Uzun müddet hareketsiz kalmanın bacak toplardamarlarında kan deveranını yavaşlatabildiğini belirten Altay, bu durumun bilhassa risk kümesindeki şahıslarda derin ven trombozu gelişmesine taban hazırlayabildiğini tabir etti. Bacaklarda oluşan pıhtıların dolanımla kalbe, oradan da akciğere ulaşabileceğini anlatan Altay, bunun önemli sonuçlara yol açabileceğini vurguladı. Bacaklar hareketsiz kaldığı için bu bölgedeki toplardamarların deveran sorunu yaşayabildiğini söz eden Altay, “Hareketsiz kalan bacaklarda oluşan bu pıhtılar kalbe, oradan da akciğere ulaşarak akciğer embolisi dediğimiz, değerli ölçüde ölümlere sebep olabilecek bir hastalığa yol açabiliyor.” dedi.

Derin ven trombozu açısından kesin bir mühlet vermenin yanlışsız olmayacağını lisana getiren Altay, genel kabulün 4 saat ve üzerindeki seyahatlerin risk faktörü oluşturduğu yönünde olduğunu söyledi. Kişinin sıhhat durumuna nazaran bu mühletin değişebileceğine işaret eden Altay, “Riskli küme için çok daha kısa müddetler de tesirli olabilir. Genç bir bireyde daha uzun mühletler rastgele bir sorun oluşturmayabilir. Lakin genel kabul, 4 saat ve üzerindeki seyahatlerin bacaklarda derin ven trombozu gelişmesi açısından risk faktörü kabul edilmesi yönündedir.” diye konuştu.

Son yıllarda turistik maksatlı uzun seyahatlerin arttığını belirten Altay, buna paralel olarak seyahatle alakalı pıhtılaşma bozuklukları ve akciğer embolisi hadiselerinde da artış gözlemlediklerini söz etti. Akciğer embolisinin hastanede yatan hastalarda kıymetli mevt sebeplerinden biri olduğunu aktaran Altay, bölgeye ait epidemiyolojik bilgi bulunmamasına karşın Trakya’nın bilhassa yaz aylarında gurbetçilerin yoğun kullandığı güzergahlardan biri olması sebebiyle uzun seyahat yapan bireylerde bu hadiselerle karşılaştıklarını kaydetti.

Altay; yaşlılar, gebeler, kalp yetersizliği, böbrek yetersizliği ve KOAH üzere kronik hastalığı bulunanların uzun seyahatlerde daha dikkatli olması gerektiğini söyledi. Yakın vakitte kalça ameliyatı geçirenler, hareket kısıtlılığı bulunanlar, kanser hastaları, daha evvel pıhtılaşma bozukluğu yahut akciğer embolisi geçirenler ile genetik pıhtılaşma bozukluğu bulunan şahısların de risk kümesinde yer aldığını anlatan Altay, genç bayanlarda doğum denetim hapı kullanımının da pıhtılaşmaya yatkınlığı artırabileceğini belirtti.Yolculuklarda hareketsizliğin yanı sıra yetersiz sıvı tüketiminin de pıhtılaşma riskini artırabildiğine dikkati çeken Altay, kimi şahısların tuvalet gereksinimini azaltmak için daha az su içtiğini söyledi. Kanın akışkanlığının korunması açısından kâfi sıvı tüketiminin değerli olduğunu vurgulayan Altay, şunları kaydetti:

“Riskli kümeler, bilhassa yaşlılar ve kronik hastalığı bulunanlar, uzun seyahatlerde hareketsiz kalıp tıpkı vakitte kâfi sıvı tüketmezse pıhtılaşmaya yatkınlık artıyor. Bilhassa alkol tüketimi bedende su kaybına sebep olabiliyor. Çay ve kahve de idrar söktürücü tesirleri sebebiyle sıvı muhtaçlığını karşılamak için kâfi olmuyor. Bu sebeple seyahatlerde sıvı gereksiniminin yüklü olarak suyla karşılanması daha yanlışsız olacaktır.”

Derin ven trombozunun kıymetli belirtilerinden birinin ani gelişen tek taraflı bacak şişliği olduğunu belirten Altay, buna ağrı ve kızarıklığın da eşlik edebileceğini tabir etti.Bu belirtilerin bilhassa risk kümesindeki bireyler tarafından ihmal edilmemesi gerektiğini vurgulayan Altay, nefes darlığı, göğüs ağrısı ve ani gelişen teneffüs zahmeti halinde vakit kaybetmeden sıhhat kuruluşuna başvurulması gerektiğini söyledi.

