Ankara Etlik Şehir Hastanesi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ), Kanada Toronto Üniversitesi ve Katar Doha Üniversitesi’nin iş birliğiyle, göğüs kanseri taramalarında bireye özel risk değerlendirmesi yapılmasını sağlayan yapay zeka dayanaklı model geliştirildi. Kanada Toronto Üniversitesi İstatistik Bilimleri Bölümü’nden Dr. Furkan Danışman, Katar Doha Üniversitesi Matematik ve İstatistik Bölümü’nden Dr. Zarina Oflaz, ODTÜ İstatistik Bölümü’nden Prof. Dr. Zeynep Kalaylıoğlu, Ankara Etlik Şehir Hastanesi Onkoloji Hastanesi Başhekimi ve Genel Cerrahi Uzmanı Prof. Dr. Lütfi Doğan ile Cerrahi Onkoloji Kliniği’nden Dr. Mahmut Onur Kültüroğlu’nun yer aldığı çalışmada, 10 yıl boyunca 616 bayan takip edildi. Çalışmada, ortalama risk kümesinde olmayan, şikayeti, aile hikayesi yahut göğüs dokusunda daha evvel saptanmış ve takip gerektiren lezyonları bulunan, bu sebeple toplumsal tarama programları dışında ikinci ve üçüncü basamak sıhhat kuruluşlarında daha sık aralıklarla takip edilen bayanların mamografileri değerlendirildi. En az 5 mamografi manzarası bulunan ve bu imajları 2 yıldan daha kısa aralıklarla çekilen bayanların 6-10 yıllık mamografik yoğunluk değişimleri yapay zeka aracılığıyla geriye dönük olarak tahlil edilirken; yaş, menopoz durumu, aile hikayesi, doğum sayısı, emzirme durumu ve beden kitle indeksi üzere şahsî özellikler de değerlendirmeye dahil edildi. Çalışmada kullanılan yapay zeka dayanaklı ‘latent progresyon’ modeli, mamografide yoğun göğüs dokusunun küçük tümörleri gizleme tesirini gerçek kanser riskinden ayırarak, vakit içerisinde göğüs dokusunda meydana gelen değişimleri takip etti ve geçmiş imajlardan elde ettiği datalarla yeni mamografileri karşılaştırdı. Böylelikle düşük riskli bayanların gereksiz yere sık aralıklarla taranmasının önüne geçilmesi, daha yüksek riskli bayanların ise daha erken aralıklarla kıymetlendirilmesi, gerekli durumlarda hami ilaç tedavisi yahut önleyici cerrahi üzere seçeneklerin gündeme alınabilmesi amaçlanıyor.

‘BAZI KİTLELER KOLAY SAKLANIYOR’

Ankara Etlik Şehir Hastanesi Onkoloji Hastanesi Başhekimi ve Genel Cerrahi Uzmanı Prof. Dr. Lütfi Doğan, çalışma hakkında yaptığı açıklamada, “Ülkemizde KETEM’lerimizde toplumsal tarama programımız var. Bu, ortalama riske sahip ve rastgele bir şikayeti olmayan tüm bayanların, 60 yaşından başlayarak ve 2 yılda bir yaptırdıkları toplumsal tarama programı. Lakin toplumsal tarama dışında, daha yüksek riske sahip, örneğin kuvvetli aile hikayesi olan bayanlar ya da şikayeti olan bayanları, göğüste kitle sebebiyle daha evvel biyopsi yapılmış takibi alınmış lezyonları olan bayanları da biz toplumsal taramanın dışında tutuyoruz. Onları 2 ve 3’üncü basamak sıhhat tesislerinde daha kısa aralıklarla yaptığımız tetkiklerle takip ediyoruz. Buna da ‘fırsatçı tarama’ ismi veriyoruz. Burada fırsatçı taramalardaki kıymetli meselelerimizden bir tanesi bayanların göğsündeki morfolojik yapıları sebebiyle kimi kitlelerin kolay saklanabiliyor olmasıydı. Bu takipleri nasıl yapacağımıza dair elimizde net bir bilimsel data olmamasıydı. Günümüzde yapay zeka tıpta da pek çok alanda tetkiklere yardımcı olur bir duruma geldi” sözlerini kullandı.

