Komşusunun önüne 15 metre duvar ördü! Atatürk’ün arkadaşları da o binadaydı, 96 yıldır ayakta
Derleyen: Betül Yasemin Kökbek / Milliyet.com.tr- İstanbul’un esaslı semtlerinden Teşvikiye’de yer alan Teşvikiye Palas, son periyotta yürütülen onarım çalışmalarıyla birlikte sadece mimari istikametiyle değil, geçmişine dair anlatılan çarpıcı kıssalarla de yine gündeme geldi. Yapı etrafında şekillenen tartışmalar, hem onarımın niteliğini hem de binanın tarihine dair aktarılan komşuluk çatışmasını kamuoyunun odağına taşıdı. Daha evvel çok az kişinin duyduğu bu öykü ‘Böyle komşu olur mu?’ dedirtecek cinsten.
Takvimler 1930’lu yılları gösteriyordu. Abdülkadir Bey tarafından inşa edilen Teşvikiye Palas periyodun seçkin apartmanlarından biriydi. Birebir periyotta bitişik parseli satın alan kuyumcu Sait Bey’in, kendi apartmanını yola sıfır formda inşa ettirmesiyle birlikte iki yapı ortasında mimari bir tansiyon çıktı. Yeni binanın pencerelerinin Teşvikiye Palas’ın içini görebilecek formda konumlanması ise tartışmanın fitilini ateşledi. Teze göre Abdülkadir Bey, komşusunu tekraren uyararak bu durumun mahremiyet ve kent estetiği açısından sorun yarattığını tabir etti. Ancak yapılan ikazların sonuçsuz kalması üzerine süreç noterden gönderilen ihtarnamelere ve türel teşebbüslere kadar uzandı.
İki komşu ortasında tansiyon güzelce tırmandı ve işler içinden çıkılamaz bir hale ulaştı. Taraflar ortasındaki uyuşmazlığın büyümesi üzerine Abdülkadir Bey kimsenin aklına bile gelmeyecek bir atılım ile Sait Bey’in apartmanının pencerelerini kapatacak biçimde yaklaşık 15 metre yüksekliğinde ince bir duvar yaptırdı. Bu duvar hem ışığı hem de görüş açısını keserek yapılar ortasındaki alakayı büsbütün koparacak cinstendi. Abdülkadir Bey’in bu atılımının akabinde ikisi ortasındaki tansiyon o periyot mahkemelere ve gazetelere yansıdı fakat tüm teşebbüslere karşın duvar yıkılamadı. Bu hadise, mimarlık tarihinde sıkça ‘komşunun görünümünü koruma’ ve ‘şehir estetiği’ tartışmalarına örnek olarak gösterilen olaylar ortasında anılmaya başlandı.
ŞEHİR ADABI TARTIŞMASI!
Hikâyenin en çok öne çıkan taraflarından biri, sadece bir mülkiyet uyuşmazlığı değil, birebir vakitte devrin kent ömrüne dair bir ‘komşuluk adabı’ tartışması olması. Uzmanlar, bu cins olayların İstanbul’un çok katmanlı yapı kültürünü anlamak açısından değerli birer örnek oluşturduğunu düşünüyor. Teşvikiye Palas’ın bu tarafıyla sadece bir apartman değil, tıpkı vakitte kent hayatının toplumsal tansiyonlarını yansıtan bir hafıza yeri olduğu tabir ediliyor. Yapının geçmişinde sırf mimari değil, birebir vakitte değerli isimlerin de yer aldığı aktarılıyor. Rivayetlere nazaran, Teşvikiye Palas’ta Behiç Erkin üzere periyodun kıymetli devlet insanlarının bulunduğu, Mustafa Kemal Atatürk’ün sınıf arkadaşlarından ve eski Bayındırlık Bakanı olarak anıldığı belirtiliyor.
İsmet İnönü’nün de bu apartmandaki bir daireyi vakit zaman ziyaret ettiği tarafında anlatımlar bulunuyor. Bu ziyaretlerin, devrin siyasi ve toplumsal etraflarının tıpkı ömür alanlarında kesiştiğine işaret ettiği tabir ediliyor. Bir öteki dikkat cazip rivayet ise, Behiç Erkin’in Fransa’daki misyon yıllarında birçok kişinin hayatının kurtarılmasına aracılık ettiği tarafındaki anlatılara dayanıyor. Bu argümanlar, tarihi kaynaklarda farklı yorumlara açık olmakla birlikte, apartmanın öyküsüne eklenen kıymetli anlatılar ortasında yer alıyor. Ayrıyeten Türkiye’nin bağlantı ve halkla alakalar alanındaki öncü isimlerinden Betül Mardin’in de uzun yıllar bu yapıyla ilişkilendirildiği ve apartmanın kıymetli sakinleri ortasında gösterildiği tabir ediliyor.
Günümüzde Teşvikiye Palas’ta yürütülen onarım çalışmaları, sadece fizikî yenileme değil, birebir vakitte bu tarihi anlatıların nasıl korunacağı sorusunu da beraberinde getirdi. Uzmanlar, yapının hem mimari hem de sosyokültürel hafızasının birlikte ele alınması gerektiğini vurguluyor. Bilhassa komşular ortasındaki duvar kıssası, İstanbul’da mülkiyet, mahremiyet ve kent estetiği ortasındaki hassas istikrarın sembolü olarak tekrar tartışılıyor.
Teşvikiye Palas, bugün sırf bir yapı olarak değil; mimari müdahalelerin, komşuluk ilgilerinin ve kent ömrünün kesiştiği çok katmanlı bir anlatı olarak öne çıkıyor. Onarım süreci devam ederken, hem yapının fizikî geleceği hem de bu çeşit tarihi kıssaların nasıl korunacağı sorusu değerini müdafaayı sürdürüyor. İstanbul’un değişen silüeti içinde Teşvikiye Palas, geçmişten bugüne uzanan tartışmalarıyla kent hafızasında özel bir yer tutmaya devam ediyor.
Kaynak : Milliyet