Altay, bacak şişliğinin sadece pıhtılaşmaya bağlı gelişmediğini, kalp ve böbrek yetersizliği, karaciğer hastalıkları, protein kaybettiren bağırsak hastalıkları, hipotiroidi, lenf sirkülasyon bozuklukları, toplardamar hastalıkları ve kimi ilaçların yan tesirlerinin de şişliğe yol açabileceğini kelamlarına ekledi.

Masa başında çalışanlarda yakınmalar daha şiddetli!

Tıp literatüründe “gecikmiş kas ağrısı” (Delayed Onset Muscle Soreness-DOMS) olarak bilinen acemi atlet sendromu; kas ağrısı, hassasiyet, hareket kısıtlılığı ve bazen şişlikle kendini gösteriyor. Spora yeni başlayanların yanı sıra uzun müddet hareketsiz kalanlar, masa başında çalışanlar, hareketsiz bir hayat sürenler ile tatil, hastalık yahut sakatlık sonrasında spora dönenler riskli kümede yer alıyor. Kas kütlesi ve kişinin evvelki fizikî aktivite seviyesi, belirtilerin şiddetinde tesirli olabiliyor. Yaş ilerledikçe kas ve tendon yapısındaki esnekliğin azalması sebebiyle orta yaş ve üzerindeki şahıslarda belirtilerin daha bariz seyredebileceğini söz eden Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Doç. Dr. Nezih Ziroğlu, fizikî aktivitesi düşük ve uzun mühlet oturarak çalışan bireylerin de spora başladıklarında daha şiddetli yakınmalar yaşayabileceklerini belirtiyor.

Antrenmana ısınmadan başlamayın

Acemi sportmen sendromu, bilhassa “eksantrik” olarak tanımlanan, kasın yük altında uzadığı, hareketlerin yoğun olduğu idmanların akabinde daha sık ve şiddetli görülebiliyor. Merdiven inmek, yokuş aşağı koşmak, tartı idmanlarında tartısı yavaşça indirmek, çömelmek, pilates yapmak ve yeni bir küme antrenmanına başlamak bu hareketlere örnek oluşturuyor. Doç. Dr. Nezih Ziroğlu, temel sorunun kasa birdenbire ve hazırlıksız formda alışık olmadığı bir yük bindirilmesi olduğunu belirterek, kelamlarına şöyle devam ediyor: “Yeterince ısınmadan ve germe hareketleri yapmadan idmana başlamak, birinci seanstan itibaren yüksek tartı yahut tekrar sayısıyla çalışmak ve bedene kademeli ahenk mühleti tanımadan idman sıklığını süratle artırmak en sık yapılan kusurlardır. Bilhassa kasın yük altında uzadığı hareketlerin deneyimsiz biçimde ve yüksek şiddette uygulanması belirtileri artırabilir.” Antrenman sonrasında kasların toparlanmasına kâfi mühlet tanımamak, birebir kas kümesini art arda günlerde aşırı zorlamak, gereğince sıvı tüketmemek, istikrarsız beslenmek, uykusuzluk ve kronik yorgunluk hâlinde antrenman yapmak da acemi atlet sendromuna taban hazırlayabiliyor.

Sporda hissedilen acı başarılı idman işareti değil!

Acemi sportmen sendromunun en sık görülen belirtisi kas ağrısı ve sertliği oluyor. Ağrı, antrenman sırasında değil, ekseriyetle idmandan 12-24 saat sonra ortaya çıkıyor ve 24-72’nci saatlerde en şiddetli seviyeye ulaşıyor. Kaslarda dokunmayla hassasiyet, kas gücünde süreksiz azalma, eklemi rahat hareket ettirmede kısıtlılık, hafif şişlik ve güçsüzlük hissi de ağrıya eşlik edebiliyor. Belirtiler çoğunlukla 5-7 gün içinde bizatihi geriliyor. Toplumda idman sonrasında ne kadar çok ağrı hissedilirse idmanın o kadar tesirli olduğu yönünde yanlış bir inanış bulunduğunu belirten Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Doç. Dr. Nezih Ziroğlu, “Ağrıyı bir muvaffakiyet ölçütü olarak değil, bedenin ahenk ve toparlanma sinyali olarak pahalandırmak gerekir” diye konuşuyor.

Olağan dışı belirtilere dikkat!

Acemi sportmen sendromu ekseriyetle resen gerileyen ve önemli olmayan bir tablo olsa da ağrıya karşın dinlenmeden tıpkı şiddette idmana devam edilmesi; kas ve tendon yaralanmalarına, kas zorlanmalarına, eklem sıkıntılarına ve performans kaybına taban hazırlayabiliyor. Doç. Dr. Nezih Ziroğlu şöyle diyor: “Sıradan kas ağrısı çoklukla her iki tarafta simetrik hissedilir, dokunmakla hassastır ve günler içinde giderek azalır. Buna karşılık tek taraflı, ani başlayan, keskin ve lokalize bir ağrı; bölgede bariz şişlik yahut morarma; eklemde ani güç kaybı ya da basamama üzere bulgular kas yahut tendon yırtığını düşündürür ve vakit kaybetmeden kıymetlendirme gerektirir.”