‘KİŞİYE ÖZEL TARAMA PROGRAMLARI GELİŞTİREBİLECEK’

Prof. Dr. Doğan, 10 yıl evvel bir çalışma başlattıklarını anlatarak, “Fırsatçı tarama gereken şikayeti olan ya da riski daha yüksek olan 2 ve 3’üncü basamakta taradığımız bayanların, 10 yıl evvelki sinemalarını bir yapay zeka programına yüklemeye başladık. Bu program Kanada Toronto Üniversitesi ve Katar’da Doha Üniversitesi tarafından geliştirildi. Birebir vakitte projeye ODTÜ İstatistik Bölümü dahil oldu. Bu 10 yıl boyunca en az 5 tane mamografi filmi çekilen ve 2 yıldan daha az dönemlerde olmak üzere 616 bayan dahil edildi. Bu yapay zeka programı 10 yıl boyunca sinemalardaki bayanların kendi dokularındaki morfolojik değişiklikleri takip etti. Oradan gelen datalarla de ODTÜ yeni bir istatistik model geliştirdi. Bu model kişinin aile hikayesi, menopoz, yaş, doğum sayısı, emzirme durumu üzere faktörleri de göz önüne alarak bize hangi dönemlerle ve hangi sistemlerle tarama yapmamız gerektiği konusunda net bilgiler verdi. Bu manada da biz evvelce tüm bayanları şayet kuşkulu bir şey bulmazsak yılda bir mamografiye çağırıyorduk. Bu herkes için standarttı. Bu model artık bireye özel tarama programları geliştirebilecek. Ne vakit gelmesi gerektiğini hangi sinemalarla devam etmesi gerektiğini bize söyleyecek. Bu manada biz klinisyenlere yardımcı olacak” diye konuştu.

‘ÇOK KÜÇÜK KİTLELERİ ERKEN YAKALAMADA YARDIMCI OLUYOR’

Normal kurallarda bayanlarda menopozla birlikte göğsün glandüler yapısının azalmasını ve yağ dokusu ile yer değiştirmesini beklediklerini tabir eden Prof. Dr. Doğan, “Ama bu her bayanda birebir olmuyor. Genetik özellikler, hormonal özellikler, doğum sayısı, emzirme sayısı buna etkiliyor. Kimi bayanlar menopoza girse bile glandüler yapıları başka bayanlar kadar süratle yok olmuyor. Bunun başlı başına bir göğüs kanseri risk faktörü olduğunu gördük. Tıpkı vakitte bu özellikteki bayanların mamografik taramalarında da sorun olduğunu gördük. İşte bu model, bu sorunu çözmeye yönelik planlandı. Bir bayanın toplumsal tarama dışında şikayeti var, risk faktörleri var, aile hikayesi var ve doktora başvurdu. Birinci muayenesini oldu ve birinci mamografi sinemasını çekildi. Bu modele bu sinemalar hastanın özellikleriyle birlikte yükleniyor. Ondan sonra gelen her sinema tekrar bu modele yükleniyor. Model yapay zeka aracılığıyla buradaki yıllar içerisindeki morfolojik değişiklikleri takip ediyor. Çalışmada, yapay zekanın bize verdiği risk oranı ve verdiği takip protokolüne sadık kalındı.10 yıl takip edildiğinde 616 bayanın kaçının sahiden kanser geliştirdiği, kaçının geliştirmediği uzun takip müddetleriyle verildi. Göğüs dokusu çok dens bayanlarda, (memede yağ dokusundan çok süt bezleri ve bağ dokusunun fazla ve yoğun olması) mamografi ile yaptığımız takiplerde çok küçük kitlelerin gizlenme riski var. Model, o dokudaki değişikliği geçmişe dönük hafızası ile eşleştirip de değişikliği yakalayabildiğinde çok küçük kitleleri yakalama üzere bir imkan da bize sunuyor. Yalnızca risk ya da tarama dönemi vermiyor. Birebir vakitte çok küçük kitleleri daha erken yakalamak konusunda bize yardımcı oluyor” dedi.

‘OBEZ KADINLAR YÜZDE 40’A KADAR DAHA YÜKSEK RİSKLİ’

Model ile menopoza giren bayanların göğüsteki glandüler yapısı ve yağ dokusunun obezite ile bağlantılı datalarının de belirlendiğini söyleyen Prof. Dr. Doğan, “Şöyle bir bilimsel temas var; olağan koşullarda menopozla birlikte yumurtalıklarda östrojen hormon üretimi düşüyor. Fakat dokuda, bedende ne kadar çok yağ doku varsa yumurtalık dışında bu sefer periferik dokuda östrojen üretimi devam ediyor. Aslında göğüs dokusu, menopozla birlikte östrojene maruziyetin kesilip glandüler dokunun geriye gitmesi üzerine programlı bir organken bu sefer hala uzun müddetli östrojen tesiri ne yazık ki obez bayanlar da göğüs kanser riskini başkalarından daha yüksek kılıyor. Bizim model göğüs kanseri açısından yüzde 40’a kadar daha yüksek riskli olduğunu buldu obez bayanları. Bu model ile birtakım hastaları gereksiz yere yılda bir mamografiye çağırmayacağız. Lakin daha yüksek riskli olduğunu gördüğümüz hastaları da daha erken çağıracağız, tahminen önleyici ameliyatlar ve kemoprevensiyon ilaçlar başlayacağız. Şayet bir eser modele dönüşebilirse çok daha fazla bireye ulaşabilir. Önümüzdeki dönemde bu modeli esere dönüştürüp, Türk tıbbının kullanımına sunmayı amaçlıyoruz” sözlerini kullandı.

