Sepsis çok süratli ilerleyen bir hastalık

Bebeğin kan sirkülasyonuna mikropların (bakteri, mantar vb) bulaşması sonucu tüm bedeni etkileyen önemli bir enfeksiyon hastalığı olan yenidoğan sepsisi, bağışıklık sistemi şimdi olgunlaşmadığı için bebeklerde çok süratli ilerleyebilmektedir. Sepsis, bedenin enfeksiyona karşı aşırı reaksiyon vermesi sonucu gelişir. Bu enfeksiyon bakteriyel, viral yahut fungal kaynaklı olabilir. Sepsis kolay bir enfeksiyon değildir, geliştiğinde acil müdahale gerektiren bir tabloya yol açabilir ve hayati risk yaratabilir. Bilhassa bağışıklık sistemleri şimdi gelişmemiş olan yenidoğan bebeklerde saniyelerin bile bedel taşıdığı sepsis, erken fark edilmediğinde trajik sonuçlar doğurabilmektedir.

Yenidoğanda birinci bir ay kritik

Sepsisin ortaya çıkmasında birinci bir ay çok değerli bir süreçtir. Sepsis erken ve geç başlangıçlı olarak ikiye ayrılmaktadır. Görülme vaktine nazaran yenidoğan sepsisi iki kümede kıymetlendirilir; 0-3 günde yani erken başlangıçlı durumda ekseriyetle doğum sırasında anneden bebeğe geçebilmektedir. 4-28 gün arası (prematürelerde bu mühlet hastanede yatış boyunca uzayabilir) geç başlangıçlı durumda ise doğumdan sonra etraf, hastane ortamı, hijyen yahut temas yoluyla bulaş yaşanabilmektedir. Bu devirde mesken ziyaretçilerinin sayısı ve hijyen kurallarına uyulması bilhassa değer taşır.

Yenidoğan sepsisi için bu ikaz işaretleri göz ardı edilmemeli!

Prematüre bebekler, düşük doğum yüklü bebekler sepsis açısından risk altında olabilir. Yeniden annede GBS taşıyıcılığı varsa bu bireyler de doğumda enfeksiyon kapma riski taşıyabileceğinden bu bebekler de yenidoğan sepsisi açısından risk taşıyabilir. Sepsis gelişimini anlamak için bebeği takip etmek kıymetlidir. Bebekteki her huzursuzluğu endişelenmeden önemseyin ve takip edin. Olağan bebek huzursuzluğu ile sepsis belirtileri karıştırılmamalıdır. Bebek sırf ağlamakla kalmayıp halsizlik, emmede azalma, kusma, ateş yahut düşük beden ısısı, teninde solukluk yahut morarma, teneffüs zorluğu üzere belirtiler gösteriyorsa vakit kaybetmeden acile başvurulmalıdır. Aileler içindeki “bir şeyler karşıt gidiyor” hissine güvenmelidir.

Gebelikte streptokok taraması yenidoğanı sepsisten koruyor

Gebeliğin sonlarında yapılan B Grubu Streptokok (GBS) taraması bu hususta hayati ehemmiyet taşımaktadır. Taşıyıcı olduğu tespit edilen annelere doğum sırasında uygulanan antibiyotik tedavisi, enfeksiyonun bebeğe geçmesini büyük ölçüde engellemektedir. Doğum halinden fazla hijyen şartları ve enfeksiyonun bulaşma riski önceliklidir; uzamış ve steril olmayan koşullarda yapılan güçlü doğumlar maalesef yenidoğanda sepsis riskini artırabilmektedir.

Yenidoğanı sepsisten korumak için aileler ne yapmalı?

-Anne sütü (En güçlü kalkan): İçerdiği esirgeyici antikorlarla bebeğin bağışıklık sistemini güçlendirir ve enfeksiyonlara karşı doğal bir savunma çizgisi oluşturur.

-Kanguru bakımı/Ten tene temas (Doğal bir destek): Bebeğin annesiyle tertipli olarak ten tene temas ettirilmesi bağışıklık sistemini güçlendirir. Beden ısısının istikrarda kalmasına yardımcı olur ve bebek-anne bağını kuvvetlendirir.

-Hijyen kuralları (Basit lakin hayati): Bebeğe dokunmadan evvel ellerin kesinlikle yıkanması gerekir. Yenidoğan devrinde bebeğin öpülmesinden ve kalabalık ziyaretlerden kaçınılması önerilir. Ayrıyeten biberon ve emzik kullanımı varsa bunlar da nizamlı olarak mikroptan arındırılmalı (sterilize edilmeli), göbek kordonu ise sürekli pak ve kuru tutulmalıdır.