Aşırı yoğun ve alışılmadık idmanların nadiren “rabdomiyoliz” olarak isimlendirilen, kas dokusunun önemli seviyede yıkımıyla seyreden bir tabloya da sebep olabileceğine işaret eden Doç. Dr. Ziroğlu, “Olağan kas ağrısının ötesinde koyu renkli idrar, aşırı şişlik yahut dayanılmaz ağrı gelişmesi durumunda kesinlikle bir sıhhat kuruluşuna başvurulmalıdır. Belirtilerin bir haftadan uzun sürmesi, şiddetli olması yahut olağan dışı bulguların eşlik etmesi de bir sıhhat profesyoneli tarafından kıymetlendirme gerektirir” ihtarında bulunuyor. Acemi atlet sendromu ekseriyetle resen gerileyen ve önemli olmayan bir tablo olsa da ağrıya karşın dinlenmeden tıpkı şiddette idmana devam edilmesi; kas ve tendon yaralanmalarına, kas zorlanmalarına, eklem sıkıntılarına ve performans kaybına taban hazırlayabiliyor.

Kaslarınızın toparlanmasına vakit tanıyın

Acemi sportmen sendromu çoğunlukla özel bir tedavi gerektirmiyor. Tedavide ağrının hafifletilmesi, kasların toparlanma sürecinin desteklenmesi ve kişinin günlük aktivitelerine inançla dönmesinin sağlanması amaçlanıyor. Kasların dinlendirilmesi, hafif germe hareketleri, sıcak uygulama ve hafif masaj ağrının hafiflemesine yardımcı olabiliyor. Gerektiğinde doktor önerisiyle ağrı kesici ilaçlardan da yararlanılabiliyor. Antrenman sonrasında hafif yürüyüş yahut yüzme üzere düşük tempolu hareketlerin tercih edilebileceğini belirten Doç. Dr. Nezih Ziroğlu, kâfi sıvı tüketmenin, protein açısından istikrarlı beslenmenin ve nizamlı uykunun da kasların toparlanma sürecini desteklediğini vurguluyor.

Acemi Sporcu Sendromuna karşı 7 tesirli önlem!

Doç. Dr. Nezih Ziroğlu, Acemi Sporcu Sendromu’na karşı alınabilecek tedbirleri şöyle sıralıyor:

1-Antrenmana kesinlikle dinamik bir ısınma kısmıyla başlayın ve akabinde germe hareketleri yapın.

2-Egzersizin yükünü, şiddetini ve müddetini kademeli olarak artırın; haftalık idman yükünüzü bir evvelkine nazaran %10’dan fazla artırmayın, birinci haftalarda “az ve düzenli” yaklaşımını benimseyin.

3-Kasın yük altında uzadığı yokuş aşağı koşu ve ağır çömelme üzere hareketleri deneyim kazanana kadar düşük şiddette uygulayın.

4-Antrenmanlar arasında kas kümelerine kâfi dinlenme mühleti tanıyın ve tıpkı kas kümesini art arda günlerde aşırı zorlamayın.

5-Yeterli su tüketin, istikrarlı beslenin ve beslenmenizde kâfi ölçüde proteine yer verin.

6-Uyku sisteminize dikkat edin; yorgun yahut uykusuz olduğunuzda yoğun idman yapmayın.

7-Mümkünse spora başladığınız birinci devirde bir eğitmen yahut uzman eşliğinde yanlışsız teknikle çalışın; ani ve denetimsiz hareketlerden kaçının.

Tüy yenilenme döngüsünün bir sonucu

Yaz aylarının gelmesiyle birlikte birçok evcil hayvan sahibi konutta daha fazla tüy görmeye başlıyor. Koltuklarda, kıyafetlerde ve tabanlarda artan tüyler birden fazla vakit bakım eksikliği olarak düşünülse de uzmanlar bunun büyük ölçüde doğal tüy yenilenme döngüsünün bir sonucu olduğuna dikkat çekiyor.

Özellikle sıcak havalarda kedi ve köpekler eski tüylerini dökerek yeni mevsime ahenk sağlıyor. Bu süreçte hakikat bakım uygulamaları hem evcil hayvanların konforunu artırıyor hem de hayat alanlarındaki tüy yoğunluğunu kıymetli ölçüde azaltabiliyor.

