‘Tanker savaşları’ geri mi dönüyor? Dünya bu sineması 40 yıl evvel de gördü! Yer de aktörler de benzeri

Derleyen: Oğuzcan Atış / Milliyet.com.tr – Trump’ın geçtiğimiz günlerde ABD donanmasına İran’a yönelik abluka buyruğu vermesinin akabinde 13 Nisan Pazartesi prestijiyle ABD ordusunun İran’a yönelik deniz ablukası resmi olarak başladı. Donanma, bu kapsamda ticari gemilerin İran limanlarına giriş yahut çıkışını engelleyeceğini açıkladı. ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM), ablukanın “tüm ulusların gemilerine karşı tarafsız bir formda uygulanacağını”, boğazın her iki tarafındaki İran limanlarını kapsayacağını lakin Hürmüz Boğazı’ndan geçen transit sivil trafiğin (İran dışı limanlar için) açık tutulacağını belirtti. Uzmanlara nazaran, ABD donanmasının elinde ablukayı delmeye çalışacak gemilere karşı botlar ya da helikopterler vasıtasıyla müdahale etme seçenekleri bulunuyor. Bu durum sebebiyle oluşabilecek çatışma ihtimalinin bölgede 1980’li yıllarda yaşanan tanker savaşının gibisi bir sürece evrilmesinden tasa ediliyor. 

ABD ordusu, Hürmüz Boğazı ve etrafında mayın temizleme hazırlıklarının tamamlandığını açıkladı

ABD ordusunun daha evvel bir ülkeye yönelik deniz ablukası uyguladığı birden fazla örnek bulunuyor. Bunlar ortasında en bilinenlerden birisi Ekim 1962’de, Lider John F. Kennedy’nin buyruğuyla Küba’ya yönelik uygulanan abluka. Sovyetler Birliği’nin ABD’ye çok yakın olan bu ada ülkesine nükleer silahlar yerleştirmesinin akabinde uygulamaya alınan abluka, Washington ve Moskova’nın mutabakatıyla sona ermişti. ABD donanması, 1991 yılındaki Körfez Savaşı’nın akabinde 2003 yılındaki Irak işgaline kadar Irak’tan çıkan petrolü taşıyan tankerleri de sık sık denetim etmişti. ABD’nin bu mevzuda attığı son adımlardan birisi de Venezuela’ya yönelik olmuştu ve ülkeden çıkış yapmaya çalışan deniz araçları havadan amaç alınmış, petrol tankerlerine ise el konulmuştu.

BİRİNCİ TANKER SAVAŞLARI 

Tanker savaşları olarak isimlendirilen süreç, yakın tarihin en kanlı çatışmalarına mesken sahipliği eden Irak-İran savaşı devrinde gerçekleşti. Bu süreç, Saddam Hüseyin yönetimindeki Irak ile Ayetullah Ruhullah Humeyni yönetimindeki İran ortasında 1980-1988 yılları ortasında yaşandı ve İkinci Dünya Savaşı’ndan sonraki süreçte ticari gemilere yönelik en uzun vadeli ve sert taarruzlar gerçekleşti. 1980 yılında başlayan Irak-İran savaşında 1984 yılına gelindiğinde cephe kilitlenmişti. Irak lideri Saddam Hüseyin, kilidi açmanın yolunun İran’ın petrol satışını sekteye uğratmak olduğunu düşünerek Basra Körfezi’ndeki İran tankerlerini maksat almaya başladı. Bu kapsamda, halihazırda mevcut gelişmelerin akabinde da sık sık gündeme gelen Hark Adası ve etrafı Irak tarafından sık sık bombalandı. İran ise buna karşılık, üçüncü taraf ülkelere ilişkin gemiler de dahil olmak üzere Irak’la irtibatlı ticari gemilere yönelik ataklara başladı. Karşılıklı hücumlar sonucunda 400’den fazla sivil denizci hayatını kaybetmişti. 

İran’ın arka arda gerçekleştirdiği hücumların akabinde kısa mühlet sonra Basra Körfezi’ndeki seyir güvenliği tıpkı bugünlerde olduğu üzere önemli bir sorun haline geldi. 1986 yılına kadar şiddetini giderek artıran hücumların akabinde Kasım 1986’da, kendi bayrağı altında hizmet veren gemilerinin vurulmasının önüne geçemeyen ve bu duruma karşı çaresiz hisseden Kuveyt, memleketler arası toplumdan yardım istedi. 

