Sepsis çok süratli ilerleyen bir hastalık

Bebeğin kan sirkülasyonuna mikropların (bakteri, mantar vb) bulaşması sonucu tüm bedeni etkileyen önemli bir enfeksiyon hastalığı olan yenidoğan sepsisi, bağışıklık sistemi şimdi olgunlaşmadığı için bebeklerde çok süratli ilerleyebilmektedir. Sepsis, bedenin enfeksiyona karşı aşırı reaksiyon vermesi sonucu gelişir. Bu enfeksiyon bakteriyel, viral yahut fungal kaynaklı olabilir. Sepsis kolay bir enfeksiyon değildir, geliştiğinde acil müdahale gerektiren bir tabloya yol açabilir ve hayati risk yaratabilir. Bilhassa bağışıklık sistemleri şimdi gelişmemiş olan yenidoğan bebeklerde saniyelerin bile bedel taşıdığı sepsis, erken fark edilmediğinde trajik sonuçlar doğurabilmektedir.

Yenidoğanda birinci bir ay kritik

Sepsisin ortaya çıkmasında birinci bir ay çok değerli bir süreçtir. Sepsis erken ve geç başlangıçlı olarak ikiye ayrılmaktadır. Görülme vaktine nazaran yenidoğan sepsisi iki kümede kıymetlendirilir; 0-3 günde yani erken başlangıçlı durumda ekseriyetle doğum sırasında anneden bebeğe geçebilmektedir. 4-28 gün arası (prematürelerde bu mühlet hastanede yatış boyunca uzayabilir) geç başlangıçlı durumda ise doğumdan sonra etraf, hastane ortamı, hijyen yahut temas yoluyla bulaş yaşanabilmektedir. Bu devirde mesken ziyaretçilerinin sayısı ve hijyen kurallarına uyulması bilhassa değer taşır.

Yenidoğan sepsisi için bu ikaz işaretleri göz ardı edilmemeli!

Prematüre bebekler, düşük doğum yüklü bebekler sepsis açısından risk altında olabilir. Yeniden annede GBS taşıyıcılığı varsa bu bireyler de doğumda enfeksiyon kapma riski taşıyabileceğinden bu bebekler de yenidoğan sepsisi açısından risk taşıyabilir. Sepsis gelişimini anlamak için bebeği takip etmek kıymetlidir. Bebekteki her huzursuzluğu endişelenmeden önemseyin ve takip edin. Olağan bebek huzursuzluğu ile sepsis belirtileri karıştırılmamalıdır. Bebek sırf ağlamakla kalmayıp halsizlik, emmede azalma, kusma, ateş yahut düşük beden ısısı, teninde solukluk yahut morarma, teneffüs zorluğu üzere belirtiler gösteriyorsa vakit kaybetmeden acile başvurulmalıdır. Aileler içindeki “bir şeyler karşıt gidiyor” hissine güvenmelidir.

Gebelikte streptokok taraması yenidoğanı sepsisten koruyor

Gebeliğin sonlarında yapılan B Grubu Streptokok (GBS) taraması bu hususta hayati ehemmiyet taşımaktadır. Taşıyıcı olduğu tespit edilen annelere doğum sırasında uygulanan antibiyotik tedavisi, enfeksiyonun bebeğe geçmesini büyük ölçüde engellemektedir. Doğum halinden fazla hijyen şartları ve enfeksiyonun bulaşma riski önceliklidir; uzamış ve steril olmayan koşullarda yapılan güçlü doğumlar maalesef yenidoğanda sepsis riskini artırabilmektedir.

Yenidoğanı sepsisten korumak için aileler ne yapmalı?

-Anne sütü (En güçlü kalkan): İçerdiği esirgeyici antikorlarla bebeğin bağışıklık sistemini güçlendirir ve enfeksiyonlara karşı doğal bir savunma çizgisi oluşturur.

-Kanguru bakımı/Ten tene temas (Doğal bir destek): Bebeğin annesiyle tertipli olarak ten tene temas ettirilmesi bağışıklık sistemini güçlendirir. Beden ısısının istikrarda kalmasına yardımcı olur ve bebek-anne bağını kuvvetlendirir.

-Hijyen kuralları (Basit lakin hayati): Bebeğe dokunmadan evvel ellerin kesinlikle yıkanması gerekir. Yenidoğan devrinde bebeğin öpülmesinden ve kalabalık ziyaretlerden kaçınılması önerilir. Ayrıyeten biberon ve emzik kullanımı varsa bunlar da nizamlı olarak mikroptan arındırılmalı (sterilize edilmeli), göbek kordonu ise sürekli pak ve kuru tutulmalıdır.

Tanı ve tedavide vakit kaybetmemek bebeğinizin hayatını kurtarır

Fizik muayene, kan ve idrar analizi ve de kültür ile konulan teşhisin akabinde hastanede damar yoluyla antibiyotik tedavisi uygulanabilir. Sepsiste erken teşhis hayat kurtarırken maalesef geç kalındığında kalıcı hasar yahut hayati risk artabilir. Tüm bu belirtiler varsa yalnızca ateş düşürücü şurup verip beklemek en sık yapılan yanılgılardan biridir. Ayrıyeten yenidoğanlarda sepsis varlığında, ateşten çok beden ısısında düşme daha yaygın görülen bir durumdur. Ateş düşüren ilaçlar sepsisi tedavi etmez, sırf belirtiyi süreksiz olarak gizlemektedir.