Düzenli tarama, evcil dostların sıhhati açısından kıymetli bir ihtiyaç

Yaz aylarında artan tüy dökülmesi birden fazla vakit doğal mevsimsel tüy değişiminin bir kesimidir. Bu nedenle düzenli tüy tarama; cildin hava almasına yardımcı olurken, keçeleşme ve düğümlenmeyi azaltır ve evcil hayvanların sıcak havalarda daha konforlu hissetmelerine katkı sağlar.

Uzmanlar, kısa tüylü kedi ve köpeklerin haftada 1-2 kere, orta ve uzun tüylü dostların ise bilhassa yoğun tüy dökme devirlerinde daha sık taranmasını öneriyor.

Ayrıca yalnız uzun tüylü ırklar değil; Labrador Retriever, Beagle, British Shorthair ve Pug üzere kısa tüylü birçok ırk da mevsim geçişlerinde yoğun tüy dökebildiğinden, doğru bakım ekipmanı seçimi tüm kedi ve köpekler için büyük değer taşıyor.

Doğru bakım ekipmanı tüy dökülmesini azaltmaya yardımcı oluyor

Uzmanlar, kedi ve köpeklerde tüy bakımının yanlışsız ekipman ve uygun tekniklerle yapılmasının hem cilt hem de tüy sıhhati açısından büyük ehemmiyet taşıdığını belirtiyor.

Evcil hayvanın tüy yapısına uygun tarak seçimi bakımın aktifliğini artırırken, tertipli tarama ciltteki doğal yağların tüy yüzeyine istikrarlı formda dağılmasına yardımcı olarak daha sağlıklı ve parlak bir görünümün korunmasına katkı sağlıyor.

1-Günde 2,5-3 litre su tüketin

Böbrek taşından korunmanın en tesirli yolu kâfi sıvı tüketmektir. Bilhassa sıcak havalarda terlemeyle kaybedilen su kesinlikle yerine konulmalıdır. İdrarın açık sarı yahut açık renkte olması kâfi sıvı alındığının en değerli göstergelerinden biridir. Günde 2,5-3 litre su tüketildiğinde idrar ölçüsü artar ve taş oluşturan mineraller seyrelerek kristalleşme mümkünlüğü azalır. Suyu tek seferde değil, gün içinde sistemli aralıklarla tüketmek ve bilhassa yoğun terleme sonrasında sıvı kaybını gecikmeden yerine koymak böbreklerin sağlıklı çalışmasına kıymetli katkı sağlar.

2-Tuz tüketimini sınırlandırın

Aşırı tuz tüketimi idrarda kalsiyum atılımını artırarak böbrek taşı oluşumunu kolaylaştırabilir. Bu sebeple hazır besinler, işlenmiş et eserleri ve aşırı tuzlu atıştırmalıklardan kaçınılmalıdır.  Günlük tuz tüketiminin artması yalnızca böbrek taşı değil, yüksek tansiyon ve böbrek işlevlerinde bozulma riskine de yol açabilir. Yemeklere sonradan tuz eklememek, etiket okuma alışkanlığı kazanmak ve doğal besinleri tercih etmek böbrek sıhhatini korumak için değerlidir. 

3-Hayvansal proteini ölçülü tüketin

Aşırı ölçüde kırmızı et ve başka hayvansal proteinlerin tüketilmesi, idrarın asit oranını artırarak birtakım böbrek taşı cinslerinin oluşum riskini yükseltebilir. Ayrıyeten idrarda taş oluşumunu önlemeye yardımcı olan sitrat seviyesinin azalmasına da yol açabilir. Bu sebeple öğünlerde zerzevat, meyve ve tam tahıllara da gereğince yer verilmesi taş oluşumuna karşı kollayıcı tesir sağlayabilir. 

4-Kalsiyumu bilinçsizce kısıtlamayın

Üroloji Uzmanı Dr. Tünkut Salim Doğanca “Böbrek taşı olan bireylerin en sık yaptığı kusurlardan biri süt ve süt eserlerini büsbütün bırakmaktır. Meğer olağan ölçüde besinlerle alınan kalsiyum, bağırsakta oksalatla bağlanarak birtakım böbrek taşı tiplerinin oluşma riskini azaltmaya yardımcı olabilir. Bu sebeple doktor önerisi olmadan kalsiyum desteği kullanmamak ve istikrarlı beslenmek daha hakikat bir yaklaşımdır. Beslenme planı kesinlikle doktor önerisine göre düzenlenmelidir” diyor.