Tanı ve tedavide vakit kaybetmemek bebeğinizin hayatını kurtarır

Fizik muayene, kan ve idrar analizi ve de kültür ile konulan teşhisin akabinde hastanede damar yoluyla antibiyotik tedavisi uygulanabilir. Sepsiste erken teşhis hayat kurtarırken maalesef geç kalındığında kalıcı hasar yahut hayati risk artabilir. Tüm bu belirtiler varsa yalnızca ateş düşürücü şurup verip beklemek en sık yapılan yanılgılardan biridir. Ayrıyeten yenidoğanlarda sepsis varlığında, ateşten çok beden ısısında düşme daha yaygın görülen bir durumdur. Ateş düşüren ilaçlar sepsisi tedavi etmez, sırf belirtiyi süreksiz olarak gizlemektedir.

Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Deri ve Zührevi Hastalıkları Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ayşe Akman, kalıcı oje ve protez tırnak uygulamalarında kullanılan kurutucu aygıtların yaydığı ışığın cilt üzerindeki mümkün tesirlerine dikkat çekti.

Akman, AA muhabirine, hoşluk salonları ve kuaförlerde yaygınlaşan kalıcı oje ile protez tırnak uygulamalarının cilt sıhhati üzerindeki risklerini kıymetlendirdi. Tırnak sertleştirmede kullanılan ışık kaynaklarının zararlarına dikkati çeken Akman, “Tırnaklarımızı sertleştiren ışıklarda ziyanlı solaryum ışıkları üzere ışık dalga uzunlukları olabiliyor ve derimizi yaşlandırıp kanser riskini artırabiliyor. Bilhassa bu süreci sık yaptıran bireyleri uyarmak istiyorum. Süreç öncesinde tırnakları açıkta bırakan kesik eldiven giyebilirler yahut ellerine güneş kollayıcı krem sürebilirler” dedi.

Tırnak yapısında hasara yol açabiliyor

Tırnağa uygulanan kalın katmanların tırnak altı dokusunun muayenesini engellediğini vurgulayan Akman, bu sebeple gelişebilecek hastalıkların teşhisinde gecikmeler yaşandığını kaydetti. “Kalıcı oje yahut protez tırnak uygulamalarının tırnak yapısını bozabilme ihtimalini göz önünde bulundurmak lazım. Mantar yahut ‘distrofi’ dediğimiz kalıcı deformasyonlara sebep olabilir. Bu tıp süreçler yapıldığında tırnakta bir değişim meydana gelse bile takibi zorlaşıyor zira tırnak altını değerlendiremiyoruz” diye konuştu.

Kimyasal bileşenler alerji riskini artırıyor

Oje bileşenlerinin bedenin farklı noktalarında temas yoluyla alerjik tepki oluşturabileceğini anlatan Akman, kelamlarını şöyle sürdürdü:

“Sıradan bir ojeyi bile sürdüğümüzde, tırnağımızın temas ettiği göz kapağı üzere hassas bölgelerde kontakt egzama gelişebilir yahut elimizde rastgele bir yerde olabilir. Bu eserlerin sık kullanımında, uygulamayı yapan kuaförler ve tırnak uzmanlarında da alerjik tepki riski olabilir. Klinikte uyguladığımız kozmetik yama testleriyle, hangi kimyasala karşı alerji geliştiğini saptayarak şahısların bu maddeleri içermeyen eserlere yönelmesini sağlıyoruz.”

Akman, tırnak yapısında renk yahut biçim değişikliği fark eden şahısların vakit kaybetmeden dermatoloji uzmanına başvurması gerektiğinin altını çizdi. Ayrıyeten makyaj konusunda da değerlendirmelerde bulunarak uygun makyaj ve doğru ürün kullanımının cildi dış etkenlerden koruyabileceğini lisana getirdi.

Her makyaj eserinin tıpkı etkiyi sağlamayacağını, yanlış ve kalitesiz içeriklerin dermatolojik sıkıntılara yol açabileceğini tabir eden Akman, eserlerin eczane kanalıyla alınması gerektiğini kelamlarına ekledi.

Cilt bakımında “mor mucize” olarak bilinen yaban mersini, güçlü A ve C vitamini ile yüksek antioksidan kapasitesi sayesinde adeta “doğal retinol” vazifesi görerek hücresel yenilenmeyi içeriden başlatıyor. Günde yalnızca bir avuç tüketildiğinde kolajen üretimini tetikleyen bu harika besin, hür radikallerle savaşarak esneklik kaybını önlüyor ve cilde kısa müddette cam üzere pürüzsüz, canlı bir görünüm kazandırıyor.