40 yılda görülme oranı 3 kat arttı

Tiroit bezi hücrelerinin denetimsiz halde çoğalmasıyla oluşan tiroit kanserinin toplumda görülme sıklığı giderek artıyor. O denli ki son bilgiler 40 yılda görülme oranının 3 kat arttığını ortaya koyuyor. Bu artışın sebepleri arasında sıhhatsiz beslenme, kanser yapan maddelere daha fazla maruz kalma ve obezite üzere etkenler yer alsa da günümüzde kuşkulu nodüllere erken teşhis konulabilmesi de büyük rol oynuyor. Genel Cerrahi Uzmanı Doç. Dr. Mehmet Köstek, çağdaş teknolojiler sayesinde tiroit kanserinin günümüzde erken devirde tespit edilebildiğine ve önemli sonuçlara yol açmadan tedavi edilebildiğine dikkat çekerek, “Erken teşhis için bilhassa ailesinde tiroit kanseri  öyküsü bulunan ve radyasyon tedavisi almış bireylerin, rastgele bir yakınmaları olmasa bile tarama emeliyle tiroit bezlerinin ultrasonografi ile kıymetlendirilmesi yaşamsal ehemmiyet taşımaktadır” diyor.  Ayrıca tiroit nodülü bulunan bireylerin sistemli takiplerini aksatmamaları gerektiğini belirten Genel Cerrahi Uzmanı Doç. Dr. Mehmet Köstek, “Eğer nodüller yakın vakitte ultrasonografi ile değerlendirilmediyse hastalarımıza en kısa vakitte tetkiklerini planlamalarını önermekteyiz” diyor.

Boyundaki her şişlik kanser manasına gelmiyor, ancak…

Boynun ön kısmında, nefes borusunun çabucak üzerinde yer alan kelebek biçimindeki tiroit bezi; metabolizmanın düzenlenmesinden kalp suratının ayarlanmasına ve beden ısısının denetimine kadar çok sayıda yaşamsal fonksiyonda rol oynayan hormonları üretiyor. Bu dokuda yer alan hücrelerin denetimsiz halde çoğalması sonucunda tiroit kanseri gelişiyor. Aslında tiroit nodülleri toplumda epeyce yaygın görülüyor ve bunların sırf küçük bir kısmı kanser taşıyor. Birçok alt tipi bulunan tiroit kanserinde en sık görülen ve daha yavaş seyreden papiller tip öne çıkıyor. Bunun dışında daha süratli seyreden anaplastik tip daha ölümcül sonuçlara yol açabilse de papiller tip tiroit kanserine kıyasla çok daha az görülüyor. Tiroit bezindeki hormon üretmeyen hücrelerden kaynaklanan bir diğer alt tipi de medüller tiroit kanseri olarak isimlendiriliyor.

İyot eksikliğinden obeziteye…

Tiroit   kanseri erkeklere kıyasla bayanlarda 4 kat daha fazla görülüyor. Bayanlarda sebep daha sık rastlandığına dair net bir bilgi bulunmamakla birlikte birtakım hormonların ve otoimmün hastalıkların tesiri olduğu düşünülüyor.  Tiroit kanserinin tek bir nedeni olmamakla bir arada, bilhassa iyot eksikliği kıymetli bir etken olduğu için karalahana üzere iyot eksikliğine yol açabilecek zerzevatları fazla tüketmekten kaçınmak gerekiyor. Ayrıyeten sıhhatsiz beslenme, obezite ve tütün eserlerinin kullanılması da tiroit kanseri riskini artırıyor. Doç. Dr. Mehmet Köstek, çocukluk çağında radyasyon tedavisi gören yahut ailesinde tiroit kanseri ya da guatr hikayesi bulunan şahısların de daha fazla risk altında olduğunu belirtiyor.

Erken devirde belirti vermeyebiliyor

Tiroit bezinin uzunluğunda, kasların çabucak altında yer alması sebebiyle kitle büyümeden dışarıdan fark edilmeyebiliyor yahut etraf dokulara yayılmadan bariz bir bulgu vermeyebiliyor. Bu sebeple hastalık, ekseriyetle diğer nedenlerle yapılan incelemelerde yahut check-up için başvuran hastalarda tesadüfen teşhis ediliyor. Kanser ilerledikçe hastalar uzunluğunda şişlik, seste çatallanma yahut kısıklık üzere ses şikayetleri, nefes darlığı, yutkunma zahmeti ve uzunluğunda baskı hissi üzere meselelerle tabibe başvurabiliyor. Doç. Dr. Mehmet Köstek, lakin bu belirtiler ortaya çıktıktan sonra tedavi sürecinin zorlaştığını tabir ederek, “Dolayısıyla ileri etaba gelmeden evvel kuşkulu nodüllerin erken periyotta saptanması ve tedavi edilmesi büyük ehemmiyet taşımaktadır” diye konuşuyor.

