Bulaşıcı mıdır?

 Ciltte mantar denildiğinde akla bulaşıcılık gelse de tinea versikolor ekseriyetle bulaşıcı kabul edilmiyor. Tinea versikolor (pityriasis versikolor) deride renk değişikliklerine yol açan yüzeysel bir mantar enfeksiyonudur. Etkeni çoğunlukla deride olağanda de bulunan Malassezia isimli mayadır. Bu mantar kimi şahıslarda aşırı çoğalarak hastalık oluşturur. 

Klinik belirtiler nelerdir?

Deride (genellikle gövde, omuz, boyun ve kollarda) görülen beyaz, kahverengi, pembe yahut sarımsı lekeler, hafif kepeklenme yahut ince pul pul dökülme, bazen hafif kaşıntı (özellikle sıcak, nemli ortamda), etkilenen bölgeler bronzlaşmadığı için, güneşe çıkınca lekelerin daha besbelli görünmesi (çünkü etkilenen bölgeler bronzlaşmaz).

Nasıl tedavi edilir?

Ergen ve genç yetişkinlerde, yaşlılar ve çocuklara nazaran daha yağlı deri yapısına sahip olduklarından, daha sık etkilenirler. Ayrıyeten bağışıklık sistemi baskılanmış bireylerde de hastalık ortaya çıkabilir.

Hangi etkenler tetikler?

Yüzeysel mantar enfeksiyonunun esas tetikleyicileri şu biçimde sıralanabilir: Sıcak ve nemli hava, terleme, yağlı cilt, bağışıklığın baskılanması ve hormonal değişiklikler. 

Nasıl tedavi edilir?

Ergen ve genç yetişkinlerde, yaşlılar ve çocuklara nazaran daha yağlı deri yapısına sahip olduklarından, daha sık etkilenirler. Ayrıyeten bağışıklık sistemi baskılanmış şahıslarda de hastalık ortaya çıkabilir.

Teşhis nasıl konur?

Klinik muayene birden fazla vakit kafidir. Bazen lekelerin üzerindeki ince kepeklerin mikroskopik incelenmesi ile teşhis mutlaklaştırılır. Ayrıyeten Wood lambası sarımsı-yeşil renk değişikliğinin saptanması ile teşhis doğrulanabilir.

Korunmak için nelere dikkat edilmesi gerekir?

Yüzeysel mantar risklerinden korunmak ve tekrarlamasını önlemek açısından dikkat edilmesi gereken noktaları Dr. Koyuncu şöyle özetliyor;

-Terli giysinin üzerinizde uzun mühlet kalmaması. Antrenman yahut yoğun terlemeden sonra duş alınıp, kuru giysilerin giyilmesi,

-Sıcak ve nemli ortamlarda cildi mümkün olduğunca kuru tutmaya çalışmak,

-Bol ve pamuklu giysilerin tercih edilmesi,

-Çok sıcak ve uzun vadeli banyolar yerine ılık duş alınması.

-Özellikle yaz aylarında yahut daha evvel sık nüks olmuşsa esirgeyici maksatlı haftada bir yahut ayda birkaç kere antifungal şampuanları gövde ve kollara sürüp 5 dakika bekletip, durulamak nüks riskini azaltabilir.

Nemli ayakkabı, mantarın en sevdiği ortam

Sıcaklar arttıkça ayaklarımız her zamankinden daha fazla terliyor. Sorun terlemenin kendisinde değil, bu nemin ayakkabı içinde hapsolmasında. Plastik yüklü, sentetik gereçten üretilen ayakkabılar hava almadığı için ayak saatlerce nemli kalıyor ve bu ortam mantar üremesi için âdeta davetiye çıkarıyor. Cildi hassas ya da alerjiye yatkın olanlarda ise birebir nem, egzama ataklarını da tetikleyebiliyor.

Çözüm aslında epey kolay: Ayakkabı alırken şıklık kadar gerece de bakmak gerekiyor. Deri, kanvas ya da nefes alabilen dokulu kumaşlar, ayağı kuru tutarak riski büyük ölçüde azaltıyor.