HABER MERKEZİ – Dünyaca ünlü müzikçi Rihanna, Türkiye’ye yönelik dikkat çeken sosyal medya ataklarına bir yenisini daha ekledi.

Ankara Havalimanı’nı takibe almasıyla gündem olan Barbadoslu yıldız, şimdi de Eskişehir’deki Odunpazarı Modern Müze’nin (OMM) Instagram hesabını takip etmeye başladı.

ANKARA’DAN SONRA YENİ SÜRPRİZ

Müzik mesleğinin yanı sıra iş dünyasındaki başarılarıyla da isminden kelam ettiren Rihanna, sosyal medyada attığı her adımla milyonların dikkatini çekmeye devam ediyor.

Kısa müddet evvel Ankara Havalimanı’nın resmi Instagram hesabını takip etmesi büyük yankı uyandıran dünyaca ünlü yıldız, bu defa de Eskişehir’in simge kültür sanat merkezlerinden Odunpazarı Modern Müze’nin (OMM) hesabını takibe aldı.

SOSYAL MEDYADA GÜNDEM OLDU

Rihanna’nın peş peşe gelen Türkiye odaklı takipleri, sosyal medya kullanıcılarının da dikkatinden kaçmadı. Bilhassa Türk hayranları, yeni takibi kısa müddette gündeme taşıdı.

Paylaşımların akabinde sosyal medyada “Rihanna Türkiye planı mı yapıyor?”, “Eskişehir’e mi gelecek?” yahut “Yeni bir proje mi var?” biçiminde çok sayıda yorum yapıldı.

GİZEMİNİ KORUYOR

Rihanna’nın Odunpazarı Modern Müze’ni hangi sebeple takip ettiği şimdi bilinmiyor.

Ancak Ankara Havalimanı’nın akabinde gelen bu ikinci takip, ünlü yıldızın Türkiye ile ilgili mümkün planlarına ait merakı daha da artırdı.

Fatih Terim’in kızı Buse Terim iş insanı Volkan Bahçekapılı ile 10 yıllık evliliğini bitirdikten sonra sürpriz bir paylaşımla aşkını duyuru etmişti.

Terim, 2 milyona yakın takipçisinin bulunduğu Instagram hesabından Batu Son’la paylaştığı karelerle aşkını haykırmıştı.

“HAYATIMDA GÜZEL BİR DÖNEMDEN GEÇİYORUM”

Gazetecilerin sorularını yanıtlayarak bağı hakkında konuşan Terim, “Her şey çok hoş ilerliyor, keyfimiz yerinde. Hayatımda hoş bir periyottan geçiyorum” sözlerini kullanmıştı.

“KALBİ ÇOK GÜZEL BİRİ ÇIKTIĞI İÇİN ÇOK MUTLUYUM”

Buse Terim, akabinde, “Özelin özel kalmasını tercih ediyorum. Bu yüzden her anı paylaşmayı sevmiyorum. Hayat devam etmez diye düşünüyorsanız, ediyor. Hem de çok hoş devam ediyor. Karşıma onun üzere eşi gibisi olmayan, kalbi çok güzel biri çıktığı için çok memnunum.” demişti.

Gönlünü Batu Son’a kaptıran Terim, yeni bağıyla adeta bulutların üzerinde. Şimdilerde yeni bağını dolu dizgin yaşayan ünlü isim son olarak romantik bir paylaşım yaptı.

Sosyal medya hesabından sık sık memnunluğunu paylaşan Terim, sevgilisi Batu Son ile konutundaki çerçeveli fotoğrafını ‘Aşk’ notuyla paylaştı.

Yazdığı romantik notla takipçilerinin beğenisini topladı. Terim’in 2 milyona yakın takipçisinin bulunduğu hesaba iletiler yağdı.

“ONA KAVUŞMAK EN SEVDİĞİM AN”

“Ona kavuşmak en sevdiğim an” notunu düşen Terim, aşkını bir sefer daha gözler önüne serdi. Ünlü ismin paylaşımı kısa müddette beğeni ve yorum yağmuruna tutuldu.