Tanıda biyopsi kritik rol oynuyor

Tiroit nodülünün berbat huylu olup olmadığının belirlenmesinde biyopsi süreci kritik bir rol oynuyor. Doktorunuz, tiroit ultrasonunda kuşkulu tiroit nodülleri tespit ederse, makul risk bulgularını taşımanız halinde biyopsi planlıyor. Biyopsi sonucunda kanserle uyumlu teşhis konulursa berbat huylu dokunun bedene yayılmadan evvel çıkarılması için cerrahi tedavinin planlanması evresine geçiliyor.

Ömür uzunluğu ilaç kullanmaya gerek kalmayabiliyor

Tüm kanser çeşitlerinde olduğu üzere tiroit kanserinde de erken teşhis ve tedavinin yaşamsal kıymet taşıdığını anlatan Doç. Dr. Mehmet Köstek, kelamlarına şöyle devam ediyor: “Erken teşhis konulan tiroit kanserinde sırf tiroit bezinin bir tarafının alınması kâfi olabilmekte ve bu sayede hastaların ömür uzunluğu hormon ilacı kullanma muhtaçlığı ortadan kalkabilmektedir. Ameliyat sonrasında ‘atom tedavisi’ olarak bilinen radyoaktif iyot tedavisine duyulan ihtiyaç de değerli ölçüde azalmaktadır. İleri evrede ise tiroit bezinin alınmasıyla birlikte lenf bezlerinin de çıkarılması gerekebilmektedir. Bu ameliyatlar çok daha uzun süren ve komplikasyon riski daha yüksek olan ameliyatlardır. Ayrıyeten ileri evre tiroit kanserinde ömür uzunluğu tiroit ilacı kullanmaya gereksinim duyulmaktadır.”

Cerrahi formülde muvaffakiyet oranı hayli yüksek

Erken teşhis konulan tiroit kanserinde cerrahi formül tedavinin birinci ve kıymetli basamağını oluşturuyor. Günümüzde tiroit kanseri cerrahisinden son derece başarılı sonuçlar elde ediliyor ve hastaların ömür mühletleri etkilenmeden hayatlarına devam etmeleri sağlanabiliyor. Genel Cerrahi Uzmanı Doç. Dr. Mehmet Köstek, ameliyatın boynun ön kısmında yaklaşık dört santimetrelik bir kesiden gerçekleştirildiğini anlatarak, “Hastalarımız sonraki gün taburcu edilmekte ve 3-4 gün içerisinde olağan hayatlarına dönebilmektedir. Tecrübeli cerrahlar tarafından, uygun cerrahi teknikle gerçekleştirilen operasyon sonrası komplikasyon riski ise çok düşüktür” bilgisini veriyor.

Uzman denetimi şart!

Zayıflama iğnelerinin, her kilo vermek isteyen kişi için uygun olmadığını belirten İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Ferhat Çetin şöyle konuşuyor: “Unutulmamalı ki, bu ilaçlar bir destek eseri ya da vitamin- mineral dayanağı değil; insülin direnci, kalp- damar hastalıkları, karaciğer yağlanması, diyabet üzere pek çok metabolik bozukluk ve hastalığın altında yatan hormonal bozuklukları düzelten bir tıbbi tedavi casusudur. Nasıl ki antibiyotiği, kemoterapiyi ya da apandisit cerrahisini profesyonel ellere emanet ediyoruz, bu tedaviyi de kesinlikle uzman denetiminde kullanmak elzemdir. İnternetten edinilen bilgiler doğrultusunda tedaviye başlamak, doz değiştirmek yahut ilacı denetimsiz formda temin etmek sıhhat açısından önemli risk oluşturur.”

Bu hastalıklarınız varsa kullanmayın!

Daha evvel pankreatit geçirenler, safra taşı yahut safra yolu hastalığı bulunanlar, medüller tiroit kanseri açısından risk taşıyanlar ve ileri seviye mide-bağırsak sistemi hastalığı olan şahıslarda bu ilaçların kullanımı önemli sıhhat sıkıntılarına yol açabilir. Ayrıyeten denetim altında olmayan kalp-damar hastalıkları, çok yüksek trigliserid seviyeleri, kronik alkol kullanımı ve ailede pankreas yahut safra hastalığı hikayesi bulunan şahıslar de kesinlikle detaylı değerlendirilmelidir. Tedavi kararı sadece kiloya nazaran değil, kişinin tüm sıhhat geçmişi dikkate alınarak verilmelidir.

Tedavi öncesi bu tetkikleri kesinlikle yaptırın!

Obezite tedavisinde yanlışsız ilaç kadar gerçek kıymetlendirme de hayati kıymet taşır. Tedavi öncesinde açlık kan şekeri, HbA1c, insülin direnci, kolesterol ve trigliserid seviyeleri ile karaciğer, böbrek ve tiroit işlevlerinin kıymetlendirilmesi gerekir. Gerektiğinde safra kesesi ve pankreasın ultrasonografiyle incelenmesi, saklı kalmış sıhhat problemlerinin ortaya çıkarılmasını sağlayabilir. Yapılmayan her tetkik, gözden kaçabilecek bir riski de beraberinde getirir.

Dozu kendiniz değiştirmeyin!