Dikkat! Böbrek taşı belirti vermeden ilerleyebiliyor

Böbrek taşlarının her vakit şiddetli ağrıya sebep olmadığını vurgulayan Dr. Doğanca şöyle konuşuyor: “Hareket etmeyen yahut idrar yolunda tıkanıklık oluşturmayan taşlar uzun müddet sessiz kalabilir. Nizamlı üroloji denetimleri sayesinde taşlar büyümeden ve cerrahi müdahale gerektirecek kademeye gelmeden tespit edilebilir. Bilhassa daha evvel böbrek taşı düşüren bireylerde yeni taş oluşma riski yüksektir. Bu sebeple belli aralıklarla yapılacak ultrason yahut gerekli görülen görüntüleme teknikleri sayesinde taşlar erken periyotta saptanabilir ve daha kolay tedavi edilebilir.”

ASCO (Amerikan Klinik Onkoloji Derneği)’nin yürüttüğü çalışmaya dair açıklanan son datalar, çağdaş hayatın getirdiği uyku düzensizliklerinin (mavi ışık, gece mesaileri, stres) bu artışta majör bir tetikleyici olabileceğini gösteriyor. Sonuçları değerlendiren Nöroloji Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Daryuş Heydari, kaliteli uykunun sadece dinlenmek manasına gelmediğini belirterek şunları söyledi: “Bilimsel datalar artık uykunun hücresel seviyede çalışan doğal bir tamir düzeneği olduğunu gösteriyor. Bilhassa derin uyku sırasında beyin, gün boyunca biriken ziyanlı atıkları temizliyor ve bağışıklık sisteminin sağlıklı çalışmasına katkı sağlıyor.

“Derin uyku, beynin gece vardiyasıdır”

Dr. Öğr. Üyesi Heydari, 2012 yılında Rochester Üniversitesi araştırmacıları tarafından tanımlanan Glimfatik Sistem’in sadece derin uyku sırasında tam kapasiteyle çalıştığını belirterek şu bilgileri verdi: “Derin uyku sırasında beyin hücreleri küçülür, hücreler arasındaki boşluk genişler ve beyin omurilik sıvısı bu alanlardan geçerek gün içinde biriken toksik atıkları temizler. Bu süreç, beynin adeta her gece kendini yıkaması demek. Beyin gereğince temizlenemediğinde ise beta-amiloid üzere toksik proteinler birikmeye başlar. Bu durum uzun vadede Alzheimer, Parkinson ve demans üzere nörodejeneratif hastalıkların riskini artırabilir. Tıpkı vakitte hücresel gerilim yükselir, bağışıklık sistemi zayıflar ve bedenin kanserli hücreleri erken devirde tanıyıp yok etmesini sağlayan immün nezaret düzeneği da olumsuz etkilenebilir. ASCO’da paylaşılan bulgular da bu mümkün alakaya dikkat çekiyor.”

Dr. Öğr. Üyesi Heydari’ye göre yetişkinlerde ülkü uyku müddeti 7-9 saat olsa da, sadece müddet kâfi değil. Asıl değerli olan kesintisiz ve kaliteli uyku. Hücresel yenilenme ve bağışıklık sisteminin en aktif çalıştığı periyot derin uyku evresi. Gece boyunca sık sık bölünen bir uyku, kâfi müddet uyunmuş olsa bile bu kollayıcı süreçleri sekteye uğratabilir. Bilhassa saat 23.00-03.00 arasında melatonin salgısı en yüksek düzeye ulaşıyor. Bu saatlerde uykuda olmak, sağlıklı uyku sistemi açısından epeyce değerli.

Uykusuzluk büsbütün tedavi edilebilir mi?

Uyku bozukluklarının teşhisinde birinci adım ayrıntılı bir hasta kıssası (uyku günlüğü) almak. Altında yatan fizikî bir sebep (örneğin, uyku apnesi) kuşkusu varsa hasta uyku testi laboratuvarında bir gece konuk edilir. Bu yolla hastanın beyin dalgaları, teneffüs ve kalp ritmi incelenir. Bilişsel davranışçı terapide, uykuya dair olumsuz niyet ve alışkanlıkları değiştirmek hedeflenir. Medikal tedavide ise, doktor kontrolünde kısa süreli uyku ilaçları yahut destekleri kullanılabilir.

Kansere karşı hami sistemler “derin uyku” evresinde aktif

Eğer uyku bozukluğu yapısal bir hastalıktan çok hayat usulü, gerilim yahut berbat uyku hijyeninden kaynaklanıyorsa, gerçek yaklaşımlarla büsbütün iyileştirilebilir. Yetişkin bir insan için ülkü uyku mühleti ortalama 7 ilâ 9 saat arasıdır. Hücresel yenilenme ve kansere karşı kollayıcı düzenekler bilhassa derin uyku evresinde etkinleşiyor. Gece sık sık bölünmeyen, blok halinde uyunan uyku kalitelidir. Saat 23.00 ile 03.00 arası, melatonin hormonunun en tepe yaptığı saatlerdir. Bu saatlerde uykuda olmak kritik değere sahip. Dr. Öğr. Üyesi Daryuş Heydari’nin son olarak sağlıklı bir uyku tertibi için 4 teklifte bulunuyor:

-Ritim Oluşturun: Hafta sonu dâhil her gün birebir saatte yatıp tıpkı saatte uyanmaya ihtimam gösterin. 