Buse Terim, geçtiğimiz 14 Şubat’ta romantizmin doruğunu yaşayarak, takipçilerini kıskandırmıştı.

Terim paylaşımına ise, şu duygu dolu sözleri yazmıştı.”Bazı beşerler hayatına girmez… kalbine yerleşir.Aynı karede gülmek değil sıkıntı, tıpkı hayale bakabilmek.Yanımda olduğun her an, dünya biraz daha yumuşak, biraz daha hoş.İyi ki biz, yeterli ki sen “

Gebelikte öncesi planlama ve sonrasında takip süreçlerinin anne ile bebek sıhhati için hayati ehemmiyete sahip olduğunu söyleyen uzmanlar, değerli ikazlarda bulundu. Prof. Dr. Yusuf Üstün sorunların erken tespitiyle kimi problemlerin giderilebildiğini aktarırken menopoz süreçlerine ait de bilgi verdi. Yıllık bayan doğum muayenesinin gerekliliği ve gebelikte dikkat edilmesi gerekenlere vurgu yapan Üstün, değerli tavsiyelerde bulundu.

‘Tüm dünyada olduğu üzere ülkemizde de doğurganlık suratı azalmış vaziyette’ diyen Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Prof. Dr. Yusuf Üstün, “Geç evlilikler, geç doğumlara yol açıyor, çocuk sahibi olamamayla da karşı karşıya kalabiliyorlar. 35 yaş üzerinde yumurtalık rezervi dediğimiz, deposundaki o yumurtaların azaldığını bilimsel olarak ortaya koymuş vaziyetteyiz. Menopozda çevresel faktörler çok kıymetli. En değerli düşüncelerden bir tanesi; sigara içimi. Sigara menopozu 1,5-2 yıl erkene çekmekte. Etraftan aldığımız radyasyon ya da otoimmün birtakım sorunlar erken menopozu ortaya çıkarabiliyor. Menopoza girdikten sonra süreci daha konforlu, yaşanabilir hale getirebiliriz. Bunun için tedaviler uygulanabilir. Kalsiyum, D vitamini dayanakları alınabilir. Hayat biçimi değişiklikleriyle bilhassa obezitenin önüne geçmek çok değerli bir gaye olmalı. Obezite de olumsuz etkileyecek bir faktör” dedi.

‘Gebelikte en büyük sorunlardan bir tanesi; takiplere kâfi riayet edilmemesi’ diyerek kelamlarına devam eden Üstün, “Gebelik saptanmadan tabibe başvurup rastgele bir sorun olup olmadığı, tedbir alınıp alınmayacağı belirlenmeli. Folik asit başlanması bilhassa bebeğin sırtındaki açıklıkların önüne geçmek için verdiğimiz bir vitamin dayanağı, kesinlikle gebelik öncesi başlıyoruz, birinci 12 hafta devam ediyoruz. Takiplerde tansiyon ölçümü, ultrasonografi ile bebeğin saptanması, gebeliğin rahmin içinde mi, dışında mı olduğunu belirlemek için kesinlikle görmemiz gerekiyor. Dış gebelik dediğimiz hayatı riske edecek teşhislerle da karşılaşabiliyoruz. Bunları giderebilmek için kesinlikle takipte olmak gerekiyor” dedi.

Sözlerini sürdüren Üstün, “Takip sırasında gebeliğin bilhassa makul haftalarında yapacağımız tetkikler de hem annenin hem de bebeğin sağlıklı ilerlemesi ve doğumun sağlıklı sonuçlanması için koşul. 11-14’üncü haftalarda ense kalınlığına ultrasonografiyle bakıyoruz. Down sendromu taraması çok kıymetli, ense kalınlığına, burun kemiğine, olup olmamasına, kanda 2 hormon testine bakarak 2’li testi ekleyerek ultrasonla kombine testi yapmış oluyoruz. Bununla bebeğinin down sendromu olma ihtimalini belirliyoruz. Son yıllarda anne kanında bebek DNA’sı bakılabiliyor. Biz kombine test ile yüzde 90 oranında down sendromunu yakalarken anne kanında DNA değerlendirmesi yüzde 99,9 yakalama oranına sahip. İstikrarlı beslenmek çok değerli, hamilelerin kalsiyum, protein yüklü beslenmesi gerekiyor. Karbonhidrat yüklü beslenmeyi asla önermiyoruz. Kilo alımının optimal şartlarda olmasını öneriyoruz. Zayıflamak için yapacağımız süreçleri hamileyken yapmayacağız, onları doğurduktan sonra yapacağız” formunda konuştu.