Dr. Ferhat Çetin “”Biraz daha fazla kullanırsam daha süratli kilo veririm” fikri en tehlikeli yanılgılardan biridir. Bu ilaçlarda doz artışı muhakkak bir plan doğrultusunda ve sadece tabip denetiminde yapılmalıdır. Gereğinden süratli doz artırılması bulantı, kusma, şiddetli mide-bağırsak yakınmaları, sıvı kaybı ve tedavinin bırakılmasına sebep olabilecek yan tesirlere yol açabilir. Tıpkı halde ilacı sistemsiz kullanmak yahut enjeksiyon günlerini değiştirmek de tedavinin aktifliğini azaltabilir” diyor.

Bu belirtilerde çabucak doktora danışın

Tedavi sırasında gelişen her yakınma ‘normal yan etki’ olarak değerlendirilmemelidir. Bilhassa şiddetli ve geçmeyen karın ağrısı, daima kusma, sarılık, koyu renk idrar yahut yüksek ateş üzere belirtiler pankreas ya da safra yollarıyla ilgili önemli bir sorunun habercisi olabilir. Bu belirtiler ortaya çıktığında ilacı kendi kendine kullanmaya devam etmek yerine vakit kaybetmeden sıhhat kuruluşuna başvurulmalıdır.

İlacı bırakınca bu yanlışa düşmeyin!

İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Ferhat Çetin, zayıflama iğnesi kullanımında en sık yapılan yanılgılardan birinin tedavi sonrası eski alışkanlıklara dönmek olduğunu vurguluyor. Dr. Çetin, “Tedavinin bitmesi sürecin tamamlandığı manasına gelmez. Gaye sadece kilo vermek değil, verilen kiloyu koruyacak sağlıklı ömür alışkanlıklarını kazanmaktır. Beslenme ve hareket nizamı değişmezse, ilacın iştah azaltıcı tesiri ortadan kalktığında kilolar tekrar alınabilir” diyor. Tedavi sonrası bilhassa birinci 3-6 ayda kilo, bel etrafı ve metabolik kıymetlerin nizamlı takibi büyük kıymet taşıyor.

Ankara Etlik Şehir Hastanesi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ), Kanada Toronto Üniversitesi ve Katar Doha Üniversitesi’nin iş birliğiyle, göğüs kanseri taramalarında bireye özel risk değerlendirmesi yapılmasını sağlayan yapay zeka dayanaklı model geliştirildi. Kanada Toronto Üniversitesi İstatistik Bilimleri Bölümü’nden Dr. Furkan Danışman, Katar Doha Üniversitesi Matematik ve İstatistik Bölümü’nden Dr. Zarina Oflaz, ODTÜ İstatistik Bölümü’nden Prof. Dr. Zeynep Kalaylıoğlu, Ankara Etlik Şehir Hastanesi Onkoloji Hastanesi Başhekimi ve Genel Cerrahi Uzmanı Prof. Dr. Lütfi Doğan ile Cerrahi Onkoloji Kliniği’nden Dr. Mahmut Onur Kültüroğlu’nun yer aldığı çalışmada, 10 yıl boyunca 616 bayan takip edildi. Çalışmada, ortalama risk kümesinde olmayan, şikayeti, aile hikayesi yahut göğüs dokusunda daha evvel saptanmış ve takip gerektiren lezyonları bulunan, bu sebeple toplumsal tarama programları dışında ikinci ve üçüncü basamak sıhhat kuruluşlarında daha sık aralıklarla takip edilen bayanların mamografileri değerlendirildi. En az 5 mamografi manzarası bulunan ve bu imajları 2 yıldan daha kısa aralıklarla çekilen bayanların 6-10 yıllık mamografik yoğunluk değişimleri yapay zeka aracılığıyla geriye dönük olarak tahlil edilirken; yaş, menopoz durumu, aile hikayesi, doğum sayısı, emzirme durumu ve beden kitle indeksi üzere şahsî özellikler de değerlendirmeye dahil edildi. Çalışmada kullanılan yapay zeka dayanaklı ‘latent progresyon’ modeli, mamografide yoğun göğüs dokusunun küçük tümörleri gizleme tesirini gerçek kanser riskinden ayırarak, vakit içerisinde göğüs dokusunda meydana gelen değişimleri takip etti ve geçmiş imajlardan elde ettiği datalarla yeni mamografileri karşılaştırdı. Böylelikle düşük riskli bayanların gereksiz yere sık aralıklarla taranmasının önüne geçilmesi, daha yüksek riskli bayanların ise daha erken aralıklarla kıymetlendirilmesi, gerekli durumlarda hami ilaç tedavisi yahut önleyici cerrahi üzere seçeneklerin gündeme alınabilmesi amaçlanıyor.

