Nöroloji Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Daryuş Heydari, kaliteli uykunun sadece dinlenmek manasına gelmediğini belirterek şunları söyledi: “Bilimsel datalar artık uykunun hücresel seviyede çalışan doğal bir tamir düzeneği olduğunu gösteriyor. Bilhassa derin uyku sırasında beyin, gün boyunca biriken ziyanlı atıkları temizliyor ve bağışıklık sisteminin sağlıklı çalışmasına katkı sağlıyor.

“Derin uyku, beynin gece vardiyasıdır”

Dr. Öğr. Üyesi Heydari, 2012 yılında Rochester Üniversitesi araştırmacıları tarafından tanımlanan Glimfatik Sistem’in sadece derin uyku sırasında tam kapasiteyle çalıştığını belirterek şu bilgileri verdi: “Derin uyku sırasında beyin hücreleri küçülür, hücreler arasındaki boşluk genişler ve beyin omurilik sıvısı bu alanlardan geçerek gün içinde biriken toksik atıkları temizler. Bu süreç, beynin adeta her gece kendini yıkaması demek. Beyin gereğince temizlenemediğinde ise beta-amiloid üzere toksik proteinler birikmeye başlar. Bu durum uzun vadede Alzheimer, Parkinson ve demans üzere nörodejeneratif hastalıkların riskini artırabilir. Tıpkı vakitte hücresel gerilim yükselir, bağışıklık sistemi zayıflar ve bedenin kanserli hücreleri erken devirde tanıyıp yok etmesini sağlayan immün nezaret düzeneği da olumsuz etkilenebilir. ASCO’da paylaşılan bulgular da bu mümkün alakaya dikkat çekiyor.”

Dr. Öğr. Üyesi Heydari’ye göre yetişkinlerde ülkü uyku müddeti 7-9 saat olsa da, sadece müddet kâfi değil. Asıl değerli olan kesintisiz ve kaliteli uyku. Hücresel yenilenme ve bağışıklık sisteminin en aktif çalıştığı periyot derin uyku evresi. Gece boyunca sık sık bölünen bir uyku, kâfi müddet uyunmuş olsa bile bu kollayıcı süreçleri sekteye uğratabilir. Bilhassa saat 23.00-03.00 arasında melatonin salgısı en yüksek düzeye ulaşıyor. Bu saatlerde uykuda olmak, sağlıklı uyku sistemi açısından epeyce değerli.

Uykusuzluk büsbütün tedavi edilebilir mi?

Uyku bozukluklarının teşhisinde birinci adım ayrıntılı bir hasta kıssası (uyku günlüğü) almak. Altında yatan fizikî bir sebep (örneğin, uyku apnesi) kuşkusu varsa hasta uyku testi laboratuvarında bir gece konuk edilir. Bu yolla hastanın beyin dalgaları, teneffüs ve kalp ritmi incelenir. Bilişsel davranışçı terapide, uykuya dair olumsuz niyet ve alışkanlıkları değiştirmek hedeflenir. Medikal tedavide ise, doktor kontrolünde kısa süreli uyku ilaçları yahut destekleri kullanılabilir.

Kansere karşı hami sistemler “derin uyku” evresinde aktif

Eğer uyku bozukluğu yapısal bir hastalıktan çok hayat usulü, gerilim yahut berbat uyku hijyeninden kaynaklanıyorsa, gerçek yaklaşımlarla büsbütün iyileştirilebilir. Yetişkin bir insan için ülkü uyku mühleti ortalama 7 ilâ 9 saat arasıdır. Hücresel yenilenme ve kansere karşı kollayıcı düzenekler bilhassa derin uyku evresinde etkinleşiyor. Gece sık sık bölünmeyen, blok halinde uyunan uyku kalitelidir. Saat 23.00 ile 03.00 arası, melatonin hormonunun en tepe yaptığı saatlerdir. Bu saatlerde uykuda olmak kritik değere sahip. Dr. Öğr. Üyesi Daryuş Heydari’nin son olarak sağlıklı bir uyku tertibi için 4 teklifte bulunuyor:

-Ritim Oluşturun: Hafta sonu dâhil her gün birebir saatte yatıp tıpkı saatte uyanmaya ihtimam gösterin. 

-Dijital Detoks Yapın: Uykudan en az 1 saat evvel tüm ekranlarla (telefon, TV, bilgisayar) bağınızı koparın.

-Karanlık ve Serin Yerleri Tercih Edin: Melatonin yalnızca zifiri karanlıkta salgılanır. Yatak odanızda hiç ışık (gece lambası yahut aygıt ışığı dâhil) olmamasına dikkat edin. Ayrıyeten oda sıcaklığının yaklaşık 18-20°C olması uykuya geçişi kolaylaştırır.

-Sınır Koyun: Öğleden sonra (saat 14:00-15:00’ten sonra) kafein tüketimini kesin.