Ayakkabıyı akşam denemenin bilinmeyen faydası

Bir öbür yaygın kusur ise kalıp seçimi. “Zamanla açılır” diyerek alınan dar modeller parmakları sıkıştırıyor, daima sürtünmeye yol açıyor. Bu sürtünme cilt bariyerini zayıflatıyor, su toplanmasına ve vakitle enfeksiyona kapı aralıyor.

İşte tam burada az bilinen bir ayrıntı devreye giriyor: Ayaklar gün boyunca yürümenin tesiriyle yavaşça şişiyor. Bu yüzden ayakkabı denemek için en yanlışsız vakit, ayakların en dolgun olduğu akşam saatleri. Ayakkabınızı akşam deneyip alırsanız, günün her saatinde size tam oturan bir çift bulmuş oluyorsunuz.

Çorap seçimi kadar ayakkabı seçimi de önemli

En kaliteli ayakkabıyı alsanız bile çorap yanlışsa emek boşa gidebiliyor. Naylon ve polyester karışımlı çoraplar teri emmiyor; bunun yerine pamuklu ya da bambu kumaşlar tercih edilmeli. Ayrıyeten çorapsız ayakkabı giymek mantar riskini bariz biçimde artırıyor.

Sık yapılan bir öteki kusur da her gün tıpkı ayakkabıyı giymek. Ayakkabılar en az 24 saat havalandırılmadan tekrar giyilirse içerideki nem kurumuyor, bu da hem berbat kokuya hem de bakteri üremesine taban hazırlıyor. Mümkünse iki-üç ayakkabı arasında dönüşümlü giysi yapmak en sağlıklısı.

Ayak sıhhati için kısa denetim listesi

Ayakları her gün yıkayıp bilhassa parmak aralarını güzelce kurulayın. Terletmeyen, nefes alan gereçler tercih edin. Ayakkabıyı akşam saatlerinde deneyip alın. Pamuklu yahut bambu çorap kullanın, çorapsız ayakkabı giymekten kaçının. Tıpkı ayakkabıyı üst üste giymeyin, havalanmasına müsaade verin. Ayakta geçmeyen kaşıntı, kızarıklık, pullanma ya da derin çatlaklar fark ederseniz kulaktan dolma metotlarla vakit kaybetmeden bir dermatoloji uzmanına başvurmak en doğrusu olacaktır.

Doğal alanlarda yetişen mantarların denetimsiz formda tüketilmemesi gerektiğini vurgulayan uzmanlar, vatandaşların sırf kontrollü ve onaylı kültür mantarlarını tercih etmesi gerektiğini belirtti.

Türkiye’de tabiatta yetişen yaklaşık 40 yenilebilir mantar çeşidi bulunduğunu, buna karşılık yaklaşık 100 tıbbın ise zehirli olduğunu tabir eden uzmanlar, kimi çeşitlerin ölümcül tesirlere sahip olabildiğine dikkat çekti.

Zehirli ve zehirsiz mantarların dış görünüşle ayırt edilemeyeceğini belirten uzmanlar, “Birbirine çok benzeyen mantar çeşitlerinden biri zehirliyken başkası yenilebilir olabilir. Bu nedenle tabiattan toplanan mantarların tüketilmesi önemli risk taşır.” ikazında bulundu.

Mantar zehirlenmelerinin bilhassa yağışlı ve nemli devirlerde arttığını kaydeden uzmanlar, yabani mantarların tüketilmesi halinde başta sindirim sistemi olmak üzere merkezi hudut sistemi, karaciğer ve böbreklerde önemli hasar oluşabileceğini bildirdi.

Zehirlenmelerin önlenmesinin en tesirli yolunun tabiatta yetişen mantarların tüketilmemesi olduğunu vurgulayan uzmanlar, bunun yerine kültür mantarlarının tercih edilmesi gerektiğini tabir etti.

Uzmanlar, mantar tüketimi sonrası sersemlik, mide bulantısı, kusma, ishal, terleme, bulanık görme, tansiyon düşüklüğü ve nabız artışı üzere belirtilerin görülmesi halinde vakit kaybetmeden en yakın sıhhat kuruluşuna başvurulması gerektiğini belirtti.

Zehirlenme belirtilerinin birtakım durumlarda mantar tüketiminden saatler sonra ortaya çıkabileceğine işaret eden uzmanlar, ağır olaylarda karaciğer ve böbrek yetmezliği, koma ve mevt riskinin bulunduğunu kaydetti.