‘BAZI KİTLELER KOLAY SAKLANIYOR’

Ankara Etlik Şehir Hastanesi Onkoloji Hastanesi Başhekimi ve Genel Cerrahi Uzmanı Prof. Dr. Lütfi Doğan, çalışma hakkında yaptığı açıklamada, “Ülkemizde KETEM’lerimizde toplumsal tarama programımız var. Bu, ortalama riske sahip ve rastgele bir şikayeti olmayan tüm bayanların, 60 yaşından başlayarak ve 2 yılda bir yaptırdıkları toplumsal tarama programı. Lakin toplumsal tarama dışında, daha yüksek riske sahip, örneğin kuvvetli aile hikayesi olan bayanlar ya da şikayeti olan bayanları, göğüste kitle sebebiyle daha evvel biyopsi yapılmış takibi alınmış lezyonları olan bayanları da biz toplumsal taramanın dışında tutuyoruz. Onları 2 ve 3’üncü basamak sıhhat tesislerinde daha kısa aralıklarla yaptığımız tetkiklerle takip ediyoruz. Buna da ‘fırsatçı tarama’ ismi veriyoruz. Burada fırsatçı taramalardaki kıymetli meselelerimizden bir tanesi bayanların göğsündeki morfolojik yapıları sebebiyle kimi kitlelerin kolay saklanabiliyor olmasıydı. Bu takipleri nasıl yapacağımıza dair elimizde net bir bilimsel data olmamasıydı. Günümüzde yapay zeka tıpta da pek çok alanda tetkiklere yardımcı olur bir duruma geldi” sözlerini kullandı.

‘KİŞİYE ÖZEL TARAMA PROGRAMLARI GELİŞTİREBİLECEK’

Prof. Dr. Doğan, 10 yıl evvel bir çalışma başlattıklarını anlatarak, “Fırsatçı tarama gereken şikayeti olan ya da riski daha yüksek olan 2 ve 3’üncü basamakta taradığımız bayanların, 10 yıl evvelki sinemalarını bir yapay zeka programına yüklemeye başladık. Bu program Kanada Toronto Üniversitesi ve Katar’da Doha Üniversitesi tarafından geliştirildi. Birebir vakitte projeye ODTÜ İstatistik Bölümü dahil oldu. Bu 10 yıl boyunca en az 5 tane mamografi filmi çekilen ve 2 yıldan daha az dönemlerde olmak üzere 616 bayan dahil edildi. Bu yapay zeka programı 10 yıl boyunca sinemalardaki bayanların kendi dokularındaki morfolojik değişiklikleri takip etti. Oradan gelen datalarla de ODTÜ yeni bir istatistik model geliştirdi. Bu model kişinin aile hikayesi, menopoz, yaş, doğum sayısı, emzirme durumu üzere faktörleri de göz önüne alarak bize hangi dönemlerle ve hangi sistemlerle tarama yapmamız gerektiği konusunda net bilgiler verdi. Bu manada da biz evvelce tüm bayanları şayet kuşkulu bir şey bulmazsak yılda bir mamografiye çağırıyorduk. Bu herkes için standarttı. Bu model artık bireye özel tarama programları geliştirebilecek. Ne vakit gelmesi gerektiğini hangi sinemalarla devam etmesi gerektiğini bize söyleyecek. Bu manada biz klinisyenlere yardımcı olacak” diye konuştu.

‘ÇOK KÜÇÜK KİTLELERİ ERKEN YAKALAMADA YARDIMCI OLUYOR’

Normal kurallarda bayanlarda menopozla birlikte göğsün glandüler yapısının azalmasını ve yağ dokusu ile yer değiştirmesini beklediklerini tabir eden Prof. Dr. Doğan, “Ama bu her bayanda birebir olmuyor. Genetik özellikler, hormonal özellikler, doğum sayısı, emzirme sayısı buna etkiliyor. Kimi bayanlar menopoza girse bile glandüler yapıları başka bayanlar kadar süratle yok olmuyor. Bunun başlı başına bir göğüs kanseri risk faktörü olduğunu gördük. Tıpkı vakitte bu özellikteki bayanların mamografik taramalarında da sorun olduğunu gördük. İşte bu model, bu sorunu çözmeye yönelik planlandı. Bir bayanın toplumsal tarama dışında şikayeti var, risk faktörleri var, aile hikayesi var ve doktora başvurdu. Birinci muayenesini oldu ve birinci mamografi sinemasını çekildi. Bu modele bu sinemalar hastanın özellikleriyle birlikte yükleniyor. Ondan sonra gelen her sinema tekrar bu modele yükleniyor. Model yapay zeka aracılığıyla buradaki yıllar içerisindeki morfolojik değişiklikleri takip ediyor. Çalışmada, yapay zekanın bize verdiği risk oranı ve verdiği takip protokolüne sadık kalındı.10 yıl takip edildiğinde 616 bayanın kaçının sahiden kanser geliştirdiği, kaçının geliştirmediği uzun takip müddetleriyle verildi. Göğüs dokusu çok dens bayanlarda, (memede yağ dokusundan çok süt bezleri ve bağ dokusunun fazla ve yoğun olması) mamografi ile yaptığımız takiplerde çok küçük kitlelerin gizlenme riski var. Model, o dokudaki değişikliği geçmişe dönük hafızası ile eşleştirip de değişikliği yakalayabildiğinde çok küçük kitleleri yakalama üzere bir imkan da bize sunuyor. Yalnızca risk ya da tarama dönemi vermiyor. Birebir vakitte çok küçük kitleleri daha erken yakalamak konusunda bize yardımcı oluyor” dedi.