-Dijital Detoks Yapın: Uykudan en az 1 saat evvel tüm ekranlarla (telefon, TV, bilgisayar) bağınızı koparın.

-Karanlık ve Serin Yerleri Tercih Edin: Melatonin yalnızca zifiri karanlıkta salgılanır. Yatak odanızda hiç ışık (gece lambası yahut aygıt ışığı dâhil) olmamasına dikkat edin. Ayrıyeten oda sıcaklığının yaklaşık 18-20°C olması uykuya geçişi kolaylaştırır.

-Sınır Koyun: Öğleden sonra (saat 14:00-15:00’ten sonra) kafein tüketimini kesin. 

Son yıllarda uyku takibinden beslenmeye, idman programlarından vakit idaresine kadar hayatın çabucak her alanını en verimli hale getirmeyi amaçlayan “optimizasyon kültürü” büyük ilgi görüyor. Akıllı saatler, sıhhat uygulamaları ve bilgiye dayalı ömür alışkanlıkları sayesinde birçok kişi günlük performansını artırmaya çalışıyor.

Ancak psikologlar ve davranış uzmanları, bu eğilimin denetimden çıkması halinde bireylerin kendilerini daima eksik hissetmelerine yol açabileceği ihtarında bulunuyor. Uzmanlara nazaran, ömrün her anını ölçmeye ve düzgünleştirmeye çalışmak vakitle ferdî gelişimi destekleyen bir araç olmaktan çıkıp, başlı başına bir baskı ögesine dönüşebiliyor.

Araştırmalara nazaran aşırı optimizasyon, insanların sırf verimliliğe odaklanmasına sebep olurken spontane tecrübeleri, toplumsal bağlantıları ve dinlenme muhtaçlığını ikinci plana itebiliyor. Daima daha yeterli sonuç alma amacı ise mükemmeliyetçilik, korku ve tükenmişlik riskini artırabiliyor.

Uzmanlar, öz gelişimin büsbütün bırakılması gerektiğini savunmuyor. Bilakis tertipli idman yapmak, sağlıklı beslenmek yahut vakti planlı kullanmanın kıymetli olduğu belirtiliyor. Lakin bu alışkanlıkların hayatın maksadı değil, hayat kalitesini artıran araçlar olarak görülmesi gerektiği vurgulanıyor.

Psikologlara nazaran sağlıklı bir ömür için disiplin ile esneklik arasında istikrar kurulması büyük değer taşıyor. Bazen plan dışına çıkmanın, arkadaşlarla vakit geçirmenin, dinlenmenin yahut rutinleri aksatmanın başarısızlık olarak görülmemesi gerektiği söz ediliyor. Zira hayatın her anı ölçülebilen performans göstergelerinden ibaret değil.

Uzmanlar, bireylerin kendilerine daima “Nasıl daha verimli olabilirim?” sorusunu sormak yerine vakit zaman “Benim için sahiden kıymetli olan ne?” sorusuna odaklanmalarının daha sağlıklı bir yaklaşım olacağını belirtiyor. Böylelikle ferdî gelişim, bitmek bilmeyen bir performans yarışına değil, daha manalı ve istikrarlı bir ömrün modülüne dönüşebiliyor.

Doç. Dr. Eser Çolak, beden kitle indeksinin üreme sıhhati üzerindeki tesirlerine dikkat çekti. Aşırı kilo ya da aşırı zayıflığın, üreme hormonlarının nizamlı çalışmasını bozabileceğini belirten Doç. Dr. Çolak, “Bu durum yumurtlama sorunlarından sperm kalitesine kadar pek çok süreci olumsuz etkileyebilir. Bilhassa bayanlarda fazla kilo yumurtlama düzensizlikleri üzere meselelere zemin hazırlayabilir” dedi.

Acıbadem Kent Hastanesi Kadın Hastalıkları, Doğum ve Tüp Bebek Uzmanı Doç. Dr. Eser Çolak, tüp bebek tedavisinin doğal yoldan evlat sahibi olamayan birçok çift için değerli bir umut olduğunu vurgularken, başarıyı etkileyen kritik faktörlerden birinin beden yükü olduğunu söyledi. Çolak, kilonun hem tedavi sürecini hem de gebelik sıhhatini direkt etkileyebileceğini kaydetti.