Yüksek antioksidan içeriğiyle öne çıkan yaban mersini, kolajen yıkımına yol açan hür radikalleri nötralize ederek cildin doğal elastikiyetini müdafaasına dayanak oluyor. Nizamlı tüketildiğinde kan dolanımını hızlandırıp hücrelere daha fazla oksijen taşınmasını sağlayan bu meyve, ince çizgi oluşumunu yavaşlatırken cilde içeriden gelen ışıltılı ve pürüzsüz bir görünüm kazandırıyor.

Antosiyanin ve C vitamini iş birliği, cilt dokusundaki sarkmaları önlerken güneş ışınları ile çevresel faktörlerin yarattığı lekelerin görünümünü hafifletir. Hücrelerin yenilenme suratını artıran bu besin profili, gözenek sıkılaşmasını dayanaklar ve cildin nem tutma kapasitesini yükselterek yaşlanma tersi bakımı hücresel düzeyde tamamlar.

Sabah kahvaltılarında yulaf ezmesine, yoğurda ekleyerek yahut smoothies formunda tüketerek bu antioksidan deposundan azamî randıman alabilirsiniz. Nizamlı kullanımda cildin nem istikrarını koruyan ve doğal bir parlaklık kazandıran bu kolay alışkanlık, kıymetli kozmetik eserlerine muhtaçlık duymadan içten dışa tam bir bakım sağlar.

Taze yahut kuru olarak tüketildiğinde glisemik indeksi düşük olan bu harika besin, tatlı krizlerini sağlıklı bir formda bastırmanızı sağlar. Gün ortasında yaşanan güçteki ani düşüşlerin önüne geçerken, uzun mühlet tokluk hissi vererek kilo denetimi sürecini ve istikrarlı beslenme rutinlerini dayanaklar.

İçten dışa beslenen cilt dokusu, dışarıdan uygulanan bakım eserlerinin aktifliğini artırarak hücresel bazda daha kalıcı bir muhafaza kalkanı oluşturur. Doğal antioksidanlarla desteklenen bu bütüncül yaklaşım, cildin bariyer gücünü artırıp yaşlanma belirtilerini geciktirirken, uzun vadede pürüzsüz, lekesiz ve ışıl ışıl bir cilt görünümü elde etmenin en tesirli anahtarını sunar.

Sosyal medyada milyonlarca sefer izlenen görüntülerde duş filtresi kullanan bireyler daha yumuşak, daha parlak ve daha kolay form alan saçlara kavuştuklarını söylüyor. Pekala sahiden bu kadar tesirli mi, yoksa yalnızca tanınan bir akım mı?

Uzmanlara nazaran bu sorunun tek bir yanıtı yok. Zira duş filtresinin sağlayacağı yarar, yaşadığınız bölgedeki suyun özelliklerine ve saçınızın yapısına nazaran değişiyor. Bilhassa boyalı, açıcı uygulanmış, röfleli ya da doğal olarak kuru saçlarda suyun kalitesi düşündüğünüzden çok daha büyük bir fark yaratabiliyor.

Asıl sorun şampuan değil musluktan akan su

Her kentte hatta birebir kentin farklı mahallelerinde bile musluktan akan suyun mineral oranı değişebiliyor. Yer altından geçen su, bulunduğu bölgedeki kayaçlardan kalsiyum ve magnezyum üzere mineralleri bünyesine alıyor. Bu minerallerin yoğun olduğu suya sert su ismi veriliyor.

Sert su insan sıhhati açısından ziyanlı kabul edilmiyor. Hatta bu mineraller içme suyunda doğal olarak bulunabiliyor. Lakin saç telleri üzerinde vakitle ince bir mineral katmanı oluşturabiliyor. Bu katman saçın mat görünmesine, daha güç taranmasına ve bakım eserlerinin saç teline gereğince nüfuz edememesine sebep olabiliyor. Bilhassa kıvırcık, dalgalı ve süreç görmüş saçlarda bu tesir daha bariz hissediliyor.

Duş filtresi tam olarak ne yapıyor?

Piyasadaki duş filtrelerinin büyük kısmı suyun içindeki kloru, tortuyu, pas kalıntılarını ve birtakım ağır metalleri azaltmayı hedefliyor. Böylelikle saç telleri ve saç derisi daha az kimyasal kalıntıyla temas ediyor. Bunun sonucunda saç daha yumuşak hissedilebiliyor ve saç derisindeki kuruluk hissi azalabiliyor.