‘OBEZ KADINLAR YÜZDE 40’A KADAR DAHA YÜKSEK RİSKLİ’

Model ile menopoza giren bayanların göğüsteki glandüler yapısı ve yağ dokusunun obezite ile bağlantılı datalarının de belirlendiğini söyleyen Prof. Dr. Doğan, “Şöyle bir bilimsel temas var; olağan koşullarda menopozla birlikte yumurtalıklarda östrojen hormon üretimi düşüyor. Fakat dokuda, bedende ne kadar çok yağ doku varsa yumurtalık dışında bu sefer periferik dokuda östrojen üretimi devam ediyor. Aslında göğüs dokusu, menopozla birlikte östrojene maruziyetin kesilip glandüler dokunun geriye gitmesi üzerine programlı bir organken bu sefer hala uzun müddetli östrojen tesiri ne yazık ki obez bayanlar da göğüs kanser riskini başkalarından daha yüksek kılıyor. Bizim model göğüs kanseri açısından yüzde 40’a kadar daha yüksek riskli olduğunu buldu obez bayanları. Bu model ile birtakım hastaları gereksiz yere yılda bir mamografiye çağırmayacağız. Lakin daha yüksek riskli olduğunu gördüğümüz hastaları da daha erken çağıracağız, tahminen önleyici ameliyatlar ve kemoprevensiyon ilaçlar başlayacağız. Şayet bir eser modele dönüşebilirse çok daha fazla bireye ulaşabilir. Önümüzdeki dönemde bu modeli esere dönüştürüp, Türk tıbbının kullanımına sunmayı amaçlıyoruz” sözlerini kullandı.

Uzun müddet hareketsiz kalmanın bacak toplardamarlarında kan deveranını yavaşlatabildiğini belirten Altay, bu durumun bilhassa risk kümesindeki şahıslarda derin ven trombozu gelişmesine taban hazırlayabildiğini tabir etti. Bacaklarda oluşan pıhtıların dolanımla kalbe, oradan da akciğere ulaşabileceğini anlatan Altay, bunun önemli sonuçlara yol açabileceğini vurguladı. Bacaklar hareketsiz kaldığı için bu bölgedeki toplardamarların deveran sorunu yaşayabildiğini söz eden Altay, “Hareketsiz kalan bacaklarda oluşan bu pıhtılar kalbe, oradan da akciğere ulaşarak akciğer embolisi dediğimiz, değerli ölçüde ölümlere sebep olabilecek bir hastalığa yol açabiliyor.” dedi.

Derin ven trombozu açısından kesin bir mühlet vermenin yanlışsız olmayacağını lisana getiren Altay, genel kabulün 4 saat ve üzerindeki seyahatlerin risk faktörü oluşturduğu yönünde olduğunu söyledi. Kişinin sıhhat durumuna nazaran bu mühletin değişebileceğine işaret eden Altay, “Riskli küme için çok daha kısa müddetler de tesirli olabilir. Genç bir bireyde daha uzun mühletler rastgele bir sorun oluşturmayabilir. Lakin genel kabul, 4 saat ve üzerindeki seyahatlerin bacaklarda derin ven trombozu gelişmesi açısından risk faktörü kabul edilmesi yönündedir.” diye konuştu.

Son yıllarda turistik maksatlı uzun seyahatlerin arttığını belirten Altay, buna paralel olarak seyahatle alakalı pıhtılaşma bozuklukları ve akciğer embolisi hadiselerinde da artış gözlemlediklerini söz etti. Akciğer embolisinin hastanede yatan hastalarda kıymetli mevt sebeplerinden biri olduğunu aktaran Altay, bölgeye ait epidemiyolojik bilgi bulunmamasına karşın Trakya’nın bilhassa yaz aylarında gurbetçilerin yoğun kullandığı güzergahlardan biri olması sebebiyle uzun seyahat yapan bireylerde bu hadiselerle karşılaştıklarını kaydetti.

Altay; yaşlılar, gebeler, kalp yetersizliği, böbrek yetersizliği ve KOAH üzere kronik hastalığı bulunanların uzun seyahatlerde daha dikkatli olması gerektiğini söyledi. Yakın vakitte kalça ameliyatı geçirenler, hareket kısıtlılığı bulunanlar, kanser hastaları, daha evvel pıhtılaşma bozukluğu yahut akciğer embolisi geçirenler ile genetik pıhtılaşma bozukluğu bulunan şahısların de risk kümesinde yer aldığını anlatan Altay, genç bayanlarda doğum denetim hapı kullanımının da pıhtılaşmaya yatkınlığı artırabileceğini belirtti.Yolculuklarda hareketsizliğin yanı sıra yetersiz sıvı tüketiminin de pıhtılaşma riskini artırabildiğine dikkati çeken Altay, kimi şahısların tuvalet gereksinimini azaltmak için daha az su içtiğini söyledi. Kanın akışkanlığının korunması açısından kâfi sıvı tüketiminin değerli olduğunu vurgulayan Altay, şunları kaydetti:

“Riskli kümeler, bilhassa yaşlılar ve kronik hastalığı bulunanlar, uzun seyahatlerde hareketsiz kalıp tıpkı vakitte kâfi sıvı tüketmezse pıhtılaşmaya yatkınlık artıyor. Bilhassa alkol tüketimi bedende su kaybına sebep olabiliyor. Çay ve kahve de idrar söktürücü tesirleri sebebiyle sıvı muhtaçlığını karşılamak için kâfi olmuyor. Bu sebeple seyahatlerde sıvı gereksiniminin yüklü olarak suyla karşılanması daha yanlışsız olacaktır.”