Doç. Dr. Çolak, tedavi sürecinde sırf tıbbi uygulamaların değil, hayat şeklinin da büyük değer taşıdığını, bu noktada kilo denetiminin, hem bayan hem de erkek üreme sıhhati üzerinde belirleyici rol oynadığını bir defa daha söz etti. Tedavi muvaffakiyetinin kilodan etkilendiğini belirten Doç. Dr. Çolak, “Fazla kilolu hastalarda yumurtalıklardan kâfi ve kaliteli yumurta elde etmek daha güç olabiliyor.

Ayrıca rahim iç katmanının embriyonun tutunmasına elverişliliği de kilodan etkilenebiliyor. Bilhassa bayanlarda fazla kilo yumurtlama düzensizliklerine taban hazırlayabiliyor. Aşırı zayıf bireylerde de hormon dengesizlikleri sebebiyle tedaviye verilen karşılık düşebiliyor” diye konuştu. Kilonun sırf tedavi sürecinde değil, gebelik devrinde de kıymetli olduğuna değinen Doç. Dr. Eser Çolak, “Fazla kilolu anne adaylarında gebelik şekeri, hipertansiyon ve erken doğum riski artabiliyor” dedi.

Çolak, ülkü kiloya yakın olmanın hem gebeliğin sağlıklı ilerlemesi hem de anne ve bebek sıhhati açısından büyük ehemmiyet taşıdığını vurguladı. Tedavi öncesinde ömür şekli değişikliklerinin kıymetine dikkat çeken Doç. Dr. Eser Çolak, kelamlarını şöyle sürdürdü: “Sağlıklı beslenme, nizamlı idman ve gerekiyorsa uzman dayanağıyla kilo denetimi sağlamak, tedavinin muvaffakiyetini olumlu yönde etkileyebilir.

Küçük kilo kayıpları bile hormonal dengeyi düzelterek gebelik talihini artırabiliyor. Her bireyin farklı olduğu gerçeğinden hareketle şahsa özel yaklaşım gerekir ki tüp bebek tedavisinde de tek bir yanlışsız yoktur. Kilo değerli bir faktör olsa da yaş, yumurta ve sperm kalitesi üzere pek çok öge birlikte değerlendirilmelidir. Bu sebeple çiftlerin kesinlikle uzman tabip denetiminde, şahsa özel bir tedavi planı ile sürece başlaması en hakikat yaklaşımdır.”

Hastanın konforunu artırmak mümkün

Kanser tedavisinde uygulanan yolların de ağrı üzerinde tesirli olabildiğine dikkat çeken Algoloji Uzmanı Dr. Vildan Kılıç Yılmaz, “Kemoterapi ve radyoterapi üzere tedaviler birtakım hastalarda ek ağrılara neden olarak süreci zorlaştırabiliyor. Ağrı idaresinde ilaç tedavileri ekseriyetle birinci basamakta yer alıyor ve değerli bir rol üstleniyor. Lakin birtakım durumlarda kâfi olmadığında; hudut blokajları, epidüral ve spinal port kateter yoluyla ilaç uygulamaları üzere girişimsel tekniklere başvurabiliyoruz. Daha ileri kademelerde ise omurilik seviyesinde ağrı iletim yollarına yönelik uygulamalarla hastanın konforunu artırmak mümkün” sözlerini kullandı.

Psikolojik faktörler de etkili

Kanser ağrısında sadece hastalığın değil, ruhsal faktörlerin de tesirli olduğunu vurgulayan Yılmaz, “Ağrının şiddeti ve mühleti yalnızca hastalık yüküne bağlı değildir; telaş, anksiyete ve depresyon üzere etkenler de ağrının daha ağır hissedilmesine neden olabilir. Bu nedenle multidisipliner yaklaşımla hem fizikî hem de ruhsal boyutun birlikte ele alınması, ağrı denetiminde daha tesirli sonuçlar sağlar” dedi.

Bu süreçten korkmayın

Ağrı, bedenin bir ihtar düzeneği olsa da bazen uzun sürerek günlük ömrü sekteye uğratabiliyor. Bilhassa kronikleşen ağrılar, yalnızca fizikî değil ruhsal açıdan da yıpratıcı olabiliyor. Bu noktada hele ki kanser ağrılarının, tesir alanı ve şiddeti nedeniyle farklı bir ehemmiyet taşıdığını vurgulayan Algoloji Uzmanı Dr. Vildan Kılıç Yılmaz, “Günümüzde gelişen tedavi prosedürleri sayesinde zorlayıcı olan kanser ağrılarının bile büyük ölçüde denetim altına alınabildiğini bilmek kıymetli. Yanlışsız yaklaşımlarla bu süreçten korkmanıza gerek yok” biçiminde konuştu.

