Modern PVC ve kimi metal doğrama pencerelerde bulunan kilit düzeneği, sadece pencereyi kapatmak için çalışmıyor. Birebir vakitte pencerenin kasaya ne kadar baskı uygulayacağını da belirliyor.

Bu sistem birden fazla meskende yıllardır var olmasına karşın, kullanıcıların büyük kısmı bu türlü bir ayarın bulunduğunu bilmiyor. Yaz ve kış devirlerinde tıpkı sıkılıkta kullanılan contalar vakitle hem konforu düşürebiliyor hem de pencerenin kullanım ömrünü etkileyebiliyor.

Yaz aylarında pencerenin büsbütün sert biçimde kapanması her vakit avantaj sağlamıyor. Zira içeride biriken sıcaklık ve havasızlık hissi, hayat alanını olduğundan daha bunaltıcı hale getirebiliyor. Uzmanların da sıkça dikkat çektiği üzere, mevsime uygun daha istikrarlı kapanma ayarı sayesinde hava sirkülasyonu daha denetimli hale gelir.

Bu sistemin merkezinde pencere kanadının kenarlarında bulunan silindir biçimli küçük kesimler yer alıyor. Kilit pimi olarak bilinen bu kesimler döndürüldüğünde, pencerenin contaya uyguladığı baskı değişiyor. Kimi modellerde yuva kısmına tornavida girerken kimi modellerde alyan anahtarı gerekiyor. Yani süreç için değerli ekipmanlara gerek kalmıyor.

Pencerenizi açtığınızda yan kenarlarda metal modüller görüyorsanız, büyük olasılıkla sizde de bu özellik bulunuyor. Silindirin üzerindeki işaret ya da çıkıntı istikametine nazaran sıkılık düzeyi anlaşılabiliyor. Fakat her marka ve model birebir mekanizmayı kullanmadığı için, parçayı zorlamadan ve denetimli biçimde çevirmek değerli.

Yaz ayarında temel hedef, pencerenin kapanmasını gevşetmek değil istikrarlı hale getirmek. Yani pencere boşta kalmıyor ya da güvenlikten ödün verilmiyor. Yalnızca conta üzerindeki baskı azaltılarak gereksiz sıkışma önleniyor.

Yılda iki defa yapılacak kolay bir denetim, konut konforunda beklenenden büyük fark yaratabilir. Dakikalar içinde yapılabilen bu süreç sayesinde pencereniz mevsime ahenk sağlayabiliyor. Pencerenizde bu sistem varsa, yaz gelmeden evvel birkaç dakikanızı ayırmanız bile kâfi olabilir.

1853 yılında New York’ta düzenlenen New York World’s Fair 1853 sırasında kalabalığın önünde gerçekleşen bir şov, çağdaş kentlerin yazgısını değiştirdi. Otis, yerden metrelerce yükseğe kurulan bir platformun üzerine çıktı. Kalabalık nefesini tutmuş onu izlerken yardımcısına tarihe geçen o buyruğu verdi.

Yerden metrelerce yüksekte olan Otis, 1853 sırasına kalabalığa bir gösteri düzenledi. Kalabalığın kendisini izlediği sırada yardımcısına ‘halatı kes’ buyruğu vermişti. Yardımcısı baltayı indirdi ve platformu taşıyan ana halat koptu. Kalabalıktan çığlıklar yükseldi zira herkes kısa mühlet sonra yere düşeceğini düşünüyordu.

Ama beklenen olmadı. Platform sadece birkaç santim aşağı indi ve apansız durdu. Otis’in geliştirdiği güvenlik freni devreye girmişti. Otis kalabalığa dönerek sakin bir halde her şeyin denetim altında olduğunu söyledi. Bu an yalnızca bir şovdan ibaret değildi.

Aslında asansör fikri Otis ile başlamadı. Çok daha eskiye dayanıyor. Arşimet tarafından geliştirilen ilkel sistemler Antik Roma’da kullanılıyordu. Bu sistemler çoklukla insan gücü ya da hayvanlarla çalışıyordu ve saraylarda ya da madenlerde yük taşımak için kullanılıyordu. Beşerler bu sistemlere binmeyi tercih etmiyordu zira güvenlik diye bir kavram yoktu.

18. yüzyılda ise saray ömrü farklı tahliller üretmeye başladı. Louis XV için geliştirilen ve uçan sandalye olarak anılan sistem, Versailles Sarayı’nda kullanıldı. Bu düzenek sayesinde kral, kapalı buluşmalar için katlar ortasında görünmeden hareket edebiliyordu. Lakin bu sistemler de yaygınlaşmadı zira hala inançlı değildi ve yalnızca özel kullanım içindi.

Otis’in geliştirdiği güvenlik freni ise oyunun kurallarını değiştirdi. Halat koptuğunda kabini raylara kilitleyen bu sistem, asansörleri birinci defa inançlı hale getirdi. Bu buluşun akabinde beşerler asansöre binmeye başladı ve mimarlık dünyası yeni bir çağın kapısını araladı. Artık binalar üst gerçek büyüyebilirdi. Yüksek katlar bir risk değil bir avantaj haline geldi.

1880 yılında Werner von Siemens birinci elektrikli asansörü geliştirdi. Bu gelişme asansörleri daha süratli ve daha verimli hale getirdi. Artık yalnızca inançlı değil tıpkı vakitte pratikti. Bu iki adım birleşince gökdelenlerin önü açıldı. New York üzere kentler süratle yükselmeye başladı ve çağdaş kent silüeti ortaya çıktı.

Türkiye’de asansörün öyküsü de hayli değişik. İstanbul’da yer alan Pera Palas Hotel 1892 yılında açıldığında içinde bir asansör bulunuyordu. Bu, Osmanlı topraklarındaki birinci çağdaş asansörlerden biri olarak kabul ediliyor. O periyot için büyük bir yenilik olan bu sistem, bilhassa Orient Express yolcuları için büyük bir konfor sağlıyordu.