Derin ven trombozunun kıymetli belirtilerinden birinin ani gelişen tek taraflı bacak şişliği olduğunu belirten Altay, buna ağrı ve kızarıklığın da eşlik edebileceğini tabir etti.Bu belirtilerin bilhassa risk kümesindeki bireyler tarafından ihmal edilmemesi gerektiğini vurgulayan Altay, nefes darlığı, göğüs ağrısı ve ani gelişen teneffüs zahmeti halinde vakit kaybetmeden sıhhat kuruluşuna başvurulması gerektiğini söyledi.

Altay, bacak şişliğinin sadece pıhtılaşmaya bağlı gelişmediğini, kalp ve böbrek yetersizliği, karaciğer hastalıkları, protein kaybettiren bağırsak hastalıkları, hipotiroidi, lenf sirkülasyon bozuklukları, toplardamar hastalıkları ve kimi ilaçların yan tesirlerinin de şişliğe yol açabileceğini kelamlarına ekledi.

1-EGZAMA

Yaz aylarında artan sıcaklıklar, yoğun terleme ve güneş ışınlarına uzun müddet maruz kalmak egzama ataklarını tetikleyebiliyor. Bilhassa atopik dermatit hastalarında sıcak hava ve cilt bariyerinin zayıflaması ciltte kaşıntı, kızarıklık, kuruluk ve tahriş üzere meselelerin belirginleşmesine sebep olabiliyor. Deniz suyu kimi şahıslarda cildi rahatlatırken, havuzlardaki klor ve uzun mühlet ıslak mayo ile kalmak cildi tahriş ederek egzama belirtilerini artırabiliyor. Sistemli cilt bakımı ve gerçek korunma teknikleri sayesinde yaz aylarında egzama ataklarının sıklığının ve şiddetinin kıymetli ölçüde azaltılabildiğini vurgulayan Dr. Dilara Tüysüz, “Egzama belirtilerinin şiddetlenmesi, ciltte iltihaplanma, akıntı yahut enfeksiyon bulgularının görülmesi durumunda ise vakit kaybetmeden bir dermatoloji uzmanına başvurulması son derece önemlidir” diye konuşuyor. 

Nasıl tedbir almalı? 

-Her gün 2-2.5 litre suyu gün içine yayarak tüketmeye itina gösterin.

-Cildinizi nizamlı olarak nemlendirmeyi alışkanlık edinin.  Duşun akabinde birinci birkaç dakika içinde parfümsüz ve hassas ciltlere uygun nemlendiriciler kullanın. 

-Sıcak su yerine ılık suyla kısa müddetli duş alın ve cildi tahriş edebilecek sert sabunlardan kaçının. 

-Terleme sonrasında cildinizi pak suyla durulayın ve kıyafetinizin kuru olmasına dikkat edin. 

-Sentetik kumaşlar terlemeyi artırarak egzama belirtilerini kötüleştirebiliyor. Bu sebeple pamuklu, bol ve nefes alabilen giysiler tercih edin. 

-Güneşe çıkmadan evvel hassas ciltler için uygun, geniş spektrumlu ve en az SPF 50 güneş hami kullanın. 

2-CİLT ENFEKSİYONLARI

Yaz aylarında en sık mantar, bakteriyel ve viral enfeksiyonlar görülüyor. Mantar enfeksiyonları yazın cildin hava alamaması ve nem üzere nedenlerle çarçabuk oluşabiliyor. Çok kalabalık deniz, havuz ve su parkı üzere ortamlardan bulaşan virüs ve mantarlar sebebiyle mantar enfeksiyonları ile kıl kökü iltihaplanmaları gelişebiliyor. Bunların yanı sıra viral siğiller ile molluskum hastalıklarına sebep olan virüsler de ortak kullanılan havuz ve su kaydırağı üzere ortamlardan kolay kolay bulaşabiliyor.

Nasıl tedbir almalı?

-Kalabalık ve hijyen şartları kâfi olmayan havuz, deniz ile su parklarından kaçının.

-Deniz ve havuz sonrasında kesinlikle kısa bir duş alın.

-Duş sonrasında cildinizi düzgünce kurulayın, nemli kıyafetlerle uzun müddet kalmayın.

-Özellikle ıslak yahut nemli mayo ve deniz kıyafetleriyle uzun müddet beklemeyin.

-Havlu, terlik ve şahsî bakım eserleri üzere eşyaları ortak kullanmaktan kaçının.

3-CİLT KANSERİ

Cilt kanseri, dünya genelinde en sık görülen kanser tipleri arasında yer alırken, bilhassa güneşe bağlı gelişen tiplerinde artış dikkat çekiyor. Güneşin ziyanlı ultraviyole (UV) ışınlarına uzun mühlet maruz kalmak ve solaryum kullanımı cilt kanseri gelişiminde en kıymetli risk faktörleri arasında yer alıyor. Dermatoloji Uzmanı Dr. Dilara Tüysüz, erken teşhisin cilt kanserinde tedavi muvaffakiyetini değerli ölçüde artırdığını belirterek, “Benlerde form ya da renk değişimi varsa, büyüme fark ediliyorsa vakit kaybetmeden bir doktora başvurulmalıdır” diyor.