Kemiklere yayılan kanserlerde ağrı daha bariz hissediliyor

Kanser ağrısının ortaya çıkmasında; tümörün bulunduğu bölgede yarattığı hasar, organların etkilenmesi yahut hudut dokularına yayılması üzere pek çok nedenin rol oynadığını belirten Algoloji Uzmanı Dr. Vildan Kılıç Yılmaz, “Özellikle kemiklere yayılan kanserlerde ağrı daha bariz hissedilebiliyor. Bu noktada ağrıyı sürecin kaçınılmaz bir kesimi olarak görmek yerine şikâyetleri tabibe açıkça iletmek ve gerekirse ağrı idaresi için ek dayanak talep etmek büyük ehemmiyet taşıyor. Bireye özel planlanan tedaviler ve destekleyici uygulamalar sayesinde ağrı denetim altına alınarak hastanın ömür kalitesi bariz halde artırılabilir” dedi.

Atmosfer basıncı ve nem, kas ve eklem dokusunu direkt etkileyebilir

Op. Dr. Hakan Özer, mevsim geçişlerinde artan ağrıların sırf ruhsal değil, fizyolojik bir temeli olduğunu vurguluyor: “Havadaki nem oranının artması ve atmosfer basıncındaki ani değişimler, kas ve eklem etrafındaki dokularda hassasiyeti artırabilir. Bilhassa bağ dokusu ve kas lifleri bu değişimlere karşı daha hassas hale gelir. Bu durum, ağrı eşiğinin düşmesine ve mevcut şikayetlerin daha besbelli hissedilmesine neden olabilir.”

Fibromiyalji hastalarında tetik noktalar daha kolay aktive olur

Fibromiyalji hastalarında görülen yaygın ağrıların temelinde, kas dokusu içindeki hassas noktalar yer alıyor. Fibromiyalji hastalarında kas içindeki tetik noktalar, basınç ve sıcaklık değişimlerine karşı daha hassastır. Mevsim geçişlerinde bu noktaların aktive olmasıyla birlikte yaygın ağrı, kas sertliği ve hareket kısıtlılığı daha sık görülür. Bu durum, hastaların günlük ömür kalitesini direkt etkileyebilir.

Eklem sertliği ve sabah tutulmaları bu devirde artabilir

Soğuk ve nemli havanın eklem hareketleri üzerinde de tesirli olduğunu belirten Op. Dr. Hakan Özer, özellikle sabah saatlerinde artan sertlik hissine dikkat çekiyor: “Düşük sıcaklık ve yüksek nem, eklem etrafındaki sıvı istikrarını etkileyebilir. Bu durum eklem hareketlerinin kısıtlanmasına ve bilhassa sabah saatlerinde barizleşen tutulma hissine yol açabilir. Uzun müddet hareketsiz kalmak da bu tabloyu daha da ağırlaştırabilir.”

Hareketsizlik ağrıyı artırır, denetimli hareket azaltır

Ağrı hissi arttığında birçok kişi hareket etmekten kaçınıyor lakin bu aksi tesir yaratabilir. Ağrı devirlerinde büsbütün hareketsiz kalmak, kasların daha da sertleşmesine neden olur. Bunun yerine hafif tempolu yürüyüşler ve nazik esneme idmanları kasların gevşemesine yardımcı olur. Değerli olan, bedeni zorlamadan nizamlı hareket etmektir.

Beden ısısını korumak ve uyku nizamı ağrı idaresinde kritik rol oynar

Günlük hayat alışkanlıklarının ağrı idaresinde değerli bir yer tuttuğunu vurgulayan Op. Dr. Hakan Özer, özellikle uyku ve ısı istikrarına dikkat çekiyor: “Kasların gevşemesi ve bedenin toparlanması için kaliteli uyku koşuldur. Birebir vakitte beden ısısının korunması, kas spazmını ve sertliği azaltabilir. Katmanlı giyinmek ve ani ısı değişimlerinden kaçınmak bu periyotta hayli kıymetlidir.”

Mevsim geçişlerinde artan ağrılar bedenin doğal bir tepkisidir

Açıklamalarını değerli bir hatırlatma ile tamamlayan Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Op. Dr. Hakan Özer, sözlerini şöyle sürdürüyor: “Mevsim geçişlerinde hissedilen kas ve eklem ağrıları birçok vakit bedenin çevresel değişimlere verdiği doğal bir cevaptır. Lakin bu şikayetler günlük ömrü etkileyecek seviyeye ulaşıyor ise kesinlikle alanında uzman bir doktor tarafından değerlendirilmelidir. Bilhassa fibromiyalji üzere kronik ağrı sendromu olan bireylerin bu devirde daha dikkatli olması ve bedenlerini zorlamadan, şuurlu bir biçimde hareket etmesi gerekiyor.