Ancak burada birçok kişinin bilmediği değerli bir detay bulunuyor. Duş filtresi ve su yumuşatma sistemi birebir şey değil. İnternette satılan pek çok duş filtresi sert suya sebep olan kalsiyum ve magnezyum minerallerini büyük ölçüde uzaklaştıramıyor. Yani yaşadığınız yerde çok sert su varsa sadece filtre kullanmanız bütün sorunu ortadan kaldırmayabilir.

Eğer saçınız daima sertleşiyor, parlaklığını süratle kaybediyor, boyanız kısa müddette matlaşıyor ya da duş sonrası saç derinizde gerginlik hissediyorsanız duş filtresi denemeye paha bir seçenek olabilir.

Aynı halde yaşadığınız bölgede suyun sert olduğunu biliyorsanız ve duş başlığınızda sık sık kireç oluşuyorsa, suyun saç üzerindeki tesirini azaltmak için filtre kullanımını değerlendirebilirsiniz.

‘Oğlumla alanda koşamıyordum’

Kimi vakit en büyük değişim, en kolay kararla başlar. İngiltere’nin küçük bir kasabası olan Minster’da yaşayan 54 yaşındaki bir baba için bu karar, oğluyla alanda birkaç dakika bile koşamamanın verdiği hayal kırıklığıydı.

Çocukluğundan beri kilo sorunuyla boğuşan, gençliğinde amatör futbol oynayan fakat alanları bıraktıktan sonra hareketsiz bir yaşama geçen bu isim, yıllar içinde hazır besine yönelerek fark etmeden kilolarını ikiye katladı. 2021 yılına gelindiğinde tartı 168 kiloyu gösteriyordu. Beden kitle indeksi 56’nın üzerine çıkmış, tıbbi tabirle “ileri derecede obez” sınıfına girmişti. Merdiven çıkmak, nefes almak, hatta oğluyla top koşturmak bile artık sıradan değil, kuvvetli birer çabaya dönüşmüştü.

Sırrı karmaşık iki besindeydi

Yıllarca farklı diyet denemelerinden sonuç alamayan isim, sonunda kendisine uygun bir beslenme programına yöneldi. Değişik olan şuydu: Uzmanların önerdiği onlarca alternatif arasından, iki yıl boyunca çabucak her gün sofrasından eksik etmediği iki temel besin vardı. Bu ikili, sürecin âdeta değişmeyen sabiti hâline geldi. Pekala bu iki besin neydi ve hangi halde tüketiliyordu? Yanıt, birçok insanın iddia ettiğinden çok daha sade.

Günlük rutini kabaca şöyle şekillendi:

Kahvaltı: Sabit bir ikili ızgara biçiminde pişirilmiş yumurta ve pastırma — buna fırın fasulye ile kızarmış ekmek eşlik ediyordu. Ara öğün: Bir bardak sütlü kahve. Akşam yemeği: Tavuklu ya da jambonlu salata, kimi günler yeniden birebir ikilinin farklı bir versiyonu: Biftek ve yumurta.

Yani sırrı gizemli bir muhteşem besinde değil, her öğüne farklı biçimlerde eklenen yumurta ve et/pastırma ikilisinde gizliydi. Tıpkı öğünleri ve birebir temel besinleri tekrar etmek birden fazla şahsa sıkıcı gelse de, onun için tam zıddı işe yaradı: Karar yorgunluğunu ortadan kaldırdı, kaçamak yapma ihtimalini azalttı ve süreci sürdürülebilir kıldı.

6 ayda 12,7 kilo, 2 yılda 95 kilo

Beslenme değişikliğine tertipli hareketi de ekleyen isim, birinci altı ayın sonunda 12,7 kilo verdi. Bu küçük fakat istikrarlı muvaffakiyet, motivasyonunu artırdı ve süreç ivme kazandı. İki yılın sonunda toplam kilo kaybı 95,3 kilogramı buldu; tartı artık 73 kiloyu gösteriyordu. Beden kitle indeksi 56’dan 24,5’e geriledi, yani sağlıklı aralığın tam ortasına.

Sahalara geri dönüş

Kilo verdikçe hareket yeteneği de arttı. Evvel yürüyüşler, akabinde yüzme ve koşu derken, yıllar sonra tekrar futbol alanına döndü. Bugün haftada üç kere maça çıkıyor, her gün spor salonunda idman yapıyor ve son periyotta protein alımını artırarak kas kütlesi kazanmaya odaklanıyor.

Ancak onun için en büyük ödül, tartıdaki sayılar değil: artık oğlunun futbol ekibine antrenörlük yapabiliyor: “Bu süreç beni oğluma daha da yakınlaştırdı. Artık onunla futbol oynayabiliyor ve antrenörlüğünü yapabiliyorum. Hayatımı değiştirdi.”