Nasıl tedbir almalı? 

-Ailenizde cilt kanseri hikayesi varsa güneşlenmekten kaçının. 

-Güneşin ziyanlı ultraviyole ışınlarının yeryüzüne en dik geldiği 11.00-16:00 saatleri arasında mümkünse dışarıya çıkmayın.

-Dışarıya çıkmadan evvel en az SPF 50 güneş gözetici kullanın. Koruyucuyu en geç iki saatte bir yenileyin. 

-Bronzlaşmak gayesiyle solaryum kullanımından kaçının. 

-Ultraviyole ışınlarına karşı esirgeyici özellikte kıyafetleri tercih edin.

-Açık alanlarda şapka ve güneş gözlüğü kullanın. 

-Güneşten korunmaya dayanak maksadıyla kullanılan birtakım vitamin yahut antioksidan içerikli destekleri doktorunuzun tavsiyesiyle kullanabilirsiniz. 

1-Ekran müddetinde artış

Tatilde çocukların telefon, tablet ve bilgisayar kullanım müddetlerinin artması göz yorgunluğu, kuruluk, yanma, batma ve odaklanma sorunlarına yol açabiliyor. Bu sebeple ekran mühletini birlikte planlamanız, ayrıyeten ekran karşısında her 20 dakikada bir en az 20 saniye boyunca yaklaşık 6 metre uzaklıktaki bir noktaya bakarak gözlerini dinlendirmesi konusunda alışkanlık kazandırmanız büyük kıymet taşıyor. 

2-Havuz ve deniz

Havuzdaki klor ve hijyen sıkıntılarının yanı sıra deniz suyundaki tuz, kum ve mikroorganizmalar gözlerde tahriş, kızarıklık, yanma ve enfeksiyon riskini artırabiliyor. Bilhassa havuzda, mümkünse denizde de gözü tam saran gözetici yüzme gözlüğü kullanılması gözlerin tahriş edici etkenlerden korunmasına yardımcı oluyor. Havuz yahut denizden çıktıktan sonra gözlerin pak suyla durulanması, kirli ellerle gözlere temas edilmemesi, ortak havlu kullanılmaması ve gözlerin ovuşturulmamasına itina gösterilmesi gerekiyor.

3-Kontakt lensle deniz ya da havuza girmek

Kontakt lensler, denizde ya da havuzda bulunabilen bakteri, mantar ve öbür mikroorganizmaların lens yüzeyine tutunmasını kolaylaştırarak kornea enfeksiyonu riskini artırabiliyor. Ayrıyeten klorlu ve tuzlu su, lensin yapısını bozarak gözlerde tahriş, batma ve rahatsızlık hissine yol açabiliyor. Yüzme sırasında kontakt lens kullanılmaması, mecburî durumlarda ise tek kullanımlık lenslerin tercih edilmesi ve sudan çıktıktan çabucak sonra çıkarılarak atılması büyük kıymet taşıyor.

4-Güneş ışınları

Dr. Emel Çolakoğlu, “Yoğun ultraviyole (UV) ışınlarına uzun mühlet maruz kalmak gözlerde tahriş ve rahatsızlığa yol açarken, korunmasız UV maruziyeti, katarakt başta olmak üzere birtakım göz hastalıklarının gelişme riskini artırabiliyor” diyor. Çocuğun dışarı çıkarken UV korumalı güneş gözlüğü kullanması, güneşe çıplak gözle bakmaması ve çok güneşli ortamlarda şapka takmasının göz sıhhatini müdafaada değerli rol oynadığını vurgulayan Dr. Çolakoğlu “Ancak toplumdaki yaygın inanışın bilakis güneş gözlüğünün sırf koyu renk camlı olması UV muhafazası sağladığı manasına gelmez. Bu sebeple UV400 yahut yüzde 100 UV müdafaası sağlayan gözlükler tercih edilmelidir” diye konuşuyor.

5-Yaz alerjileri

Yaz aylarında polenler, çimenler, toz, küf sporları ve öbür çevresel alerjenler çocuklarda alerjik göz şikayetlerini artırabiliyor. Bu durum gözlerde kaşıntı, kızarıklık, sulanma, batma ve göz kapaklarında şişlik üzere belirtilerle kendini gösterebiliyor. Çocukların gözlerini ovuşturması, şikayetlerin şiddetlenmesine ve göz yüzeyine ziyan verebileceğinden ötürü bundan kaçınmak büyük kıymet taşıyor.

6-Klima

Göz Hastalıkları Uzmanı Dr. Emel Çolakoğlu “Aşırı sıcakların tesiriyle klimalı ortamlarda uzun müddet bulunmak gözyaşı sinemasının daha süratli buharlaşmasına sebep olup gözlerde kuruluk, batma, yanma, kızarıklık ve yabancı cisim hissi üzere şikayetlere yol açabiliyor. Bilhassa klimanın direkt yüze yahut göze üflemesi bu tesirleri artırabiliyor. Bu sebeple klimanın hava akımının direkt çocukların yüzüne gelmemesine dikkat edilmeli, çok kuru ortamlardan kaçınılmalı ve çocukların gün boyunca kâfi sıvı tüketmeleri sağlanmalıdır” diyor.