Kuveyt’in yardım davetine ilk etapta Sovyetler Birliği karşılık verdi. Bu niyetle Kuveyt’e ait gemilere Sovyetler Birliği bayrağı çekildi ve Basra Körfezi’nde inançlı bir biçimde hareket etmesi sağlandı. Lakin ABD, en büyük rakibinin Orta Doğu bölgesinde attığı bu adımdan rahatsız olmuştu. Bu niyetle ABD de Kuveyt gemilerini korumak için birebir usulü uygulamaya aldı. ABD, Sovyet tesirini sınırlamak maksadıyla Kuveyt’in kalan tankerlerini Amerikan bayrağı altına aldı ve gemilere Basra Körfezi’nde savaş gemileriyle muhafaza sağlamaya başladı. 1987 yazına gelindiğinde, ABD Donanması ve Kıyı Güvenlik gemileri, eski Kuveyt tankerlerine eşlik etmek üzere Körfez’e ağır bir halde konuşlanmıştı. Lakin savaş gemilerinin ne kadar riskli bir alana girdiklerinin anlaşılması çok uzun sürmeyecekti.

ABD GEMİSİ IRAK UÇAKLARI TARAFINDAN VURULDU 

ABD savaş gemilerinin Basra Körfezi’ne girmesinin akabinde zati halihazırda bir çatışma alanı olan körfezdeki tansiyon daha da arttı. 17 Mayıs 1987 akşamı, Irak uçakları, daha sonra yapılan açıklamaya nazaran ABD savaş gemisini İran amacıyla karıştırdı ve iki Exocet gemisavar füzesiyle USS Stark fırkateynini hedef aldı. Yaşanan olay sonucunda mürettebat uzun süren uğraşlar sonucu gemiyi batmaktan kurtarmış olsa da 37 ABD askeri hayatını kaybetti. Irak, olayın akabinde ABD’den özür diledi. 

USS Stark, Irak uçakları tarafından maksat alındı ve ağır hasar aldı

14 Nisan 1988’de, ABD bayrağı altındaki Kuveyt tankerlerine eskortluk misyonundan dönen USS Samuel B. Roberts fırkateyni, Basra Körfezi’nde İran tarafından döşenen bir mayına çarptı. Yaşanan olayda gemi ağır hasar alsa da kurtulmayı başardı. Lakin bu durum ABD ve İran’ı büyük bir çatışmanın eşiğine getirdi. İran tarafından döşenen mayının USS Samuel B. Roberts fırkateynine ağır hasar vermesinin akabinde dört gün sonra; ABD, Körfez’deki İran petrol platformlarına yönelik atakları da içeren ve İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra ABD’nin girdiği en büyük deniz savaşı olan “Peygamber Devesi Operasyonu”nu başlattı. ABD ordusunun İran’ı gaye alması yaklaşık 12 saat sürdü ve bu mühlet içinde İran’a ilişkin donanma varlıkları ve birtakım petrol tesisleri önemli hasar aldı. 3 Temmuz 1988’de ABD donanmasına ilişkin bir savaş gemisi “yanlışlıkla” İran Hava Yolları’na ilişkin bir uçağı düşürdü ve 290 kişinin vefatına sebep oldu. Basra Körfezi’ndeki tanker savaşları, 1988 yılında Irak-İran savaşının sonlanmasının akabinde sona erdi ve körfez bölgesindeki seyir güvenliği 2026 yılındaki mevcut krize kadar bu derece büyük bir tehditle karşılaşmadı. 

Tanker savaşlarının üzerinden yaklaşık 40 yıl geçtikten sonra Basra Körfezi halihazırda yeniden bir mayın tehlikesiyle karşı karşıya. ABD ve İsrail’in İran’ı maksat alan taarruzlarının akabinde Hürmüz Boğazı’nı kapatan Tahran’ın körfeze mayın döşediğine inanılıyor. Halihazırda İran’a karşı deniz ablukasına başlayan ABD’nin bu duruma karşı tedbir olarak bölgede bulunan muhtemel mayınları temizleyebilmek ismine en az 3 savaş gemisi görevlendirdiği biliniyor. ABD Merkez Komutanlığı CENTCOM’un, 11 Nisan 2026’da yaptığı basın açıklamasında, hususa ait “CENTCOM güçleri, Hürmüz Boğazı’ndaki mayınları temizleme çalışmalarını başlatmak için hazırlıklara başladı” sözlerinin kullanıldığı biliniyor. Bölgedeki durumun nasıl ilerleyeceğini ise vakit gösterecek.

Kaynak : Milliyet